Osy maqsat úshin paıdalanylatyn magıstraldy gaz qubyrlarynyń jalpy uzyndyǵy – 21 myń shaqyrymǵa, al gaz taratý jelileri – 63 myń shaqyrymǵa jetip, halyqty gazdandyrý kórsetkishi 59 paıyzdy qurap otyr. Jaqynda Atyraý oblysyndaǵy «Maqat – Soltústik Kavkaz» magıstraldy gaz qubyrynyń ekinshi tarmaǵy iske qosyldy. Ol Maqat aýdanynan bastaý alyp, Mahambet aýdanyndaǵy Taldykól aýylyna deıingi 130 shaqyrymǵa tartyldy. «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Jarkeshovtiń aıtýynsha, bul – munaıly óńir úshin mańyzdy áleýmettik jáne strategııalyq joba. Oǵan salynǵan ınvestısııanyń jalpy quny – shamamen 86 mlrd teńge.
– Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen ulttyq kompanııanyń «Samuryq-Qazyna» qorymen birlese qolǵa alǵan ınvestısııalyq jobasynyń birneshe strategııalyq mańyzy bar. О́ıtkeni bul joba Atyraý oblysynyń ekonomıkasyn órkendetýge úlken septigin tıgizedi. Birinshiden, óńirdiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalyp otyr. Ekinshiden, gazben jabdyqtaýdy senimdi jáne úzdiksiz qamtamasyz etýge, óndiristik nysandar men sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerdi otynnyń ekologııalyq túrine – tabıǵı gazǵa kóshirýdi iske asyrýǵa múmkindik týǵyzady. Úshinshiden, turǵyndardyń ómir sapasyn arttyrý, eńbek jáne turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý úshin qolǵa alynyp otyr. Tórtinshiden, bir jelilik gaz qubyryn jóndeýge toqtatýǵa baılanysty tótenshe jaǵdaılardy boldyrmaý maqsaty kózdeldi. Besinshiden, Atyraý oblysyndaǵy «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn gazben úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik beredi, – dedi Sanjar Jarkeshov.
Qosymsha jeliniń tehnologııalyq syzbasyna sáıkes jobalyq qysymy – 7,4 MPa, turbanyń dıametri – 1000 mm. Jańa jeliniń jobalyq qýaty jylyna 13,147 mlrd tekshe metrdi quraıdy.
– «Maqat – Soltústik Kavkaz» magıstraldy gaz qubyrynyń iske qosylǵanyna 30 jyldan asty. Jer astyndaǵy qubyrda tehnıkalyq máseleler týyndap, aqaýlar tabyldy. Eger magıstraldy gaz qubyry isten shyǵatyn bolsa, onda oblystyń turǵyndary men iri kásiporyndary, ásirese balabaqsha, mektep, aýrýhana sekildi áleýmettik nysandar gazsyz qalýy múmkin. Sol sebepten, bizdiń oblys úshin jobanyń mańyzyn eskersek, «QazaqGaz» kompanııasy magıstraldy gaz qubyrynyń ekinshi tarmaǵyn der kezinde iske qosty. Bul – Atyraý oblysy úshin áleýmettik mańyzy bar ınvestısııalyq joba, – degen pikirin bildirdi oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Nurtaev.
Maqat jelilik óndiristiń basqarmasynyń basshysy Manarbek Tursıevtiń aıtýynsha, magıstraldy gaz qubyry 1987 jyly iske qosylǵan. Bastapqydaǵy gaz tasymaldaý qýaty táýligine 75 mln tekshe metrdi quraǵan. Qazir Soltústik Kavkaz baǵytyna táýligine 43 mln tekshe metr, al «Orta Azııa – Ortalyq» qubyrymen Saratov baǵytyna 42 mln tekshe metr gaz tasymaldanady.
Munda 2001 jyldan beri qubyr men kompressorlyq stansadaǵy negizgi jáne qosalqy jabdyqtardyń ótkizý qabiletin ári sapasyn jaqsartý úshin jańa qondyrǵylar, onyń ishinde agregattar men baqylaý avtomatıkasy, stansalar ornatylǵan. Sol jyly Maqat aýdanyn gazben qamtý úshin Dossor kentinde «Saratov – 10» arnaly gaz taratý stansasy iske qosylǵan. Dál osyndaı stansa 2010 jyly Mııaly aýylynda da paıdalanýǵa berilgen. Maqsat – Qyzylqoǵa aýdanyn gazben qamtý.
