Eń basty ózgeris Qasym-Jomart Toqaevtyń táýelsiz elimizdi demokratııalyq jolmen damytýda úlken kedergige aınalyp, keıinge tartqan, ulttyq baılyqtyń teń jartysyn at tóbelindeı azǵantaı toptyń ıemdenýine, jappaı sybaılas jemqorlyq indeti jaıylýyna ákelip soqqan sýperprezıdenttik júıeden óz erkimen bas tartýy bolǵany anyq. Onyń ornyna «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasy usynylyp, iske asyryla bastady. Sonyń bir aıǵaǵy – Prezıdent mandatynyń uzaqtyǵy 7 jyldyq bir merzimmen shektelip, qaıta saılanýǵa tyıym salynǵandyǵy. Bul asa mańyzdy konstıtýsııalyq ózgeris týraly byltyrǵy 1 qyrkúıekte jarııalaǵan «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýynda Memleket basshysy: «Bul bastamanyń negizi qandaı? Bir jaǵynan, 7 jyl – kez kelgen aýqymdy baǵdarlamany júzege asyrý úshin jetkilikti kezeń. Ekinshi jaǵynan, Prezıdent mandatyn bir merzimmen shekteý Memleket basshysynyń jalpyulttyq damýdyń strategııalyq mindetterin sheshýge barynsha jumylýyn qamtamasyz etedi. Men usynyp otyrǵan konstıtýsııalyq jańalyq bılikti monopolızasııalaý qaýpin aıtarlyqtaı azaıtady. Dál osy sebepti, men Prezıdentti bir merzimge ǵana saılaý normasyn engizýdi usynyp otyrmyn. Jańa prezıdenttik júıe saıası turaqtylyqty nyǵaıtyp, qoǵamdyq qurylystyń qazaqstandyq úlgisin ornyqtyrady», dedi.
Paıymdap qarasaq, tipti demokratııanyń damý shyńy sanalatyn AQSh pen Eýropa elderinde memleketterdiń birinshi basshylarynyń eki márte saılanýyna ruqsat etilgendikten, olardyń qaısybiri kelesi saılaý qamymen keıde saıası popýlızmge urynyp júr. Mundaı saılaýshylarǵa unaýdy kózdeıtin árekettiń kez kelgen memlekettiń ornyqty damý múddesine sáıkes kelýi neǵaıbil. Sondyqtan da bárine ádil tóreshi – ýaqyt qoǵamdyq qurylystyń qazaqstandyq úlgisiniń artyqshylyǵyn kórsetedi dep oılaımyz.
Jańarǵan Negizgi Zańda Memleket basshysynyń jaqyn týystarynyń memlekettik saıası qyzmetshilerdiń, kvazımemlekettik sektor sýbektileri basshylarynyń qyzmetterin atqarýyna tyıym salynǵany da sýperprezıdenttik júıede jol berilgen keleńsiz qubylystardy boldyrmaýǵa baǵyttalyp, Prezıdent jarııa etken Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam retinde baǵalanyp otyr. Osy rette Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly Bolgarııada Qazaqstannyń Tótenshe jáne О́kiletti elshisi bolyp isteıtin jaqyn týysyn qyzmetinen bosatqany onyń sózi men isiniń arasynda alshaqtyq bolmaıtynyn ańǵartqandaı.
«Jer taǵdyry – el taǵdyry» degen sózdiń maǵynasy tereń. Byltyrǵa deıin Konstıtýsııa boıynsha jer jáne onyń resýrstary memlekettik menshikte bolyp keldi. Bul joǵary laýazym ıeleriniń jer men qazba baılyqtardy paıdalaný máselelerin jurtshylyqpen aqyldaspastan, óz qalaýlarynsha sheshýine múmkindik berip, munyń aıaǵy keıde halyq narazylyǵyn týǵyzǵany málim. Qarapaıym adamdardyń «Elimizdiń jeriniń ústi de, asty da tunǵan baılyq. Táýelsizdiktiń arqasynda aldaǵy ýaqytta munaıymen baıyǵan Qatar memleketiniń halqy sııaqty molshylyqta ómir súremiz», degen ortaq armany eldiń jaǵdaıyn oılamaı, qara basynyń qamyn kúıttegen sheneýnikterdiń sybaılas jemqorlyǵynyń qurbandyǵyna shalynǵan. Osy rette Memleket basshysy: «Halyqaralyq sarapshylar Qazaqstan baılyǵynyń jartysy 162 adamnyń ǵana qolynda ekenin rastap otyr. Osy rette halyqtyń jartysynyń aılyq tabysy 50 myń teńgeden aspaıdy. Mundaı aqshamen ómir súrý múmkin emes. Bulaı jiktelý men teńsizdiktiń qaýipti ekenin aıtqan bolatynmyn. Jaǵdaıdy dereý ózgertý kerek», degen edi. Osyǵan oraı Ata zańnyń 6-babynyń 3-tarmaǵy: «Jer jəne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúnıesi, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili. Halyq atynan menshik quqyǵyn memleket júzege asyrady», dep ózgertildi. Bul elimizdiń tabıǵı resýrstarynyń ıgiligin olardyń zańdy ıesi – halyq ta kóretin kez týdy degen sóz. Sonyń basy retinde Memleket basshysy «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýynda «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasyn iske asyrý bastamasyn kóterdi.
