FORÝMNYŃ BEDELI – QAZAQSTANNYŃ BEDELI

Keshe Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Azııadaǵy ózara yq­paldastyq jáne senim sharalary jó­nin­degi keńestiń III sam­mı­tine qatysý úshin Ystambul qalasyna keldi. О́tken kezeńge sholý jasaı­tyn bolsaq, Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń Prezıdenti Nursultan Na­zarbaev 1992 jyldyń 5 qara­sha­synda BUU Bas Assambleıa­synyń 47-sessııasy barysynda Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sha­ralary jóninde keńes (AО́SShK) shaqyrý týraly usy­nys bildirgen bolatyn. Sodan ber­gi ýaqytta AО́SShK-niń jo­ǵary deńgeıdegi II sammıti ótti. Alǵashqy sammıt 2002 jyly, ekinshi sammıt 2006 jyly Qazaq­standa ótti. AО́SShK-niń basty maqsaty halyqaralyq forým­dar­da únqatysý arqyly Azııada qaýip­sizdik pen turaqtylyqty qam­tamasyz etý jaılaryn qaras­tyrý bolyp tabylady. Búginde AО́SShK-ge Qazaq­stan, Ázirbaıjan, Aýǵanstan, Egıpet, Izraıl, Úndistan, Iran, Qytaı, Reseı, Túrkııa, uzyn sany 20 memleket múshe. Keńes ju­my­syna sondaı-aq BUU, EQYU, Arab memleketteriniń lıgasy jáne Vetnam, Indonezııa, Katar, AQSh, Ýkraına,  Malaızııa,  Ja­po­nııa baıqaýshy retinde qatysyp keledi. AО́SShK-niń qurylym­da­ry men ınstıtýttaryna kelsek, Ke­ńestiń joǵary organy tórt jylda bir ret ótetin Memleketter jáne Úkimetter basshylarynyń sam­mı­ti bolyp tabylady. Al AО́SShK Syrtqy ister mı­nıstr­leriniń keńesi erejege sáıkes tórt jylda bir márte bas qo­sa­dy. 5 qarasha AО́SShK-niń resmı merekesi dep atalady. Sońǵy jyldary AО́SShK aıa­syn­da Senim sharalary katalo­gyn oryndaý máseleleri oıda­ǵy­daı júzege asýda.  Mysaly, bu­ryndary  AО́SShK aıasynda bir jylda eki-úsh shara ótip kelgen bolsa, osy jyldyń ózinde ǵana Qa­zaqstanda, Ázirbaıjanda, Ko­reıada, Túrkııada, Taılandta jáne Izraılde birqatar kezdesýler, semınarlar men forýmdar ótkizý josparlanǵan. Osyǵan qara­ǵan­da, 2010 jyl AО́SShK-ni aldaǵy ýaqytta  damytýda erekshe ser­pin­dilik beretin jyl bolady. Keshe keshkisin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Túrik Respýblıkasynyń Prezıdenti  Abdýlla Gúlmen kezdesti. Kezdesý barysynda Memleket basshylary eki el arasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­ty ári qaraı tereńdetý máse­lelerin talqylap, sammıttiń kún tártibi boıynsha pikir almasty. Qazaqstan basshysy sondaı-aq keshe AО́SShK-niń III sam­mıtine kelgen birqatar mem­leketter bas­shylary – Iran Islam Respýb­lı­kasynyń Prezı­denti  M.Ahme­dı­nejadpen, Pa­lestına Ulttyq Ákimshiliginiń Basshysy M.Abbas­pen, Makedo­nııa Respýblıka­sy­nyń Prezı­denti G.Ivanovpen kezdesti. Sonymen qatar keshe Nursultan Nazarbaevtyń Túrkııa Premer-mınıstri Rejep Taıyp Erdo­ǵan­men kezdesýi boldy. Erteń Chılagan saraıynda Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńestiń III sammıti ashylady. Bul sammıttiń basty ereksheligi – alǵash ret shet memlekette ótip otyrǵandyǵy.  