Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Sonyń saldarynan uzaq jyldar boıy muǵalimdikti kóbinese mekteptegi oqý úlgerimi ortasha bolǵan túlekter tańdaıtyn boldy. Munyń ózi bilim berý sapasynyń tómendeýine ákelip soqty. Osy oısyraǵan olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda 2019 jyly alǵash ret «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldandy. Buǵan qosa, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen muǵalimderdiń jalaqysy keıingi tórt jyl ishinde eki ese kóbeıtildi. Nátıjesinde, qoǵamdaǵy pedagog mamandyǵynyń bedeli arta bastaǵany anyq.
Al 2021 jyly pedagog mamandyǵy boıynsha talapkerlerge qoıylatyn talap kúsheıtilgendikten, muǵalimdik – orta mektepte sapaly bilim alǵan túlekterdiń ǵana qoly jetetin kásipke aınaldy deýge bolady. Naqty aıtqanda, pedagogtik bilim berý baǵdarlamalary boıynsha joǵary oqý oryndaryna oqýǵa túsý úshin buryn Ulttyq biryńǵaı testileýden keminde 50 ball alý jetkilikti bolsa, bul ólshemshart qaıta qaralyp, keminde 75 ball bolyp belgilendi. Dáriger bolǵysy keletin talapkerlerge, sondaı-aq mártebesi bıik ulttyq joǵary oqý oryndaryna túskisi keletinderge UBT-dan keminde 65 ball alý talaby qoıylǵandyǵyn eskersek, endi muǵalim bolý ekiniń biriniń qolynan kelmeıtindigi daýsyz. Sol sebepti Memleket basshysynyń tapsyrmasymen pedagogtik mamandyqtar boıynsha oqıtyn stýdentterge eń joǵary stıpendııa taǵaıyndaldy. Onyń mólsheri qazir – 58 myń teńge. Osyndaı pármendi is-sharalardyń arqasynda daryndy jastar muǵalimdik kásipke kóptep bet buryp otyr. Mysaly, budan bes jyl buryn pedagogtik mamandyqtardy 643 «Altyn belgi» ıegeri tańdaǵan bolsa, byltyr olardyń sany 1503-ke jetti. Sóıtip, ótken jyly bolashaq muǵalimderdiń UBT-dan alǵan ortasha baly 90 boldy. Demek, 2021 jyly pedagogtik bilim berý baǵdarlamalary boıynsha JOO-larǵa túsken stýdentter tórt jyldan keıin oqýlaryn aıaqtap, dıplom alatyndyqtan, 2025-2026 oqý jylynda elimizdiń mektepterine kileń myqty kadrlar kelip, Qazaqstannyń orta bilim berý júıesindegi naǵyz órleý kezeńi bastalýǵa tıis.
Ázirge qoǵamda bilim salasyndaǵy ádette mınıstr aýysqan saıyn myń qubylatyn reformalar jaıly pikirsaıys pen aıtys-tartys jalǵasyp jatyr. Basty taqyryptyń biri – muǵalimderdi attestattaý máselesi. Sebebi ótken jyly osy synaqqa qatysqan pedagogterdiń 74,2 paıyzy «qulap», az-muz abyroı-bedelderi tipti túsip ketken bolyp shyqty. Osyǵan oraı Memleket basshysy VIII shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń birinshi sessııasynyń ashylýynda sóılegen sózinde: «Bilim berý salasynda ustaz – eń basty tulǵa. Onyń qoǵamdaǵy abyroı-bedelin arttyra berýimiz kerek. Alaıda muǵalimderdiń, dırektorlardyń jáne pedagogıkalyq oqý oryndary túlekteriniń kópshiligi Ulttyq biliktilik emtıhanynan óte almady. Maǵan keıbir tájirıbeli ustazdar tıisti mınıstrlik daıyndaǵan tapsyrmalar tym kúrdeli dep shaǵymdandy. Bálkim ony jeńildetý, jetildirý kerek shyǵar. Bul salada qatyp qalǵan qatań ereje bolmaýy kerek. Biraq negizi, ustazdarǵa qoıylatyn talap joǵary bolýǵa tıis», dedi.
