Rossını týyndysy – Astana sahnasynda

«Aljırdegi ıtalııalyq qyz» – kome­dııa janryndaǵy klassıkalyq operanyń ozyq úlgisi. Shytyrman oqıǵalarǵa toly opera-býffa óziniń barlyq qatysý­shy­larynan sheber ári naqyshyna keltire oryndaýdy talap etedi. Sol sebepti de aıtýly týyndy «Astana Opera» solısteri úshin tamasha tájirıbe bolǵany anyq. Álem boıynsha sırek qoıylatyn klassıka jaýhary teatr vokalısteri men orkestr mýzykanttarynyń múmkindikterin keńeıtip, jańasha beleske kóterilýine mol múmkindik syılady.

«Aljırdegi ıtalııalyq qyz» ákelgen basty jańalyq – opera Astana ǵana emes, jalpy Qazaqstan boıynsha alǵash ret sahnalanady. 200 jyldan astam ýaqyt buryn jazylǵan týyndy rejısser, halyqara­lyq baıqaýlardyń laýreaty ári dıplomanty Erenbaq Toıkenovtiń sýretker­lik saraptaýynyń nátıjesinde jańasha mánerge ıe boldy.

– «Aljırdegi ıtalııalyq qyz» qoıy­lymymda men shyǵys erleri men áıelde­rine degen kózqarasty ózgert­kim keledi. Meniń nusqamda bas keıip­ker Mustafa beı aqymaq emes, al Elvıranyń sulýlyǵy túr-álpetinde ǵana emes, onyń sulýlyǵy óziniń er-azamatyn jaqsy kóre alýynda jatyr. Qandaı jaǵdaı bolsa da, ol óz sezimine berik bolyp, ǵashyǵyn kútedi. Bul qoıylym – qazirgi zamannyń ádet-ǵuryptaryna degen satıralyq kózqa­ras jáne er men áıel arasyndaǵy qarym-qatynasty aıshyqtaıtyn úlkeıtkish shy­ny. Sansyz kóńildes áıelder men ja­ry­nyń mahabbatynan ábden jalyqqan Mus­tafa beı ıtalııalyq qyzben ińkár sezim tuńǵıyǵyna túsýge qushtar bolady. Alǵashqyda boıyn qushtarlyq bılep, asyp-tasqan bas keıipker sońynda ómir­degi basty qundylyqtar – otbasyn, dos­tardy, izgilikti, mahabbat pen ózara syılasymdy baǵalaý kerek ekenin túsinedi, – dep atap ótti rejısser.

Spektakldegi basty ról – Izabella par­tııasyn oryndaý úshin ıtalııalyq solıst Laýra Verrekkıa arnaıy sha­qy­­ryldy. Ánshiniń repertýarynda ba­rok­kodan bastap, zamanaýı mýzyka men bel­kantoǵa deıin bar. Sonyń ishinde ásirese Djoakkıno Rossınıdiń shyǵarmalary aıryqsha mánge ıe.

– Izabella partııasyndaǵy debıýtim Fransııada Týlon opera teatrynda 2018 jyly ótti. Bul beıneni birden jaq­­sy kó­rip kettim. «Aljırdegi ıtalııalyq qyz» spektakliniń keıipkeri – myqty ári tapqyr áıel. Ol áıelder ústemdik etken qa­la Lıvornodan ketedi. Lıvornoda týyp-ósken, sahnalyq ónerden sabaq beretin ustazym, maestro Franchesko Torrıdjanı ekeýmiz Izabellanyń mi­nez-qulqyn jiti zerttedik. Ol aqyldy. Súıiktisi Lın­dorony Italııaǵa qaıtarý­ǵa sheshim qa­byldaǵan jáne óz maqsaty­na jetý úshin bárine de daıyn. Me­niń keıipkerim kóńildi ári sezimtal. Bul qasıetter onyń vokaldyq partııasynda tolyq kórsetilgen, – dep Laýra Verrekkıa keıipkeri men oǵan daıyndyǵy týraly kósile áńgimeledi. Ánshiniń aıtýynsha, ol Djoakkıno Rossınıdiń týyndyla­ryn aıryqsha jaqsy kóredi.