Sonymen qatar, bul forýmnyń halyqaralyq bedeli nyǵaıyp kele jatqanyn, onyń ınstıtýttyq kezeńi aıaqta­lyp, Azııadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi tolyq mándegi halyqaralyq uıymǵa aınalǵanyn kórsetedi. Osy sammıtte AО́SShK tóraǵalyǵyn Túrik Respýblıkasy alady. Al Qazaqstan óz bastamashylyǵyn­daǵy AО́SShK-niń II sammıtin jo­ǵary deńgeıde ótkizgen bola­tyn. Jyl ótken saıyn keńestiń múshelik quramy keńeıip keledi. Ystambul sammıtinde Iran men Vetnam AО́SShK músheligine ótip, Bangladesh baıqaýshy el márte­besin alýy múmkin. Eger joǵaryda atalǵan eki memleket AО́SShK-ge múshelikke qa­byldansa, onyń qatary 22 memleketke jetedi. Sonda forým Azııa qurlyǵynyń 90 paıyzdan astam aýmaǵyn alyp jatqan Azııa­daǵy 3 mıllıard turǵyndy biriktiretin bolady. Ystambul sammıtiniń jumysyna 39 mem­le­ketten jáne 11 halyqaralyq uıymnan memleketter men úki­metter basshylary, mınıstrler men resmı ókilder qatysady dep kútilýde. Bul AО́SShK-niń ha­lyq­aralyq deńgeıdegi bedeli  óse túskendigin kórsetedi.  Al sammıt barysynda forýmnyń qazirgi tóraǵasy  Qazaqstan tóraǵalyq mindetin Túrik Respýblıkasyna tapsyrady. Keshe sondaı-aq EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri  Qanat Saýdabaev AО́SShK Syrtqy ister mınıstrleri  ke­ńesiniń otyrysyna qatysty jáne sóz sóıledi. Uıym tóraǵasy sózinde Qazaqstannyń forýmnyń joǵary deńgeıdegi II sammıtin joǵary deń­geıde ótkizgendigin, onda Azııadaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan aýqymdy sharalar ótkizilgenin jáne Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi barysyn­da Azııadaǵy qaýipsizdik másele­­lerin sheshý maqsatynda naqty is-sharalar júrgizip otyrǵanyn atap kórsetti. Qanat Saýdabaev “HHI ǵasyr­da­ǵy Eýrazııadaǵy qaýipsizdik jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyq” aıasyndaǵy arnaıy sharaǵa qatysý­shy­lar aldynda Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazarbaevtyń quttyqtaýyn oqyp berdi. Atalǵan shara osydan 10 jyl buryn EQYU-ǵa múshe elder bas­shy­lary men úkimet basshylary sońǵy ret bas qosqan qalada ótip otyrǵanynyń aıtarlyqtaı mańy­zy bar. Bul bizge Eýrazııa keńis­tiginde júrip jatqan ózgeristerdi kezekti márte talqylaýǵa jaqsy sebep bo­lyp tabylady, delingen Qazaqstan Prezıdentiniń quttyq­taýynda. Bú­ginde Qazaqstan qurlyqtaǵy óńirlik eki iri qurylymdarǵa jaýapty tóraǵalyq mıssııasyn atqarýda. Onyń biri – Azııadaǵy ózara yq­pal­dastyq jáne senim sharalary jó­nindegi keńes, ekinshisi – Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymy. EQYU tóraǵasy laýazymynda biz qazirgi álemde Azııa jáne Eýro­pa elderiniń álemdik saıasat pen ekonomıkaǵa ózara tyǵyz kirigýiniń kýágerleri bolyp otyrmyz. Demek, bul memleketter men óńirlik bir­lestikterdiń ózara is-qımylyn