Qazir telefonsyz adam – tap bir qanatsyz qus sekildi. Telefon bolǵanda da jaı qarapaıym telefon emes, áńgimemizdiń kádimgi beti tabaqtaı smartfon týrasynda ekenin túsinip otyrǵan shyǵarsyz. Al telefon sol tıtimdeı sım-kartasyz jaı bir qatardaǵy qurylǵy ǵana. Onsyz jarytyp qoldana almaısyz. Tipti onsyz qońyraý da shala almaıdy ekensiz. Quıtaqandaı «sımkany» qalaı «qutty ornyna» qondyrasyz, telefon sizdiń eń senimdi serigińizge, aınymas jan dosyńyzǵa aınalyp shyǵa keledi...
Sonymen, áý basyndaǵy negizi fýnksııasy «alystan habar alýǵa» ǵana yńǵaılastyrylǵan telefonnyń ishindegi foto, beıne, aýdıo, mýzyka, kıno, oıyn, basqa da qajetti qanshama qurylǵysyn eseptemegenniń ózinde búkil qujatyńyz, barlyq jaqyn-jýyq, týysqan, dos-jaran áriptesińiz, jumysyńyz, tabysyńyz, ámııanyńyz, seıfińiz, poshtańyz, bylaısha aıtqanda, qý janyńyzǵa qajettiniń bári sonyń ishinde qonys tepken. Izdegenińizdiń izine tússeńiz, týra sol telefonnan tabasyz. Rasymen adamnyń aqyl-oıy adamzattyń ómirin kádimgideı jeńildetip tastady emes pe?..
Burynǵydaı qujat arqalap qunjyńdamaısyz. Bar sharýańyzdy aınalaıyn myń bolǵyr telefonnyń ózi-aq rettep berip jatyr. Ertedegideı uzyn-sonar kezekke de eselep ýaqyt joǵaltpaısyz. Dúkenge de sabylyp keregi joq. Tamaǵyńdy da osy arqyly tabaldyryǵyńa deıin tasyp ákelip berip tur. Avtobýsqa minip, bılet alyp, bastyratyn komposter izdeýdiń de tarıh betine kósh túzegenine nesheme jyldyń júzi ótti. Terlep-tepshimeı-aq telefon arqyly tabysty bolyp júrgender qanshama? Mine, artyqshylyǵyn aýyzben aıtyp taýysa almaısyń. Tizbeleı berseń tolyp jatyr...
Osyǵan deıingi zor qajyrly eńbek pen tynbaı izdenýdiń arqasynda 1992 jyly búginde biz paıdalanyp júrgen sım-kartanyń alǵashqy klassıkalyq nusqasy dúnıege keldi. Odan beride onyń pishimi jyl ótken saıyn shaqtalyp, barynsha kishireıe bergenge uqsaıdy. Kópke deıin kónere qoımaıtyn klassıkalyq úlgiden keıin onyń mini (1996) micro (2003) nano (2012) dep keletin túrleri shyǵyp, qazir qurylǵyǵa zaýyttyń ózinen ornatylyp keletin analogtik nusqasy e-SIM de oılap tabyldy.
Mine, kóz ilespes jyldamdyqpen damyǵan sıfrlyq tehnologııanyń sıqyrly álemi bizdi osyndaı deńgeıge deıin kóterip tastady. «Nendeı jaqsy nárseniń de bir jamany bolady» dep jatýshy edi jaryqtyq úlkenderimiz. Sol kisiler aıtqandaı, maıyn tamyza maqtaǵan telefon men tyrnaqtyń ushyndaı ǵana «sım-kartanyń» da bir kemdigi bar eken. Myqty da berik qabat-qabat qorǵanys qabaty túzilgenimen, nebir alaıaqqa da, uryǵa da, qylmyskerge de sizdi ustatyp jiberip jatqan – sol «sımkańyz». О́ıtkeni barlyq baılyǵyńyz sol sandy «sandyqtyń» ishinde. Ertegidegideı «Sım-sım, ashyl!» dep erkeletse, ol birden ashyla qoımaıdy. О́ıtkeni ol – aqyldy! Qojaıynynyń bet-júzi, saýsaq tańbasyna qaraıdy. Baıqamaýyńyz múmkin, biraq ony aldymen satyp jiberetin de ózińizsiz. О́ıtkeni aýzyńyz ashylyp, jasyryn qupııa sózdi de, kelgen habarlamany da kim-kóringenge jaıyp jiberip, artynan «ah uryp», barmaq tistelep jatatyndyǵymyz belgili...
Máselen, baryp kelgenderdiń aıtýynsha, japon jurtynda bir adamǵa ómirbaqı bir telefon nómiri bekitilip beriledi eken. Kádýilgi bizdiń JSN sııaqty. Ol esh ózgermeıdi hám aýystyrylmaıdy desedi. Sodan ba eken ol jaqtarda sizdi eshkim bizdegideı joǵaltpaıdy. Kez kelgen sharýada qajet bolsańyz, taýyp alý da ońaıdyń-ońaıy. Sol sebepten de qylmys pen alaıaqtyq bul memlekette meılinshe az tirkeledi. Al bizde ne, jaratpasaq jańa nómir alýǵa qushtarmyz. Eskiniń «esebi túgendelgen soń» basymyzdan úsh aınaldyryp laqtyra salamyz. Nómirdi tirkeý naýqanynyń da «ystyq-sýyǵy» basylyp qalǵandaı. Unatpasaq, uıalynyń ózin de aýystyrýǵa ket ári emespiz. Eger bizge de «bir adamǵa – bir nómir» qaǵıdatyn engizsek, kóptegen kıberqylmys pen alaıaqtyqtyń adymy qysqaryp, joly kesiler edi.
Keıde osy bizdiń ómirimiz bir batyrmamen ǵana basqara salýǵa bolatyn kompıýterlik oıynǵa uqsap ketkendeı bolyp kórinedi.
Qurylǵyńyzdy árdaıym qýattap júrińiz! О́ıtkeni búkil ómir búginde tek osyǵan ǵana baılaýly...