– Kompozıtordyń messo-sopranoǵa arnap jazylǵan tamasha mýzykasy maǵan zor áser syılady. Onyń týyndylarynyń arqasynda álem boıynsha óner kórsetip, tańǵajaıyp tájirıbe jınaqtadym, sol úshin de uly kompozıtorǵa alǵysym shek­siz. Rossınıdiń shyǵarmalary maǵan ope­ranyń tylsym tabıǵatyn ashty, – dedi ánshi.

Eske salsaq, Florensııa konserva­to­rııasyn úzdik tamamdaǵan Laýra Verrekkıa 2015 jyly «Sevıldik shashtaraz» qoıy­lymynda Rozınanyń rólinde debıýt ja­saǵan. Sonymen qatar Dj.Rossınıdiń «Ita­lııadaǵy túrik» spektaklinde – Zaı­dany, «Kúlbıkede» – Andjelınany, Dj.Pýchchınıdiń «Madam Batterflıaı» spek­taklinde – Sýdzýkıdi, J.Bızeniń attas operasynda Karmendi jáne basqa da partııalardy oryndaǵan.

Italııa opera óneriniń sheberi Laýra áńgime barysynda Qazaqstanǵa jasaǵan alǵashqy sapary hám el ordasy Astana­ny kórgendegi áserin de jasyrmady: – Qazaq dostarymnyń arqasynda sizder­diń elderińizdi syrttaı tanyp-bildim. Olar árdaıym Qazaqstandy maqtan etip, Astana týraly, ondaǵy teńdessiz teatr týraly da kóp aıtatyn. Jıi qonaq­qa shaqyratyn. Alaıda túrli sebepterge baılanysty jol túspedi. Kópten kút­ken sapardyń sáti endi túsken eken. О́te qýanyshtymyn. Áserimdi sózben aıtyp jetkizý múmkin emes, – dedi ıtalııalyq qurmetti meıman.

Operanyń taǵy bir jańalyǵy – Laý­ra Verrekkıamen birge «Astana Ope­ra» Úlken zalynyń sahnasyna opera aka­demııasynyń túlekteri shyqty. Eki jyl boıy álemniń úzdik ustazdarynan vokal­dyq sheberliktiń qyr-syryn úırengen opera akademııasynyń tyń­­daýshylary úshin bul qoıylym ózin­dik emtıhan boldy desek, artyq aıtqandyǵymyz emes.

Akademııanyń barlyq túlegi emtıhan spektakline zor jaýapkershilikpen keldi. Daıyndyq barysynda olarǵa Italııa­dan kelgen vokal boıynsha ustaz Alla Sımo­nıshvılı dáris berdi. Ol byltyr jastarmen V.A.Mosarttyń «Don Jýan» operasyn qoıǵan bolatyn. Al kostıýmder bo­ıynsha sýretshi Manana Gýnıa ártis­ter­di beınelerine sáıkes jasandyrdy. Al spektakl rejısseri Erenbaq Toıke­nov sıýjetti qazirgi zamanǵa laıyqtap, tanymal klassıkanyń óz paıymdaýyn usyndy. Qoıylymda ózgermegen bir nárse bar, ol – kemeńger kompozıtordyń uly mýzykasy.

– Rossınıdiń qundy operasy – árbir kásibı vokalıst úshin emtıhan. Bizdiń akademıster úshin de bul opera synaq tárizdi. Rossınıdiń stılıstıkasy óte bol­mashy jyljymaly tehnıkany, ıta­lııalyq mátindi minsiz dybystaýdy jáne túsinýdi, sondaı-aq joǵary akterlik she­berlikti talap etedi. Bizdiń daryndy jas vokalısterimizdiń boıynda osynaý partıtýrany júzege asyrýǵa qajetti barlyq qasıetter bar, – dedi spektakldiń qoıýshy dırıjeri Rýslan Baımýrzın.

