Tórt túligimen jan baqqan aýyldaǵy aǵaıyn da Prezıdent tapsyrmasynan keıin seń qozǵalatynyna senimdi bolǵan. Jekeniń qolyna ótip ketken jaıylym jerlerdiń keri qaıtarylýy eldi mekenderde turyp jatqan sharýalar máselesiniń oń sheshiletinine kepildik edi. Rasynda da, Q.Toqaevtyń tapsyrmasynan keıin óńirlerde naqty jumystar qolǵa alyndy.
Ata kásipti serik etken sharýalar jyldar boıy jaıylym jerdiń jetispeıtinin aıtýdan jalyqqan emes. Bul másele Jambyl oblysynda ǵana emes, álemdik kartada jeriniń kólemi boıynsha toǵyzynshy orynda turǵan Qazaqstannyń kez kelgen qıyrynda bar. Kezinde myqtylardyń ıeliginde ketken jer eshkimniń óz menshigi emes ekeni anyq.
Osydan biraz ýaqyt buryn jergilikti atqarýshy bılik óńirde 683 myń gektar jaıylym tapshy ekenin jaıyp salǵan edi. Máseleniń mánisine tereń úńilgen óńir basshysy Nurjan Nurjigitovtiń tapsyrmasyna sáıkes, jaýapty basqarma ókilderi jumysqa judyryqtaı jumylyp, jaıylym jer problemasyn sheshýge bilek sybanyp kiristi. Birer jyldyń bederinde tolassyz atqarylǵan jumystyń aýyz toltyryp aıtarlyqtaı nátıje bergeni talas týdyrmaıdy.
Kerek derekke kóz júgirtsek, 2021 jyly Qazaqstan boıynsha 1,8 mln gektar jaıylymdyq jer halyqtyń ıgiligi úshin keri qaıtarylypty. Ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketken baıtaq alqaptyń turǵyndar ıgiligi úshin qaıtarylǵany, rasynda da, kóńil qýantady. Jalpy alǵanda, Jambyl oblysynda qansha myń gektar jer bar? Bosalqy jerdi eldi mekenderge berý jumystary óńirde qaı deńgeıde iske asyrylyp jatyr? Tórt túlikke telmirgen aǵaıyn tyndyrylǵan tirliktiń nátıjesin kórip otyr ma? Oblys ákimdiginiń jer qatynastary basqarmasy bul baǵytta nendeı tirlik bitirdi?
Oblys ákimdigi jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Baqtııar Kópbosynovtyń aıtýynsha, óńirdiń jalpy aýmaǵy 14 427,5 myń gektar jerdi quraıdy. Al oblys aýmaǵyndaǵy aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanýǵa qajetti jer 4 675,8 myń gektar eken. Eldi mekenderge tıesili jerdiń úles salmaǵy 845,2 myń gektardy qurasa, ónerkásip, kólik, baılanys, qorǵanys jáne aýyl sharýashylyǵy salasynan basqa maqsatqa paıdalanýǵa qajet jerdiń aýmaǵy – 174,9 myń gektar. Sondaı-aq erekshe qorǵalatyn tabıǵı aımaq 11,6 myń gektar, orman jer qory 4429,0 gektar, sý qory bar 356,1 myń gektar jer bar bolsa, bosalqy jer 1463,3 myń gektar alqapty quraıdy. Basqarma basshysy keltirgen derekterge zer salsaq, óńirdegi barlyq sanattaǵy jerge ótken jyly tolyqtaı zerdeleý jumystary júrgizilip, taldaý jasalynǵan.