«Biz Ata zańymyzda jer men tabıǵı resýrstar halyqtyń menshigi degen basty qaǵıdatty bekittik. Bul – qur sóz emes. Bul – barlyq reformanyń arqaýy. Árbir otbasy elimiz paıdalanyp jatqan ulttyq baılyqtyń ıgiligin kórýi kerek. Sondyqtan men jarııalaǵan Balalar jylynyń aıasynda «Ulttyq qor – balalarǵa» atty múlde jańa baǵdarlamany júzege asyrý óte mańyzdy dep sanaımyn. Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usynamyn. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady. Ony merziminen buryn esepshottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalatyn bolady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi. Qor, shyn máninde, ulttyq mártebege ıe bolyp, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi. Bastamany muqııat ázirleý qajettigin eskere otyryp, jobany 2024 jylǵy 1 qańtardan júzege asyra bastaýdy tapsyramyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Úkimet pen Ulttyq banktiń esebi boıynsha ár bala 18 jasqa tolǵansha onyń shotynda keminde 3 myń AQSh dollaryna teń qarajat jınalýǵa tıis. Al elimizde jyl saıyn 400 myńdaı sábı dúnıege keletinin eskersek, memleket bul baǵdarlamaǵa qyrýar qarjy bólmekshi. Munyń ózi qarapaıym adamdardyń bir kezdegi Qatar memleketindegideı baqýatty ómir súrý týraly ortaq armanyn esterine túsirip, olar erteńgi kúnge úkili úmitpen qarap otyr.
Konstıtýsııalyq reformaǵa sáıkes elimizde majorıtarlyq saılaý júıesi qaıta engizilgendigi qoǵamdy demokratııalandyrý jolyndaǵy ilgeri basqan qadam ekendigi daýsyz. Bir mandatty okrýgter boıynsha depýtattyqqa kandıdat retinde tirkelgen azamattardyń sany óte kóp bolǵany – sonyń aıǵaǵy. Bul – halyqtyń Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jarııalaǵan saıası reformalar baǵytyna sengendiginiń, onyń Ádiletti Qazaqstan ornatý ıdeıasyn qoldaǵandyǵynyń nátıjesi. Alaıda ótken saılaýda daýys berý kezinde qoldanystaǵy zańnamany buzýshylyqtarǵa jol berildi degen syńaıdaǵy synı pikirler men daý-damaılar az bolǵan joq. Osy rette Memleket basshysy segizinshi shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń birinshi sessııasyn ashqan sózinde: «Saılaý naýqany kezinde kóptegen oryndy syn, baıypty usynys aıtyldy. Biz aıtylǵan salmaqty usynystardy mindetti túrde zerdeleımiz. Biz Otanymyzdy órkendetý jolynda zor betburys jasap, jańa dáýirge qadam bastyq. Biraq ózgerister munymen bitpeıdi. Bul uzaq joldyń basy ǵana. Reformalar jalǵasa beredi, saıası qurylymdy jetildirý qajet. Bul asa mańyzdy jumys», dep atap aıtty. Demek elimizdiń saılaý júıesi aldaǵy ýaqytta halyqaralyq ozyq tájirıbege súıenip, odan ári jetildirilýge tıis.
Ata zańnyń buljytpaı saqtalýyn qadaǵalaıtyn Konstıtýsııalyq sot qurylǵany – Memleket basshysynyń taǵy bir mańyzdy bastamasy. Burynǵy Konstıtýsııalyq keńeske azamattar zań normalary boıynsha túsinikteme alý úshin tikeleı júgine almaıtyn. Mundaı quqyq tipti Parlamenttiń jekelegen depýtattaryna da berilmeı, joǵary zań shyǵarýshy organ músheleri jalpy sanynyń besten birinen kem bolmaıtyn depýtattar tobyna ǵana berilgen. Endi Konstıtýsııalyq sotqa kez kelgen Qazaqstan azamaty júgine alady. Máselen, bıylǵy jyl basynan beri oǵan azamattardan 3,5 myńnan astam ótinish kelip túsken. Osyǵan oraı 30-dan astam quqyqtyq normanyń Negizgi Zańǵa sáıkestigi qaralyp, onyń 5-i konstıtýsııalyq emes dep tanylǵan.
Ras, jańarǵan Ata zańda ólim jazasyna túpkilikti tyıym salynǵanyn bireý quptap, bireý quptamaıdy. Bizdińshe, qandaı qylmys jasasa da, adam ómirin sot úkimi emes, Alla Taǵalanyń úkimi qıǵany jón. Kúnákar pende ózi jasaǵan asa aýyr qylmysy úshin ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrylyp, ajaly jetkenshe qamaýda azap shekse, odan asqan qandaı jaza bolýy múmkin? О́lim jazasyna kesilgenderdiń ishinde neken-saıaq bolsa da, tergeýshiler men sýdıalar jibergen qatelikterden naqaqtan kúıip, keıin aqtalyp shyqqandar bar ekenin de eskermeske bolmas.
Túıindeı aıtqanda, jańarǵan Ata zań búginde Memleket basshysynyń Ádiletti Qazaqstan ornatýǵa baǵyttalǵan saıası reformalarynyń berik negizi bolyp otyr.