Oryndaýshylardyń vokaldyq ári mý­zykalyq daıyndyǵy jónindegi maman Alla Sımonıshvılı de maestro pikirine qosylyp, týyndynyń kúrdeli ekenin atap ótti:

– Rossını operasy aıryqsha bire­geı mánerge ıe, ol klassıkalyq-ba­rok­­kolyq máner negizinde paıda bol­ǵan. Ros­sınıdi jaqsy oryndaý úshin barok­ko­lyq, klassıkalyq jáne roman­tı­ka­lyq mýzykany da bilý kerek. Vokal­dyq­ múm­kindikterdiń aıtarlyqtaı keń spektriniń bolýy shart jáne álbette, ándi sheber aıtýy qajet. Mýzykany oryndaý óte kúr­deli, dese de ánshiniń partııany daıyn­daý kezinde qandaı qıyndyqtardy bas­tan keshirgenin tyńdarman sezbeıdi de. Onyń barlyq keremeti osynda jatyr. Qıyndyqtar estilmese, naǵyz óner – osy, dedi mýzyka mamany.

Alla Sımonıshvılıdiń aıtýynsha, Djoakkıno Rossınıdiń óliminen keıin onyń mýzykalyq murasy jyldar boıy laıyqty qurmetke ıe bola almaǵan: – Ony uzaq jyl boıy ortanqol kompozı­tor dep sanap keldi. Tek 40 jyldan astam ýaqyt buryn Italııanyń Pezaro qala­synda Rossını festıvali ashylǵanda ony la­ıyqty baǵalady. Men akademııa solısteri úshin óte qýanyshtymyn. Akademıster bir ýaqytta kúrdeli ári qyzyqty operany sátti oryndap shyqty. Byltyr men akademııadaǵy jastarmen V.A.Mosarttyń «Don Jýan» operasynyń qoıylymynda qýana jumys istedim. Olar – tamasha án­shiler, keleshekte budan da keremet ánshi­lerge aınalady. Bilim alǵan jyldary shákirt­terim kóp jumys tyndyrdy. Olar úshin sonyń barlyǵynyń paıdasy tıdi, sebebi ánshi synypta bilim alǵanymen, sahnada ósedi. Synypta jarty jyl al­ǵan bilimdi sahnaǵa bir ret shyqqanda ala­dy. Jastardyń óskenin jáne mátinge, sabaq­tarǵa neǵurlym jaýaptyraq bola túskenin baıqaımyn. Keleshekte olardyń vokaldyq mansaby tabysty bolady dep oılaımyn, dedi sheteldik ustaz.

Basty áıel partııasy Izabellany eki quramda ıtalııalyq ánshi Laýra Verrekkıa men Elmıra Shpekpaeva sátti somdap shyqty. Syrttaı qaraǵanda múlde ártúr­li kórinetin úzdik daýys ıeleri ózderi­ne ǵa­shyq etetin jáne sońdarynan erte alatyn óte jarqyn keıipkerlerdi naqyshyna keltire oryndady. Estigen jandy baýrap alatyn keremet daýys ıeleri – Jandarbek Erkinbaev pen Shyńǵys Rasylhan basty er partııasy Mustafa beınesin úzdik izdenis bıiginde usyndy. Lırıkalyq tenorlar Álıhan Zeınolla men Narul Toıkenov Lındoronyń rólin somdady. Jaýapsyz mahabbattan azap shekken beı­diń jubaıy Elvıranyń partııasyn Gúldana Aldadosova men «Qurmet» orde­niniń kavaleri Aızada Qaponova tama­sha júzege asyra bildi. Zýlmanyń ró­linde sahnaǵa ǵajaıyp soprano ıegeri Áıgerim Amanjolova shyqsa, Taddeo partııasyn jarqyn barıtondar Erjan Saıpov pen Azat Málik oryndady. Syrbaz Dinmuhamed Kóshkinbaev pen ártistigi­men kózge túsken Altynbek Ábildá Álıdiń partııasynda debıýt jasady.

Eki kún boıy elordalyq teatr sah­nasynda áýelegen álemdik opera­ jaý­hary ­teatr mereıtoıy ǵana emes, bas qala­myz­dyń 25 jyldyq ataý­ly merekesi­ne da tamasha tartý bol­ǵany anyq. «Al­jırdegi ıtalııalyq qyzdyń» shytyrman oqıǵasyna tánti bolǵan astanalyq kórermen de tamasha týyndyny sahna tórine shyǵarǵan shyǵarmashylyq qu­ram eńbegine tolas­syz qoshemetin arna­dy. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen Qazaqstanda alǵash ret sah­­nalanǵan spektakl aldaǵy ýaqytta elordalyq teatr repertýarynan óziniń laıyqty ornyn alary sózsiz.