«Shyny kerek, óńirimizde jaıylym jerdiń jetispeýshiligi týraly másele búgin paıda bolǵan joq. Biraz jyl boıy ózekti problema aldymyzdan kese-kóldeneń shyǵyp turatyn. Al birshama ýaqyt buryn oblystaǵy prokýratýra organdary ókilderimen birlesip atqarǵan jumystyń nátıjesinde eldi mekenderge 683 myń gektar jaıylym jerdiń jetispeıtini anyqtaldy. Túsine bilgen adam úshin 683 myń gektar degenińiz, rasynda da, az jer emes. Tórt túlik baqqan halyqtyń qajettiligi úshin atalǵan jerdi qaıtarýdyń mańyzy zor ekeni aıtpasa da túsinikti. Qysqasy, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn nazarǵa alyp, naqty jumystar qolǵa alyndy. Qalaı alyp qarasaq ta, jaıylymdyq jer máselesin jedel sheshetin ýaqyt kelip jetkeni anyq. О́ńir basshysy Nurjan Nurjigitov te salaǵa jaýapty azamattarǵa ótkir problemany jedeldetip sheshýdi tapsyrǵan edi. Nátıjesinde, mamandar búginde bes baǵyt boıynsha jumys istep jatyr. Álbette, halyqtyń kókeıkesti problemasyna aınalǵan jaıylym máselesi bir kúnde tolyq sheshimin tappaıtyny ras. Áıtkenmen, júrgizilgen jumystardyń nátıjesi kóńil toǵaıtady», deıdi oblys ákimdigi jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Baqtııar Kópbosynov jaǵdaıdy túsindirip.
Rasynda da, óńirde jaıylymdyq jer problemasyn sheshý úshin birneshe jyl bederinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jumystar atqarylyp jatyr. Tórt túlikke telmirgen sharýalar da bul baǵyttaǵy jumystardyń shıraı bastaǵanyn jıi aıtyp júr. Eń bastysy, seń qozǵaldy, biraz jer tıisti maqsatqa paıdalaný úshin qaıtaryldy.
«Búgingi tańda máseleni ýaqtyly sheshý úshin az jumys atqarylyp jatqan joq. Joǵaryda aıtqanymdaı, biz bes baǵyt boıynsha tıisti jumystardy júzege asyryp jatyrmyz. Týrasyn aıtsaq, jerdi keri qaıtarý jumystaryn júrgizý úshin tıisti zańdardy nazarǵa alamyz. Sol arqyly naqty áreket jasaımyz. Qazirgi kezde Jer kodeksiniń 36-babyna sáıkes aýyldyq okrýg teńgerimindegi bosalqy jerler sanaty anyqtalyp, jaıylymdyq jerlerdi eldi mekenniń ıgiligine paıdalaný boıynsha naqty jumystar júrgizilip jatyr. Osydan eki jyl buryn elimiz boıynsha 1,8 mln gektar jaıylymdyq jer qaıtarylǵany belgili. Atalǵan jaıylymdyq jerdi keri qaıtarý úshin az jumys atqarylǵan joq. Onyń 730,2 myń gektary jergilikti halyqtyń paıdalanýy úshin berilgen bolatyn. Bul baǵyttaǵy jumystar bizdiń óńirde de shıraı túskenin aıtpaı ketýge bolmas. Naqtyraq aıtar bolsam, óńirimizge 227,5 myń gektar jer bekitilip berilgen bolsa, 2022 jyly 170 myń gektar jer aýyldyq okrýgterge berildi. Jalpy alǵanda, Jambyl oblysy agrarlyq óńir sanalǵandyqtan, jergilikti turǵyndar tórt túlik ósirýge aıryqsha den qoıatyny álimsaqtan aıan. Biz de maly kóp azamattardyń máselesine erekshe nazar aýdaryp otyrmyz. Búginde tórt túligi kóp turǵyndardyń malyn orman qoryndaǵy jerlerge shyǵarý jumystary tolyqtaı jolǵa qoıylyp otyrǵanyn aıta ketken lázim. Máselen, orman qoryna tıesili 1,08 mln gektar jaıylymǵa qazirgi tańda 242,9 myń mal shyǵaryldy. Qysqasy, ótkir máseleni ońtaıly sheshýdiń barlyq alǵyshartyn qarastyryp otyrmyz», deıdi jaýapty basqarma basshysy.
B.Kópbosynov keltirgen derekterge súıensek, jalpyǵa ortaq jaıylym jerlerdiń paıdalanýǵa berilip ketken bóligin eldi meken azamattarynyń ıgiligi úshin keri qaıtarý jumystary da qarqyndy júrgizilip jatqan kórinedi.
