Nesıe kóp, kepil joq

Bul joba boıynsha Ulytaý oblysyna 3 mlrd 370 mln teńge bólingenin eskersek, sál oılanýǵa týra keledi. Jyldyń jartysy aýyp barady. Al, joba boıynsha alǵashqy sertıfıkattar endi ǵana berile bastasa, jyl sońyna deıin bólingen qarajatty ıgerý jaıy qalaı bolar eken?

Joba jaqsy, qarjy qomaqty. Nesıe mólsherlemesi – 2,5%. Osy joba arqyly oblysta jańadan 424 jumys ornyn quryp, ataýly kómek alatyndardyń sanyn 130-ǵa qysqartý kózdelgen. Basty maqsat – aýyl halqynyń tabysyn arttyrýǵa, turmysyn jaqsartýǵa yqpal jasaý. Aýyldyq jerde kim qandaı kásippen aınalysqysy kelse, jobaǵa ótinim túsirip, shaǵyn nesıe alýyna bolady. Nesıeniń joǵary somasy jeke adamdar úshin 8,6 mln teńge, ıaǵ­nı, 2,5 myń AEK quraıdy. Sha­rýasyn túzegisi kelgen aýyl ada­my úshin bul degenińiz tamasha múmkindik emes pe? Solaı sekil­di. Endeshe, nege joba jyljymaı jatyr?

Qazirgi tańda oblys boıyn­sha 53 ótinim túsken. Osy ótinim­derdiń arasynda naýbaıhana, ósimdik, bıogýmýs óndirisi jáne jylyjaı baǵytyndaǵy bir-bir joba ǵana bar. Al, qalǵan joba­lardyń bári mal satyp alýdy kózdeıdi. Bul jerde eki másele týyn­daıdy. Jobanyń maqsaty – aýyldy jerde halyqtyń jaǵ­daıyn kásipkerliktiń túr-túrin jan-jaqty damytý arqyly jaq­sartý. Biraq, mundaı qulshynys baıqalmaı otyr. Mal satyp alýǵa degen umtylys túsinikti. De­genmen, jaıylym máselesi qalaı bolady, sol alǵan malyn sharýa jemshóppen qaıdan, qalaı qamtamasyz etedi? Mal satyp alýǵa degen ótinimdi qarastyrǵan kezde osyndaı da máselelerge nazar aýdarylýy árıne, durys.

Negizgi basty kedergi kepilge qoıylatyn múlikke baılanysty. Ulytaý oblystyq aýyl sharýa­shylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Qaırat Mutaev bizge jobanyń óte qıyn­dyqpen júrip jatqanyn ashyq aıtty.

– Tek «Aýyl Amanaty» jobasy ǵana emes, aýylǵa baılanys­ty basqa da jaqsy jobalar je­terlik. Biraq, sol jobalardy jú­ze­ge asyrý ońaıǵa túspeıdi. О́ıt­keni, birneshe kedergiler bar. Adamdar aýyldy jerler­de áldebir jańasha kásip ashý­ǵa júreksinedi, táýekelge barǵy­sy kelmeıdi. Eń basty kedergi – kepilge qoıylatyn múlik. Aýyl­daǵylardyń kepilge usynatyny negizinen ózderi otyrǵan úıleri ǵana. Ásirese, endi ǵana is basta­ǵysy keletin kisilerde úıden basqa eshteńe de joq qoı. Al olar­dyń sapasy qandaı, quny qan­sha? Jaraıdy, sol úıdi kepil­ge alaıyq. Nesıe alýshy qaryzyn qaıtarmaı qoısa, sotqa júginýge týra keledi. Kepilde turǵan úıdi alsaq, sosyn ony ne isteımiz? Qaladaǵy páter nemese úıdi qaıta satýǵa bolady, al, aýylda she? Beriletin nesıe memleket qarjysy bolǵandyqtan, ony taratýdy ǵana emes, qaıtarymyn da kúnilgeri oılastyrmasa bolmaıdy, – degen Q.Mutaevtyń sóziniń jany bar.

Aýyldy kótergimiz, damytqy­myz keledi, sol maqsatpen jap-jaq­sy jobalar jasalady. Bi­raq, sol jobalar maıǵa sal­ǵan pyshaqtaı jyljyp kete qoı­­maıdy, kepildiń kesirinen toq­tap qalady. Sonda syrty jyl­­tyrap, ishi qaltyrap tura­tyn baǵdarlamalar arqyly aýyl­dyń ajaryn engize alamyz ba? Aýyldaǵy sharýalarǵa, kásip­kerlerge beriletin nesıeniń kepil máselesin qalaı tıimdi sheshýge bolady?

Nesıe retinde berýge baǵyt­tal­ǵan qarjyny aýyl múddesi úshin basqasha jolmen paıdalanýdy qarastyryp kórse qaıter edi? Aıtalyq, árbir aýyldyq okrýg ózderine qandaı kásip kózderiniń kerektigin biledi. Sol kásipterdi uıymdastyrý úshin aýyl ákimdikterine qarjy bólinse... Ákimdik óz kezeginde sol kásipterdi memlekettik men­shik retinde uıymdastyryp, is júrgizýge degen nıeti, yqyla­sy bar aýyl adamdaryna jal­ǵa berse... Quıylǵan qarjy tolyq­taı qaıtarylǵan soń kásip nysany jaldaýshyǵa tegin jeke­shelendirilip berilse. Alqaly jıynnyń birinde osyndaı da usynys aıtylyp edi. Oıǵa oı qosýdyń artyǵy bolmaıdy. Solardyń eń durysy, tıimdisi tańdalmasa, áp-ádemi jobalar jarty jolda qalyp qoıa beredi. Oblysqa atalmysh joba boıynsha bólingen qarajattyń qazirgi ıgerilimin qarap, nesıege qoıylatyn kepil máselesin álde de jetildirý kerektigi baıqalyp-aq tur. Bul tek sol jobaǵa ǵana qatysty emes...

Ulytaý oblysy