Joldyń «jyry» nemese penopleks kópir

Shyntýaıtynda, shyraıly­ Shy­ǵys­taǵy joldardyń qurylysy yryń-jyryń. Sóıte tura týrızm dep kópiremiz. Batys Altaıǵa, Rıd­derge baryp kórińiz, jabyny jamaý-jamaý, oıdym-oıdym. Semeı eki ortadaǵy joldyń da asfalty ábden tozdy. Oblystaǵy basshylar «jańartylady» desedi, kim bilsin?! Qurylysy aıaqtalmaı jat­qan joldarǵa qarap, jańa joba oıdaǵydaı júzege asa qoıady degen­ge sený qıyn. El kúmánmen, kúdik­pen, senimsizdikpen qaraıdy qazir.

– Jyl saıyn kóliktiń sa­ly­ǵyn tóle­ı­miz. Al júretin jo­lymyz shuryq-tesik. Jol­shy­lar sháý­gimmen júrip, ala jazdaı jama­ǵan bolady. Onysy kóktemde qaı­ta oıy­lady. Altaı – О́skemen ara­­syndaǵy tereń saı asýy­nan tóte jol salynyp jatyr­ dep júr edik, qurylysy toq­tady da qal­dy. Zaısan, Tar­ba­ǵa­taı­ jaqqa tip­ten júrgimiz kel­meıdi. Jol joq. Týra ma­ǵynada jol joq. Sony­ úkimet­te­giler bile me eken? deı­di tak­sı júrgizýshisi Azamat Tóle­­­misov.

«О́skemen – Altaı – Úlken Naryn – Katonqaraǵaı – Rah­man qaı­­­nary» avtomobıl joly­nyń 56-88 shaqyrymyn qaı­ta jańartý kezin­­de másele týyndaǵanyn «Qaz­AvtoJol» UK» AQ ShQO fılıa­­lynyń basshysy Oljas Ahme­­tov te aıtyp otyr. Iаǵnı saly­­nyp jatqan tóte jol mem­lekettik orman qory ýchas­ke­sine kirip ketetin bolǵan. Son­da qyrýar qarjy jum­­sap, jobalyq-smetalyq qujat jasap jatqan kezde orman qo­ryn­ basyp óterin bilmegen be? Bil­se nege qurylys bas­talmas bu­ryn­ is-qaǵazdaryn rettestirip alma­ǵan?

– Qaıta jańartý ju­mys­tary 2017 jyly bas­tal­dy. Jalpy uzyn­dyǵy 27,7 shaqyrym. Alaıda mem­le­ket­tik­ orman qory jerlerin kólik jer­lerine rásimdeý merzimi uzaq­­qa sozylyp, memlekettik or­man qory ýchaskelerinde ju­mys júr­gizý múmkin bolma­dy. Sony­men qatar jol-qu­rylys mate­rıaldary qym­bat­tady. Osy sebep­­terge baıla­nys­ty 2019 jy­ly merdiger uıy­mymen shart eki­ jaq­ty­ buzyldy, – deıdi «Qaz­­­Avto­­Jol» UK» AQ ShQO fılıa­­­­ly­­nyń basshysy Oljas Ahmetov.

Aıtýynsha, memlekettik orman qory jerlerin aýys­tyrý rásim­deri 2020 jyly aıaqtalyp, mem­lekettik jer aktileri alyn­ǵan. 2020 jyly qaıta jańartý jumys­ta­ryn qolǵa alyp, merdigerdi anyq­taý boıynsha eki ret konkýrs ótkizildi. Merdigerler jo­ba­nyń eskirgenine jáne qu­ry­­lys-jóndeý jumystary quny­nyń 2015-2016 jylmen salys­ty­r­ǵanda qym­bat­taýyna baıla­nys­ty qa­tys­pady. Budan keıin Res­pýblıkalyq bıýdjet komıs­sııasy jobalyq-smetalyq qujat­ta­many túze­týdi maqul­dady. Joba vedomstvodan tys saraptama­dan da ótti. Qazirgi ýaqytta «О́ske­men – Altaı» baǵytyndaǵy 56-72 shaqyrymynyń birinshi ýchas­ke­si­ boıynsha merdigerlik uıym anyq­taldy. Biraq nysandy qarjy­landyrý máse­le­si áli she­shil­gen joq. Atal­ǵan joldyń ekinshi 72-88 shaqy­rymyn qaı­ta­ jańartý ýchas­ke­si boıynsha joba­lyq-smetalyq qujat­ta­ryn túzetý jumysy júrip ja­tyr. Bıyl qarjylandyrý máse­­lesi sheshimin tapsa, qury­lys­ jumys­tary 2025 jyly to­lyq aıaqta­lady.

Fılıal basshysynyń sózi­ne­ qarasaq, bul joldyń áli aýy men­ baýy kóp sekildi. Oǵan deıin eski súrleýmen júre turýymyzǵa týra­ keledi.

Al «Omby – Maıqapshaǵaı»  joly­nyń qurylysy keler jyldary aıaqtalyp, ha­lyq ıgiligine toly­ǵymen be­ril­mek. Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha «Qalbataý – Maıqapshaǵaı» avtomobıl jolyn qaıta jańartý 231 shaqyrymyn qamtıdy eken. Onyń 163 shaqyrymynda asfalt betondy jol ja­myl­ǵysy tóselipti. Iаǵnı jalpy jobadaǵy joldyń 70 paıy­zy aıaqtaldy degen sóz.