Ár jyldary birneshe týrbokompressor sehy salyndy. Sondaı sehtyń biri 2013 jyly AQSh-taǵy «Solar turbines» kompanııasynyń zamanaýı 7 agregatymen jabdyqtalǵan. Jyl saıyn derlik qubyrmen «kógildir otyn» tasymalyn toqtatpaý úshin gaz aıdaý agregattary aýystyrylyp, kúrdeli jóndeý jumystary júrgiziledi. Gaz qubyrlarynyń ishki beti defektoskopııalyq tekserýden ótkiziledi.
Árıne, mundaı jumystardy bilikti mamandarsyz iske asyrý múmkin emes. Qazir Maqat jelilik óndiristik basqarmasynda 147 maman ortaq iske uıymshyldyqpen jumylyp, gaz tasymalynyń úzilmeýin minsiz qamtamasyz etip otyr. Onyń ishinde jelilik bólimshelerde – 136, «Qashaǵan» syǵymdaý kompressorlyq stansasynda 11 maman jumys isteıdi. Injenerlik tehnıkalyq quramda 26 qyzmetker bar. Bári de óz isin jetik biledi. Olardyń arasynda «Úzdik maman», «Jyl úzdigi», «Úzdik óndiristik sala qyzmetkeri» ataǵyn ıelengender bar.
– Bizde, eń aldymen, eńbek qaýipsizdigin saqtaýǵa basa mán beriledi. Mamandarymyz jumysta qatelesýge bolmaıtynyn biledi. Sol sebepten, qyzmetkerlerimizdi salalyq konkýrstarǵa jıi qatystyryp, kásibı biliktilikterin arttyrý jolǵa qoıyldy, – deıdi basqarma basshysy Manarbek Tursıev.
Onyń aıtýynsha, osy kezge deıin qubyrdyń negizgi tarmaǵynda josparly kúrdeli jóndeý júrgizilgende, gaz berý ýaqytsha toqtatylatyn edi. Sondaı kezde tutynýshylar bir apta, tipti 10 kúnge deıin gazsyz otyratyn-dy. Endi ekinshi tarmaqtyń iske qosylýy gaz tasymaldaý kezinde mundaı úzilisti boldyrmaıdy. О́ıtkeni negizgi qubyrda jóndeý júrgizý qolǵa alynsa, gaz tutynýshyǵa ekinshi tarmaqpen jetkizile beredi.
Gaz tasymaldaý salasynda 46 jyl jumys istegen ardager Tańbaı Naýshıev eńbek jolyn Maqat jelilik óndiristik basqarmasynda bastaǵan. Bastapqyda tehnologııalyq kompressordyń mashınısi bolǵan. Keıin 90-jyldary qurylǵan «QazaqGaz» holdıngine basshylyq jasaǵan ardagerdiń aıtýynsha, buryn «Maqat – Soltústik Kavkaz» magıstraldy gaz qubyrymen táýligine 190-195 mln tekshe metrge deıin gaz tasymaldanǵan. Qyryq jylǵa jýyq qoldanysta bolǵan qubyr búginde tozyp tur.
– Qazirgi kezde bul qubyrmen «Teńiz», «Qashaǵan», «Qarashyǵanaq» ken oryndarynyń gazy tasymaldanady. Ekologııalyq taza otyn túri retinde qoldanylatyn gazdyń bir tekshe metrin de joǵaltýǵa bolmaıdy. Sebebi gazdy tutyný kólemi jyldan-jylǵa artyp keledi. Tutynýshy kóbeıgen kezde gazdy tozǵan qubyrmen tasymaldaı beretin bolsaq, onda kompanııa shyǵynǵa batady. Sondyqtan qomaqty ınvestısııa salynǵan ekinshi tarmaqty ózin aqtaıtyn joba deýge bolady. Eń bastysy, bul – el ıgiligi úshin iske asyrylǵan joba, – deıdi Tańbaı Naýshıev.
Atyraý oblysy
