Bostandyq aralynan qashqan boksshylar

Beıresmı statıstıkalyq máli­met­terge súıener bolsaq, 1959 jyly táýelsiz memleket retinde moıyn­dalǵan Bostandyq aralynan búgingi kúnge deıin eki mıllıonǵa jýyq adam bostandyq izdep, memleketin tastap  ketýge májbúr bolǵan.

Jýyrda О́zbekstan­nyń bas sha­hary – Tashkentte uıym­das­ty­rylǵan bokstan álem chempıo­natyna qa­tysýǵa kelgen Kýba qura­masynyń 75 kılo salmaqtaǵy ókili Ioenlıs Ernandes óz eline qaıtar jolda ulttyq qurama sapynan qa­shyp ketkeni belgili boldy. Bul týraly Kýba boks federasııasynyń bas­shylyǵy ókinishpen habarlady. О́ıt­keni Ernandes osy álem chempıo­natynda Kýba qorjynyna jalǵyz altyndy salǵan birden-bir boksshy.

Bostandyq aralynyń ókilderi dál osy boksshyǵa aldaǵy Parıj Olım­pıadasynda da úlken senim artyp otyrǵan bolatyn. Sebebi keıingi eki jyl­da 25 jastaǵy Ioenlıs Er­nan­deske Kýbada da, álemde de teń ke­ler qarsylas tabylmaı tur. Ol 2021 jyly Serbııanyń Belgrad qa­la­synda ótken jahandyq dodada 75 kılo salmaqta jeńimpaz atanǵan edi.

Keıingi 30 jyldyń ishinde Kýba boksy tarıhyndaǵy eń iri oqıǵa 2005 jyly Afına Olımpıadasy­nan keıin tirkelgen bolatyn. Sol jyly úsh dúrkin álem chempıony (2001, 2003 jáne 2005 jyldary), 2004 jyly Olımpıada jeńimpazy atanǵan aýyr salmaqtaǵy Kýba­nyń dańqty boksshysy Odlaner Solıs kásipqoı boksta óner kórsetý úshin AQSh-qa qashýǵa májbúr boldy. 2007 jyly kásipqoı bokstaǵy de­bıýttik jekpe-jegin ótkizgen Od­la­ner 2011 jyly tolyqqandy álem chempıony ataný maqsatynda ýk­raınalyq Vıtalıı Klıchkomen ju­dyryqtasyp, birinshi raýndta-aq nokaýtpen jeńilip qaldy. Áýesqoı boksta úsh dúrkin álem chempıony atanǵan boksshyǵa kásipqoı boksta álem chempıony ataný baqyty sol kúıi buıyrmaı ketti.

Kýba boksy tarıhyndaǵy keıingi kásipqoı boksqa qashý operasııasy 2007 jyly tirkeldi. Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda alaýy tutanǵan Panamerıka oıyndary kezinde bokstan 2005 jylǵy álem chempıony Erıslandı Lara men Olımpııa oıyndary men álem chempıonattaryn eki retten utyp, Álem kýboginde úsh márte úzdik shyqqan Gılermo Rıgondo jáne gandbolshy Rafael Dakosta Kapota AQSh-qa qashýǵa áreket etedi. Biraq boksshylar jergilikti polısııanyń qolyna túsip, Kýbaǵa qaıtaryldy. Alaıda kelesi jyly atalǵan Erıslandı Lara qaıta táýekelge bel býdy. Bul joly Laranyń joly boldy. Birer ýaqyt Germanııada turaqtady da, kóp keshikpeı Amerıkaǵa attandy. Al 2009 jyly Rıgondo Meksıka arqyly AQSh-qa qashyp, kásip­qoı boksshylardyń isin júrgizetin «Arena Box-Promotion» kompa­nııa­­symen kelisimshartqa otyrdy. Erıslandı Lara 2008-2022 jyldar aralyǵynda kásipqoı boksta  barlyǵy 35 kezdesý ótkizip,  29 ret jeńis toıyn toılady. Al Rıgondo 2009 jyldan búginge deıin 25 ret sharshy alańǵa kóterilip, 21 aıqasta qarsylasyn tize búktirgen.

2018 jyly Kýba boksynyń jaryq juldyzdary sanalǵan asa jeńil salmaqtaǵy eki dúrkin álem chempıony (2015, 2017 jyldary), 2016 jylǵy Rıo Olımpıadasynyń qola júldegeri Hoanıs Arhılagos pen jeńil salmaqtaǵy London (2012) jáne Rıo (2016) Olımpıadasynyń jeńimpazy Robeısı Ramıres ka­pıtalıstik bılik saltanat qurǵan mem­lekette turǵysy kelmeıtinderin ashyp aıtyp, jaıly ómir súrý úshin jáne kásipqoı boksta óz baqtaryn synap kórý maqsatynda Meksıka arqyly AQSh asýǵa tyrysyp kórgen bolatyn. Olardyń bul talpynys­tary «á» degennen sátti júzege as­qanymen, AQSh-qa jetkenshe talaı «tar jol, taıǵaq keshýdi» bastarynan ótkizýge týra keledi.

Arhılagos 2018 jyldyń naý­ryz aıynda Meksıkanyń Tıhýana qalasynda ótip jatqan Ortalyq Amerıka jáne Karıb teńizi aımaǵy oıyndarynyń irikteý saıystary kezinde keshki serýenge shyǵyp, sol boıy qonaqúıge oralmaǵan. Al Tıhýana AQSh-tyń Kalıfornııa shta­tyna eń jaqyn ornalasqan qala bolatyn. Hoanıs qazirgi tań­da kásipqoı boksta 10 jekpe-jek ótkizip, sonyń toǵyzynda jeńis­ke jetken. Tek bir aıqasynda qarsy­la­syna jol berdi.

Osy oqıǵadan 3-4 aı ótkende Robeısı Ramıres te Kýba quramasynyń Meksıkadaǵy kezekti oqý-jattyǵý jıyny kezinde shekara asyp úlgerdi. Eń qyzyǵy, eki dúrkin Olımpıada chempıony AQSh-qa qashý operasııasyn alty aı buryn josparlap, keıin taǵy alty aı Meksıka­da jasyrynyp júrýine týra keledi. Túrli qýlyqqa barǵan onyń sybaılastary ár aı saıyn boksshynyń shashyn boıap, jasyrynǵan jerin de jıi ózgertip otyrdy. Sóıtip, ara­­dan alty aı ótkende, ıaǵnı 2018 jyl­dyń jeltoqsan aıynda Ramıres­tiń tabany AQSh topyraǵyna tıip, búginde Jánibek Álimhanulyn óz «qamqorlyǵyna» alǵan áıgili «Top Rank» promoýterlik kompanııa­symen kelisimshartqa otyrdy.

Sondaı-aq byltyr Kýbanyń taǵy bir talantty boksshysy, úsh dúrkin álem chempıony, Tokıo Olım­pıadasynyń jeńimpazy Endı Krýs te mol qarjyǵa kenelý úshin óz elinen qashyp, kásipqoı boksta ju­dyryqtasý úshin AQSh asqan bolatyn. 25 jastaǵy boksshy shilde aıynda kásibı sharshy alańdaǵy alǵashqy jekpe-jegin ótkizýge da­ıyndalyp jatyr.