Avtorlyq quqyqty qorǵaýdyń ortaq sharasy

Otyrysqa memlekettik organ ókilderi, atap aıtqanda, Ádilet vıse-mınıstri Botagóz Jaqselekova, Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Ermuhambet Qonyspaev, Ishki Ister mınıstriniń orynbasary Erjan Sadenov, Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Málik Oljabekov qatysty.

Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar salasyndaǵy yntymaqtas­tyqty nyǵaıtý, TMD elderi arasynda tájirıbe jáne ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerimen almasý maqsatynda qabyldanyp jatqan jańa qujat osy máselege qatysty tıisti túıtkilderdi, sonyń ishinde ınternet-resýrstardaǵy avtorlyq quqyq máselelerin retteýge arnalǵan. Depýtattar bul zań memleketaralyq saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı baılanystardy keńeıtýge oń yqpalyn tıgizetinin aıtty.

Senator Amangeldi Tolamısov TMD-ǵa múshe memleketterdiń sıfrlyq orta­daǵy avtorlyq quqyqty jáne sabaq­tas quqyqtardy saqtaý jáne qor­ǵaý jónindegi yntymaqtastyǵy týraly kelisimniń jobasy 2020 jylǵy 25 ta­myzda Kıshenev qalasynda ótken zııat­kerlik menshikti quqyqtyq qorǵaý máse­leleri jónindegi Memleketaralyq keńes­tiń onynshy otyrysynda qaralyp, maquldanǵanyn jetkizdi. Kelisimge 2021 jylǵy 12 qarashada TMD-ǵa kiretin segiz memlekettiń Úkimet basshylary qol qoıypty. Búgingi tańda memleketishilik rásim­derdi Armenııa, Belarýs, Qyr­ǵyzstan, О́zbekstan Respýblıkalary jáne Reseı Federasııasy ótkizgen.

– Qazir avtorlyq quqyqty, sonyń ishinde ınternette avtorlyq quqyq pen sabaqtas quqyqtardy qorǵaý tetikterin damytý tek dúnıejúzi elderiniń ulttyq zańnamasynyń ǵana emes, halyqaralyq quqyqtyń da mindeti. Sondyqtan barlyq elde bul máseleni retteýdiń ońtaıly nusqalaryn qalyptastyrý baǵytynda belsendi jumystar júrgizilip jatyr. Kelisimdi júzege asyrý tikeleı ınternette avtorlyq quqyqty qorǵaý boıynsha tájirıbe men aqparat almasýdan turady. Sonymen qosa, osy kelisimdi júzege asyrý sheńberinde Ádilet mınıstrligi, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi, Ishki ister mınıstrligi, Joǵarǵy Sot árqaısysy óz baǵyty boıynsha ýákiletti organdar retinde bekitiledi. Sonyń aıasynda tıisti sharalardy kúsheıtý kózdeledi, – dedi senator.

Onyń aıtýynsha, qazirgi kúni memleketaralyq kúshterdiń qyzmetin úılestirý úshin tıisti qurylym – Zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý máselelerin úılestirý jónindegi memleketaralyq keńes qurylyp jatyr.

– «Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttary týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 11-babynyń 2-tarmaqshasyna sáıkes Kelisim ratıfıkasııalaýǵa jatady. Qaralyp otyrǵan Zańdy iske asyrý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqtyrmaıdy, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjylyq shyǵyndardy talap etpeıdi, – dedi Amangeldi Tolamısov.

Senator Sovetbek Medebaev bul zańda kóterilip otyrǵan kelisimniń maq­saty – sıfrlyq ortada avtorlyq qu­qyq­ty jáne sabaqtas quqyqtardy qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq nor­matıvtik-quqyqtyq bazany damytý, osy saladaǵy quqyq buzýshylyqtar­dyń aldyn alý jáne jetildirý, sondaı-aq aqparattyq-telekommýnıkasııalyq jelilerde, onyń ishinde ınternette avtorlyq quqyq obektilerine jáne sabaqtas quqyqtardyń buzylýyna jol bermeý jóninde tetikterdi júzege asyrýmen qatar, quqyqtyq qatynastardy retteýge baǵyttalǵanyn atap aıtty.

– О́zderińizge belgili, búginde ınter­net memleket pen qoǵamnyń damýyna erekshe áser etetin, zamanaýı jańa tehnologııalardy ıgerý úshin qajetti qural retinde qoldanylady. Alaıda elimizde osy salada zańsyz jumys istep kelgen ınternet-resýrstar anyqtal­ǵan. Máselen, 2020 jyly lısenzııa­syz baǵdarlamalyq qamtamasyz etý men basqa da obektilerdi taratatyn 24 sheteldik ınternet-resýrs, al 2021 jyly 40 ınternet-resýrs anyqtalyp, buǵattaý úshin aqparattyq júıege engizilgen. Bul jaǵdaıǵa salystyrmaly túrde qaraıtyn bolsaq, osy ýaqyt aralyǵynda shamamen eki ese artqandyǵy baıqalady. Osy oraıda, aldaǵy ýaqytta arnaıy ruqsaty joq ınternet-resýrstarǵa tosqaýyl qoıý úshin tıisti memlekettik organdar jumyla áreket etý qajet dep esepteımin, – dedi senator.

Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Bıbigúl Jeksenbaı elordada jáne tutas elimizde sońǵy ýaqytta qatty baıqalyp júrgen aýyz sý tapshy­lyǵynyń artýyna alańdaýshylyq bildirdi. Senator máseleni sheshýge arnalǵan birqatar usynys aıtty. Ol aldaǵy 15-20 jyldan keıin el halqynyń teń jartysy aýyz sý tapshylyǵyn sezinýi múmkin degen qaýpin bildirdi.

– Qazirgi ýaqytta elordada sý tap­shylyǵy táýligine 30 myń tekshe metrdi quraıdy. Oǵan sol jaǵalaýda úı qurylysynyń qarqyndy salynýy basty sebep bolyp otyr. Al 4 mln-nan astam halyqty sýmen qamtamasyz etetin Ertistiń sýy kóptegen kásiporyndar­dyń salynýynan, zańdy tulǵalardyń, sharýa qojalyqtarynyń, kooperatıvter­diń sýdy kóp kólemde paıdalanýy­nan, únemdemeýinen jáne ekologııalyq jaǵdaılarǵa baılanysty azaıyp jatyr. Osylaısha, Ertis-Qaraǵandy arnasynan Astanaǵa keletin sý kólemi de keleshekte aıtarlyqtaı tómendeýi múmkin, – dedi ol. Senator Sátpaev arnasy arqyly Ertistiń sýyn elordaǵa burý boıynsha jobadan basqa da balama baǵyttardy qarastyrý kerek ekenin aıtty.

– Sýdy bólýdiń halyqaralyq táji­rıbesine sáıkes, halyqaralyq quqyq­qa negizdelgen transshekaralyq sý resýrs­taryn basqarýdyń jańa model­derin qol­ǵa alý kerek. Sý resýrstaryn keshendi bas­qarý salasyndaǵy mamandardyń bi­lim deńgeıin arttyrý jáne bilim berý júıe­si­niń ádistemesin jańartý boıynsha shuǵyl sharalar qabyldaý qajet, – dedi ol.

Al senatorlar Zakırjan Kýzıev pen Qaırat Tastekeev óńirlerdiń sýarmaly jerlerindegi sý tapshylyǵyn kóterdi. «Is júzinde fermer úshin qajet bolǵan kezde jerdiń shamamen 30%-y qajetti sý mólsherimen qamtamasyz etiledi, bul óz kezeginde sýarmaly jerlerdiń ónimdiligine áser etedi. Sonymen qatar sýarylatyn jerdiń negizgi bóligine jatatyn 75,8% nemese 1,1 mln gektardan astam aýmaǵy áli kúnge deıin jer ústi ádisimen sýarylady. Mundaı eskirgen sýarý jelisimen jetkiziletin sýdyń 60%-dan astamy dalaǵa aǵyp ketedi. Bul ádis múlde tıimsiz», – dedi Zakırjan Kýzıev.

Senator Qaırat Tastekeev Úkimetten Abaı oblysyndaǵy «Qarǵyba» sý alaby men «Jańa toǵan» magıstraldy arnasynda júrgizilip jatqan kúrdeli jóndeý jumystaryn aıaqtaýǵa nazar aýdarýdy surady.

«Qarǵyba ózenindegi sý alýǵa beki­tilgen barlyq egis alqaptarynyń aýdany 5 429 ga, «Jańa Toǵan» magıstraldyq arnasynyń boıyndaǵy egis alqaptary­nyń aýdany 4 439 ga quraıdy. 2016 jyly bul nysandardy jańǵyrtý jumystary bastalǵan bolatyn. «Qazsýshar» RMK Shyǵys Qazaqstan fılıaly merdiger retinde belgilengen edi, al respýblıkalyq bıýdjetten jumystardy júrgizýge 407 mln teńgeden astam qarjy bólindi. Qazirgi ýaqytta qurylys-montajdaý ju­mys­tary aıaqtalmaı toqtap tur. Joba­nyń smetalyq qunynyń ulǵaıýyna baılanys­ty qarjylyq-ekonomıkalyq negizdeme­sin qaıta qaraý usynylǵan. Osynyń sal­darynan sharýashylyq qurylymdary­nyń ekken egistikterine udaıy sý beril­me­gen­dik­ten joıylyp, sýarmaly jerdi ıgerýge eshqandaı múmkindikter qal­ma­dy. Bul másele aýyl turǵyndarynyń qatty alańdaýshylyǵyn týǵyzyp, mal sharýashylyǵynyń damýyna keri áserin tıgizip otyr», dedi senator.

Álibek Náýtıev aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy qaıta óńdeýdi damytý máselelerine toqtaldy. Ol óz sózin­de aýylsharýashylyq taýaryn óndirý­shilerdiń birqatary shıkizat eksportyna ǵana basymdyq beretinin aıtty. Soǵan baılanysty atalǵan máseleni sheshý joldaryn usyndy. Al senator Janbolat Jórgenbaev «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyrýǵa keıbir kompanııalardyń qatysýyna ruqsat berý kezindegi problemalardy atap ótti.