– Aqjol, seniń esimiń Qyrǵyzstannan grek-rım kúresi sheberleri arasynan shyqqan tuńǵysh álem chempıony retinde sporttyq shejirege altyn áriptermen jazyldy. О́z mansabyńdy osyndaı jarqyn jeńistermen bastaǵanyńa rıza shyǵarsyń?
– Búgingi deńgeıge jetýge men jasóspirimder men jastar býyny arasyndaǵy jarystarda biraz ter tóktim. 2015-2017 jyldar aralyǵynda álem jáne qurlyq birinshilikterinde bas júldeni oljaladym. Basqa da týrnırlerde top jardym. Tek sodan keıin baryp qana eresektermen kúsh synasa bastadym. Allaǵa shúkir, bul dúrmekte de ózimdi moıyndata aldym. Árıne, tarıhta qalatyndaı is tyndyra alǵanyma óte rızamyn. Biraq alda áli talaı bıik beles bar. Solardy baǵyndyryp, Qyrǵyzstannyń sporttyq dańqyn arttyrý úshin bar kúsh-jigerimdi salamyn.
– Seniń aldyńdaǵy eki aǵań da balýandyq ónerdi serik etken eken. Olardyń qol jetkizgen tabystary qandaı?
– Úlken aǵam – Beksultan 97 kılo salmaqtaǵy Qyrǵyzstannyń beldi balýandarynyń biri. Onyń kadetter arasynda álem jáne Azııa birinshilikteriniń júldegeri degen ataǵy bar. Ortanshy aǵam – Syımyq elishilik jarystarda jeńis tuǵyryna kóterildi.
– Ár sportshynyń zor tabysqa jetýiniń arǵy jaǵynda bilikti bapkerlerdiń qajyrly eńbegi turǵany barshaǵa málim. Al seniń osy saladaǵy ustazdaryń kimder?
– Qyrǵyzstanda Qanatbek Begalıev esimdi myqty balýannyń baryn jaqsy bilesizder. Ol – Olımpıada men álem chempıonattarynyń kúmis júldegeri, Azııa chempıony. Segizinshi synyptan bastap men dál sol sańlaqty baptaǵan bilikti bapker Meırambek Ahmetovtiń qol astynda jattyǵamyn. Ol kisiden kóp nárse úırendim. Meırambek aǵa meniń sporttaǵy ǵana emes, ómirdegi de ustazym. Al onyń aldynda Jenısh Satybaldıevten tálim-tárbıe aldym. Sondaı-aq qazirgi ulttyq komandamyzdyń bapkerleri Azat Erkinbaev pen Ulyqbek Qarasholaqovtyń de eńbegin erekshe atap ótkim keledi.
– О́zge elderdiń jankúıerleri seni 2018 jyldan beri jiti tanı bastady. Eresekter arasyndaǵy dúbirli dodaǵa alǵash ret qatysyp otyrǵanyńa qaramastan, Bishkekte ótken Azııa chempıonatynda bas júldeni qanjyǵańa baıladyń. Ol kezde 19 jasqa da tolǵan joq ediń.
– Kúres qyrǵyzdardyń da qanynda bar. Bala kezimde «Shirkin, Azııa chempıonaty Bishkekte ótip, óz jerlesterimniń kóz aldynda barlyq qarsylasymdy sypyra utyp, altyn tuǵyrǵa kóterilsem» dep qııaldaıtynmyn. Araǵa jyldar salyp, ol armanym oryndalyp, altyn tuǵyrǵa kóterildim. Arada bes aı ótken soń Azııa oıyndaryna qatystym. Jakartadaǵy jarysta 77 kılo salmaqta kúsh synasyp, fınalǵa deıin jetkenimmen, sheshýshi tusta Irannyń dańqty balýany Mohammadalı Geraıge ese jiberip, kúmis medal ıelendim.
– Dál sol jyly Almatyǵa kelip, Bolat Turlyhanovtyń memorıalynda beldestiń. Biraq óz deńgeıińde óner kórsete almaı, qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdyń.