– Barlyǵy joba boıynsha 23 kópirdiń 10-y (45%) salyndy, 9-ynda qurylys jumystary júrip jatyr. Jobada qaras­ty­rylǵan barlyǵy 227 sý ótkizgish qubyrdyń 221 danasynda qury­lys aıaqtaldy. Barlyq bes ýchas­ke­de qurylys ju­mystary jú­rip jatyr. Jol-qurylys mate­rıal­­dary josparǵa saı daıyn. Iá, 2020-2021 jyldary­ kóp­­tegen qıyndyq bol­dy. Atap aıtsaq, álemdik epıde­mııalyq jaǵdaıǵa baılanys­ty basqa memleketterden, oblys aımaqtarynan ju­mysshy kúshin, tehnıkalardy qurylys oryndaryna jetkizile alma­dyq. Naryqtaǵy qurylys mate­rıaldary baǵasynyń shamadan tys kóte­rilýi merdiger uıym­dardyń qara­jat­ tapshy­ly­ǵyna alyp kel­di­. Son­dyq­tan jobanyń smeta­lyq­ bóli­­gi­ne­ qazirgi ýaqyt­­ta­ túze­tý­ler júr­­­gizilip ja­tyr.­ Qury­lys­ ýchas­­ke­leri kezeń-kezeńi­men 2023-2024 jyl­dary aıaq­talady, – dep sendirdi Oljas Ahmetov.

Aıtqandaı, «Zaısan aýda­ny­ turǵyndary Qalbataý – Maı­qap­shaǵaı» tas jolynda sa­ly­nyp jatqan kópirlerdiń sa­pa­­syz­dy­ǵyn tilge tıek etken. Dá­li­rek aıtsaq, kópir qury­ly­sy­na penopleks paıdalanǵan, buran­da­lary bosap ketken, taǵysyn ta­ǵy.

«Aptadan asa jabylǵan «Omby – Maıqapshaǵaı» tas jolynyń Zaısan aýdanynan shyǵa beris eki kópirdiń ústindegi aqaýdy jóndep jatqan eki jumysshyǵa bardym. Sumdyq, kópirdiń qos­pa­synyń arasyna penopleks salǵan. Kendirlik ózeniniń ústine sal­ǵan jańa kópirdiń jaǵdaıy da osy. Penopleks salǵan qospanyń barlyǵy jarylǵan, jaqtaýlary óte álsiz. Úsh mıllımetr temir­ge bekite salǵan. Kópirdegi qaýip­siz­dikti saqtamaq túgili, jyl ótpeı strategııalyq mańyzy bar jol qoparylyp, qırap jatyr. Jaǵa­syna ornatqan temirlerdiń bárin­de bir burandany salmaı únem jasaǵan syńaıly. Jalpy, kópir qurylysynda penopleks qol­da­ny­la ma eken? Kóz bar jerde osy­laı jasalsa, uzyn joldyń boıyn­daǵy kópirlerdiń jaǵdaıy ne boldy? Qysqasy, baqylaý joq. Tapsyrys berý­shi­ «QazAvtoJol» UK» AQ baqy­­laýy qaıda? Qytaı­dyń «Sınsın» kompanııa­sy sal­ǵan bar­lyq kópirin shuǵyl tek­serý qajet», dep­ jazǵan Zaı­san­ aýdan­dyq­ máslıhatynyń tóraǵa­sy­ Erkebulan Zaǵyparov.

Másele kóterile sala, «Qaz­­AvtoJol» UK» AQ ShQO fılıa­ly­nyń basshysy­ ar­naıy Zaısanǵa shyq­qan. Bara sala máselemen tanysyp,­ júr­gi­zilip jatqan shala­­ǵaılyqty qal­pyna keltirý kerek­ti­gin aıtyp, nusqaý bergen.

– Jobalyq sheshimderge sáıkes defor­masııalyq tigis­ter­ge kompen­sa­tor ornatylady, sementti beton qos­pasymen quıylady, sodan keıin dıametri 60 mm gernıt symy saly­nyp, rezeńke-bıtýmdy mastı­kamen tol­tyrylady. Ústine qalyń­dyǵy 100 mm bolat bet salynyp, qıyrshyq tas-mastıkalyq qospasy salynady. 2022-2023 jyl­dary qysqy kezeńde negizgi jol men kópirdiń ústinen kólik­tiń júrýin qamtamasyz etý maq­sa­­tynda, tigisterge bógde zattar men shógindiler túspeýi úshin, peno­pleks tóseý týraly ýaqyt­sha­ sheshim qabyldanǵan, – dep túsin­­­dir­­di fılıal basshysy Oljas Ahmetov.

Jalpy, «Qalbataý – Maı­­­qap­sha­ǵaı» avtomobıl­ joly­nyń 1235-1289 shaqy­rym­daryn qaıta jańartý ýchaskesinde 6 kópir bar. Qazirgi ýaqytta penopleks­ter alynyp, deformasııalyq tigisterdi jobaǵa sáıkes oryn­daý boıynsha jumystar júr­gi­zilip jatyr. Sondaı-aq jol jamylǵysyn tósegennen keıin jobaǵa sáıkes qor­shaý­lar da qaıta ornatylady. Bul máse­le­lerdi qalypqa keltirý úshin «QazAvtoJol» UK» AQ ShQO fılıaly basshylary, mamandary nazarda ustaımyz desti.

Shyǵys Qazaqstan oblysy