«Álbette, aýyl azamattarynyń máselesi qaı kezde de nazarymyzdan tys qalǵan emes. Sharýalar jaıylymnan taryqpaýy úshin eldi mekenderdiń aýmaǵyna bes shaqyrym radıýsta ornalasqan 199,6 myń gektar jaıylym jerlerdi aýyldyq okrýgterge bekitip berý jumystary der kezinde bastalǵan. Bul baǵyttaǵy jumystar búgingi tańda da qarqyndy túrde jalǵasyn taýyp jatyr. Ýaqtyly atqarylǵan jumystar nátıjesinde 2021 jyly 13,6 myń gektar, 2022 jyly 24,1 myń gektar jer halyqtyń qajettiligin óteý maqsatynda berildi. Árıne, munymen másele tolyqtaı sheshimin tapty dep kesip aıta almaımyz. Áli de nazarǵa alatyn jumys az emes. Sol úshin de biz osy baǵyttaǵy jumystarǵa basymdyq berip otyrmyz», deıdi ol.
Basqarma basshysynyń aıtýynsha, óńirdegi jerdi paıdalanyp otyrǵan túrli sanattaǵy azamattarmen kelissóz júrgizý máselesi de tolyqqandy jolǵa qoıylypty. Naqtyraq aıtar bolsaq, ekken ónimin jınap alǵan sharýalardyń jerine mal jaıý máselesi búgingi tańda retimen sheshilip jatyr. Qazirgi kezge deıin jalpy aýmaǵy 486,5 myń gektardy quraıtyn 2 071 sharýa qojalyǵynyń basshysymen memorandýmǵa qol qoıylypty.
Qalaı desek te, jaıylymdyq jer máselesi qaı kezde de halyqtyń shymbaıyna batqany jasyryn emes. Aýyldyqtardyń jan jarasyna aınalǵan problemany Májilis depýtattary da san márte kótergen bolatyn. Kóptiń kókeıindegi másele Prezıdenttiń bas bolýymen birtindep sheshilip kele jatqany qýantady.
«Jaıylymdardyń 99 paıyzy sharýa qojalyqtardyń ıeliginde. Onyń 36 paıyzyna ǵana mal jaıylady. Qalǵan 46 mln gektar jaıylym jer bos jatyr. Úkimetke bas prokýratýramen birlesip, bıyl jyl sońyna deıin osyndaı jaıylymdardy qaıtarýdy tapsyramyn», degen Q.Toqaevtyń sózi eki jyldan asa ýaqyt buryn mal baqqan aǵaıyndardyń janaryna jas úıirgen edi.
Prezıdenttiń bastamasymen qolǵa alynǵan ótkir problema óńir basshysynyń aıryqsha den qoıýymen Jambyl jerinde kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp jatqany aqıqat.
«Igerilmegen jáne zań talaptaryn buza otyryp paıdalanylǵan 252,3 myń gektar jaıylym jer nazarymyzdan tys qalmaǵan bolatyn. 2021 jyly jalpy 106,3 myń gektar paıdalanylmaǵan jer keri qaıtarylsa, keıinnen 201 myń gektar jer memleket menshigine qaıtaryldy. 2022 jyly jalpy jerdi ǵarysh júıesi arqyly qashyqtan zondtaý 415,8 myń gektar jer ıgerilmegeni anyqtalyp, tekserýge usynyldy. Nátıjesinde, 129,5 myń gektarǵa mal basy qaıta tirkeldi. Igerilmegen jer kólemi 254,7 myń gektar bolyp, onyń 103,5 myń gektaryna nusqama berildi. 2023 jylǵy qaıtarý jospary 200 myń gektar bolyp bekitilip, 6 aıda 95 myń gektar jer memleket menshigine ótkenin aıta ketken lázim. Jalpy alǵanda, 2021-2022 jyldary eldi mekenderdegi jaıylym 363 myń gektardan 741 myń gektarǵa deıin ulǵaıdy. 2023 jyly qosymsha 69,3 myń gektarǵa ulǵaıtý josparlanyp otyr. Atqarylǵan tıisti jumystardyń nátıjesinde jaıylym úshin 164,8 myń gektar jer qaıtaryldy», deıdi oblys ákimdigi aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy B.Kópbosynov.