– 2018 jyly kóp jarysqa qatysyp, maýsymnyń sońyn Bolat Turlyhanovtyń týrnırimen qorytyndylaýdy jón kórdim. Shyny kerek, Almatyǵa sharshap keldim. Soǵan qaramastan, óz-ózimdi synap kórýge bekindim. Biraq shırek fınalda Álem kýboginiń kúmis júldegeri, reseılik Iraklıı Kalandııadan jeńilip qaldym.
– 2019 jyly aýyr jaraqat alyp, shetelde operasııa jasatqan ekensiń...
– Fýtbol oınap júrip, qapııada qatty jaraqat aldym. Sonyń álegimen jarty jyldaı úlken sporttan qol úzýge týra keldi. Sol kezde maǵan alty aı alty jyldaı bolyp kóringen edi. Kúresti saǵynǵanym sonshalyq, tolyq aıyqpaı qaıta jattyǵýǵa kiristim. Ol jerde jaraqatymdy asqyndyryp alyp, taǵy biraz ýaqyt em-dom qabyldadym. Áıteýir, sport salasynyń basy-qasynda júrgen azamattar men jora-joldastarymnyń kómeginiń arqasynda Germanııada operasııa jasattym. Desek te, ár qıyndyqtyń artynda bir jeńildiktiń bolatynyn ishim sezdi. Jaraqatymnan tolyqtaı aıyqqan soń Tokıo Olımpıadasynda jeńis tuǵyryna kóterildim. Sol úshin de Allaǵa alǵysym sheksiz. Sonymen qatar, qınalyp júrgenimde memlekettiń kórsetken qoldaýy men járdemine kúni búginge deıin qatty rızamyn. Uıyqtasam da, tursam da qyrǵyz halqynyń aldynda qaryzdar ekenimdi bir sátke de esten shyǵarǵan emespin. Sol úshin de elim men jerimniń, aǵaıyn-týystarym men jankúıerlerimniń senimin aqtaý úshin eshbir dúrmekte aıanyp qalmaımyn.
– 2021 jyly Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda atoı salyp, kúmis medaldi moınyńda jarqyrattyń. Shynyńdy aıtshy, dál sol mejeden kórinemin dep oıladyń ba?
– Tórtjyldyqtyń basty dodasyna óte jaqsy daıarlyqpen keldim. Ár beldesýge qushtarlana shyǵyp, ár jeńisten keıin keremet áserge bólendim. Ár tabys meniń senimimdi nyǵaıtty. Onyń ústine, London men Rıo-de-Janeıroda bizdiń balýandar kúrestiń úsh túrinen de medal almaǵan edi. Sol kezde qyrǵyzdar Olımpıada medaline sýsap turǵan. Sol olqylyqtardyń ornyn toltyrý kerek boldy. Tusaýkeser kezdesýimde Týnıstiń týmasyn tize búktirdim. Odan keıin álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Eýropanyń eki dúrkin chempıony, Álem kýboginiń ıegeri ázerbaıjandyq Rafık Gýsseınov pen Eýropa oıyndary men chempıonatynyń júldegeri armenııalyq Karapet Chalıandy shań qaptyrdym. Biraq fınalda London Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álem chempıony jáne sol jarystyń úsh dúrkin júldegeri, tórt dúrkin Eýropa chempıony, Majarstannyń maqtanyshy Tamash Lerınske jol berip, kúmis medaldi qanaǵat tuttym.
– 2022 jyly eki birdeı baıraqty básekede top jardyń. Alǵashynda Ulanbatyrdaǵy Azııa birinshiliginde bas júldeni oljalasań, kóp uzamaı Belgradta qarsylas shaq keltirmediń.