Eńbek jolyn qatardaǵy muǵalim bolyp bastap, uzaq jyldar boıy mektep basshysy bolyp qyzmet etken, bilim salasynyń tájirıbeli mamany, Parlament Májilisiniń depýtaty Irına Smırnova jýyrda Úkimetke joldaǵan depýtattyq saýalynda: «Attestattaý rásiminiń ózi sýbektıvti. Suraqtardyń mazmuny da shaǵym týdyryp jatyr. Aıtalyq, muǵalimniń eshqandaı mańyzy joq datalardy jatqa bilýi oqýshylardyń bilim sapasyna áser ete me? Mysaly, orys ádebıeti boıynsha attestattaý testinde mynadaı suraqtar bar: «Radıshevtiń «Sankt-Peterbýrgten Máskeýge saıahaty» qaı jyly jazylǵan – 1791, 1792, 1793 jyldardyń qaısysy?», «Gorkııdiń «Shyńyraýda» pesasy qaı jyly sahnalandy?». Alaıda mundaı datalardy bilý bilimniń kórsetkishi bola ma?! Bastysy – tarıhı dáýirdi, tarıhı-ádebıettik úderisti bilý emes pe?! Nemese qazaq tilinde oqytatyn mektepter úshin Dombrovskııdiń «Kóneni saqtaýshy» romanyndaǵy terektiń qaı qıylysta óskendigi týraly suraqty alaıyq. Bul aqparat ne úshin qajet? Ony bilý mańyzdy ma? Kórkem obraz, sıýjet, janjal bolsa birsári, jaı ǵana kóshelerdiń ataýlary. Aıtpaqshy, ol kósheler qazir basqasha atalady ǵoı...
Sondaı-aq testileýdiń barlyq suraǵy – ondaǵan myń suraq qoljetimdi emes, múldem jabyq ekenin aıtqan jón. Olardy árbir muǵalim oqyp, zerdelep, attestattaýda ózin ne kútip turǵanyn túsinýi úshin nege ashyq etpeske? Munyń ózi túsinbeýshilik týyndaǵan jaǵdaıda test mátinin birlesip túzetýge de múmkindik bermeı me?», dep oryndy másele kóterdi. Al «Bilim berý sarapshylarynyń «Qazaq lıgasy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Gúlnara Ábisheva áleýmettik jelidegi paraqshasynda muǵalimderdi attestattaýda eń bastysy – olardyń óz shákirtterine beretin biliminiń sapasy múldem eskerilmegendigin ótkir synaı kelip, ózderiniń Bilim berý salasy qyzmetkerleri kásipodaǵymen birlesip, pedagogterdi attestattaýdyń balamaly erejesin ázirleýge kiriskendikterin málimdepti. Shynynda da, muǵalimderdi tek testileý arqyly attestattaýdyń durystyǵy kúmán týǵyzbaı qoımaıdy. Buǵan qosa, testileý kezinde ártúrli buzýshylyqtarǵa jol berilip júrgendigi de jasyryn emes. Máselen, byltyr Qyzylorda qalasyndaǵy Ulttyq testileý ortalyǵy fılıalynyń qyzmetkeri qatysqan alty adamdyq qylmystyq top Ulttyq testileý ortalyǵynyń kompıýterlik testileý bazasyna qashyqtyqtan zańsyz qosylý arqyly jergilikti túlekterdiń, muǵalimder men mektep dırektorlarynyń Ulttyq biryńǵaı testileýden jáne biliktilik testileýinen «óte sátti» ótýlerine kómektesip, sol úshin olardan qomaqty syıaqy alǵandyǵy áshkerelendi. Sottalýshylar ózderi memleketke keltirgen 27,5 mln teńgeden asa zııan ornyn tergeý barysynda toltyrǵandyǵy eskerilip, bári de 3 jylǵa bas bostandyqtarynan shartty túrde aıyryldy. 2019 jyly Ulttyq testileý ortalyǵynyń bas dırektory paraqorlyǵy úshin sot úkimimen 3,5 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylǵany da jadymyzda. Jýyrda Astana qalasynan kelgen alaıaq áıel Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy bir aýyldyń orta mektebiniń 10 muǵalimin attestattaýdan ońaı ótkizip berý úshin olardyń árqaısysynan 400 myń teńgeden jınap alyp, izim-qaıym joǵalyp ketkenin senimdi derekkózden estip bildik. Sol muǵalimder ózderiniń ońbaı aldanǵandyqtaryn bile tura, osy alaıaqtyq qylmys úshin ózderin de kináli sanaǵandyqtan, jurt aldynda abyroılaryn aırandaı tókpeýdi oılap, quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanbaýdy jón kóripti. Mine, osyndaı «jabýly qazan jabýly kúıinde qalǵan» qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń jalpy sany qansha ekeni bir Allaǵa ǵana aıan. Demek, biliktilik testileýine baılanysty alaıaqtyq qylmystardyń aldyn alý úshin de muǵalimderdiń attestattaý erejesin ózgertý qajet.