te­reńdetý qajettigin bildiredi, delin­gen Qazaqstan basshysynyń qut­tyq­taýynda. Osy oraıda uzaq merzimdi qaýipsizdikti qalyptastyrý leıtmotıvi óńirlik uıymdar men halyqaralyq forýmdardyń kúsh-jigerin ózara tolyqtyrý kerek­tigine ekpin túsiredi. Qazaqstan Prezıdenti kelesi kezekte AО́SShK-niń qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi qarastyratyn jalǵyz jalpyazııalyq tetik bolyp tabylatynyn atap kórsetedi. Biz, deıdi Nursultan Nazarbaev, AО́SShK-niń búgingi ózgermeli za­man­ǵa tez ıkemdele túsip otyr­ǵa­nyn maquldaý turǵysynan ataı­myz jáne EQYU-men yntymaq­tas­­ty­ǵyn dáıektilikpen damytyp keledi. Osyǵan baılanysty bola­shaqta búkil Eýrazııa keńistiginde qaýip­siz­dik pen senim máselelerin qaras­ty­ratyn qandaı da bir birik­ken tuǵyrnama qurý yqtımaldy­lyǵyn joqqa shyǵarmaımyz. Qazaqstan basshysy quttyq­taýy­nyń sońynda elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵa memleket retinde Aýǵan­stanǵa erekshe nazar aýdaryp kele jatqanyn atap ótti. Jáne Ystam­bulda HHI ǵasyrda Eýrazııadaǵy qaýipsizdikti nyǵaıtý, ekonomıka­lyq yntymaqtastyqty arttyrý ba­ǵyttarynda iskerlik ıdeıalar men usynystar aıtylatynyna senim bildirildi. *  *  * Keshe AО́SShK-niń 3-shi sam­mıti aıasynda EQYU-nyń Is ba­syn­daǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Syrtqy ister mınıstri – Memlekettik hatshy Qanat Saýdabaevtyń jáne Túrik Respýb­lıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Ahmet Dáýitoǵlynyń qatysýymen “HHI ǵasyrdaǵy Eýrazııadaǵy qaýip­sizdik jáne ekonomıkalyq ynty­maqtastyq” taqyrybynda arnaıy shara ótti. Qazirgi zamanda biz Azııa jáne Eýropa memleketteriniń ózara uıys­qanynyń kýágerleri bolyp tabylamyz. Bul óz kezeginde EQYU men AО́SShK sııaqty óńirlik bir­lestikterdiń arasyndaǵy ózara yqpaldastyqty da tereńdete túsýdi qajet etedi. О́ıtkeni, Eýropa qaýip­sizdigi túsinigi qazirgi tańda qurlyq­tyq sheńberden shyǵyp, keń baıtaq Eýrazııa aýmaǵyn qamtyp otyr, dedi óz sózinde Q.Saýdabaev. Sondaı-aq ol qazirgi tańda Qazaqstannyń ekonomıkalyq turǵydan myqty, demokratııalyq jaǵynan damyǵan halyqaralyq qoǵamdastyqtyń laıyqty áriptesi bolyp tabylaty­nyn atap kórsetti. Al Prezıdent Nursultan Nazarbaev álemde ta­nylǵan kóshbasshy bolsa, AО́SShK EQYU-nyń Azııadaǵy balamasy bolyp tabylady. Q.Saýdabaev, so­nymen qatar, atalǵan halyqaralyq uıymdar óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdik máselelerine basa mán beretinine nazar aýdardy. Osy rette ol EQYU – AО́SShK forý­myn qurý týraly másele kóterdi. Sharaǵa EQYU men AО́SShK-ge qatysýshy memleketter syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshy­lary, EQYU Parlamenttik Assam­bleıasynyń prezıdenti J.Soaresh pen EQYU Bas hatshysy M.P. de Brıshambo qatysty. Álısultan QULANBAI – Ystambuldan. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.