– Bastapqy úsh beldesýde Brazılııa, Meksıka jáne Túrkııa sportshylaryna san soqtyrdym. Jartylaı fınalda Ońtústik Koreıanyń oǵlany, London Olımpıadasynyń jeńimpazy, Rıo Olımpıadasynyń qola júldegeri, álem chempıony, Azııa birinshiliginiń bes dúrkin jeńimpazy Kım Hen Ýdy jeńdim. Jalpy, ekeýmiz oǵan deıin eki márte kezdesip, eki retinde de meniń mereıim ústem bolǵan. Bul joly da jeńiske jettim. Aqtyq saıysta majarstandyq Zoltan Levaıdy jyqtym.
– Qyrǵyzstannyń grek-rım kúresi sheberleri arasynan alǵashqy bolyp álem chempıony atandyń. Osyndaı deńgeıge jetken adam qandaı sezimde bolady?
– Jalpy, kúrestiń barlyq túrine toqtalatyn bolsaq, meniń aldymda 2019 jyly Astanada ótken lısenzııalyq álem chempıonatynda Aısulý Tynybekova daralandy. Ol kezde men aıaǵyma operasııa jasatyp jatqanmyn. Tynybekovanyń tabysy meni qatty qanattandyrdy, myqty motıvasııa berdi. Jattyǵý zalynda shelektep ter tógip, bozkilemde aıanbaı aıqassam, bul belesti baǵyndyra alatynyma senimdi boldym. Oǵan Aısulý ápkemizdiń júrip ótken joly dálel. 2021 jyly Osloda ol sol nátıjesin qaıtalasa, Meıirim Jumanazarova da altynnan alqa taqty. Kóp uzamaı men de chempıondyq tuǵyrǵa kóterildim. Eń birinshi kezekte, osynyń barlyǵyn Alla taǵalanyń syıy retinde qabyldaımyn.
– Dúbirli dodalarda daralanǵannan keıin otandastaryń úlde men búldege oraǵan shyǵar?
– Olımpıadadan keıin el prezıdenti Sadyr Japarov qabyldap, II dárejeli «Manas» ordenin keýdeme taqty. Páter de aldym, kólik te mindim. Úkimet jáne federasııa tarapynan aqshalaı syılyq ta berildi. Bir sózben aıtsaq, ár jarystan keıin memleket eńbegimizdi laıyqty baǵalady. Olımpııa oıyndary men álem chempıonaty aıaqtalǵan soń halyqtyń, aǵaıyn-týystardyń arasynda bolyp, birneshe aı boıy toıladyq. Bul jaǵynan biz qazaqtarǵa uqsaımyz (kúldi).
– «Akýla» degen janama esimdi nelikten tańdadyń?
– Kezinde Daǵystanda ulty qumyq Arslan Zýbaırov degen myqty balýan boldy. Sony jankúıerler «Akýla» dep ataıtyn. Arslannyń kúres máneri maǵan qatty unaıtyn. Instagram paraqshasyn qarasam, «Akýla» dep jazyp qoıypty. Sodan keıin men de osy janama esimdi ıelenýdi jón kórdim.
– О́zińniń bir suhbatyńda О́zbekstannyń týy astynda óner kórsetken qazaqtyń uly Elmurat Tasmuratovty úlgi tutatynyńdy aıtqan ediń. Saǵan ol balýannyń qandaı qasıetteri unady?
– Áli de Elmurat aǵamdy erekshe qurmetteımin. Ol kisiniń kúres máneri aıryqsha. Árkez shabýyl ótinde júrip, qarsylastaryn únemi qyspaqqa alady. Olardyń damyldaýyna esh múmkindik bermeıdi. О́zi de sońǵy sekýndtarǵa deıin aıanbaı arpalysady. Jasaǵan ádisteri de óte keremet ári áserli. Elekeń maǵan sol qasıetterimen unaıtyn. Árıne, tegin sportshy Olımpıadada qola alyp, álem chempıonatynda úsh ret jeńis tuǵyryna kóterilmeıdi ǵoı. Sonymen qosa, Tasmuratov – Azııa birinshiliginde bes ret bas júldeni oljalaǵan biregeı balýan.
– Áńgimeńe rahmet, Aqjol! Kózdegen maqsattaryńa qol jetkizýińe tilektespin.
Áńgimelesken
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
