Bas qalanyń qonysy men órisi

Biraq olar áý basta elorda turǵyndarynyń sany 300 myń ǵana bolǵanyn, ony 2030 jylǵa qaraı ǵana 1 mıllıonǵa deıin jetkizý qarastyrylǵanyn bile bermeıdi. Al astanalyqtardyń sany qazirdiń ózinde 1 mln 383 myńnan asyp ketti. Bul – resmı san. Sol sebepti qalany jylýmen jáne sýmen qamtamasyz etý qıynǵa túsip otyr, mektepter men balabaqshalar, emdeý mekemeleri jetispeıdi. Munyń ózi jergilikti jurtshylyqtyń renishin týǵyzyp qana qoımaı, keıde áleýmettik janjaldarǵa ákelip soǵyp júr. Máselen, bıylǵy jazda sý tapshylyǵyna baılanysty turǵyndar úılerine aýyz sý berilýin talap etip, kólik joldaryn bógep, mıtıngke shyqty. Sondaı-aq jýyrda áleýmettik jelide Astananyń №71 mektep-lıseıiniń gar­dero­byndaǵy kezekshiler sabaq­tan shyqqan oqý­shy­larǵa syrt kıim­derin tez berip úlgermeı, ba­lalar birin-biri basyp-janshyp kete jazdaǵany jaıly beınejaz­ba jarııalandy. Qaptaǵan turǵyn úı keshenderiniń mańynda or­nalasqan osy bilim uıymy 1 200 oqýshyǵa arnalǵanmen, onda qazir 5 myńdaı shákirt úsh aýysymmen oqýǵa májbúr.

Prezıdent Qasym-Jomart To­qaev bıylǵy 11 shildede elordany damytý máseleleri jóninde ót­kiz­gen keńeste: «Elordadaǵy negizgi ózekti máseleler qalanyń damýyna qatysty tıisti jospardyń, ıaǵnı durys josparlaý jumysynyń joq­ty­ǵynan týyndap otyr. Muny ashyq aıtýymyz kerek. Baqylaýsyz júrgizilip jatqan qurylys, sapadan góri sanǵa mán berý jáne jan-jaqty oılastyrylmaǵan she­shim­der qaladaǵy ómirlik ma­ńyzy bar ınfraqurylymnyń tap­shy­lyǵyna alyp keldi. Jaǵdaı­dyń sonshalyqty múshkil bolýyna jaýapty basshy­lar­dyń biliksizdigi nemese bas paıdasyn oılaǵandyǵy sebep boldy. Qala basshylyǵy qurylys kom­panııalarynyń paı­­da­syn emes, memleket pen aza­mat­­tardyń múddesin bárinen bıik qoıýǵa tıis. О́tken jylytý maý­symynda qalada jylý qýa­ty­nyń tapshylyǵy qatty se­zil­di. Qys jy­ly bolǵandyqtan, apat­­tan aman qaldyq. Al qala bas­­shy­lyǵy qalyp­ty jylýmen qamta­masyz etýge da­ıyn bolmasa da, mıllıondaǵan sharshy metr turǵyn úı salýdy qoldap kele­di», dedi. Memleket basshysy qalany damytý isinde birizdilik bol­ma­ǵan soń, orynsyz qurylys kóbeıip, áleýmettik nysan­dar men qo­ǵamdyq oryndar bo­­lý­­ǵa tıis jerlerde turǵyn úı ke­shen­­de­ri salynǵandyǵyn da synady.

Prezıdent aıtqandaı, «jaýapty basshylardyń biliksizdigi nemese bas paıdasyn oılaǵandyǵynyń» saldarynan bertinge deıin bas shaharda qurylys qalaı bolsa solaı júrgizilip keldi. Tipti qa­la­nyń burynǵy ákiminiń tu­synda Kishi Taldykól kóliniń bir bóligi qurǵa­tylyp, ornyna kóp­qabatty tur­ǵyn úıler salynǵandyǵy jurtshy­lyqtyń narazylyǵyn týǵyzǵan bolatyn. Keıbir sarapshylardyń aıtýynsha, bul kóktemde erigen qar men jazdaǵy jańbyr sýynyń Kishi Taldykólge jer astymen baryp quıylatyn arnalaryn bitep tas­taýǵa ákelip soǵyp otyr. Sonyń saldarynan qazir Astanada qalyń jaýyn bolsa, keı kóshelerdi sý basyp, Venesııany kózge elestetin keleńsiz jaǵdaı týyndady.

Sondaı-aq elordadan on shaqy­rymdaı qashyqtyqtaǵy jerde «Úrker» turǵyn úı alabyn salý da qurylys salýshy kompanııa­larmen jáne pysyqaı adamdar­men jeń ushynan jalǵasqan Astana ákimdiginiń burynǵy bas­shy­­larynyń bas paıdasyn kóz­degen sheshimi desek, qateles­pes­piz. О́ıtkeni, alǵash­qy turǵyn úı­leriniń irgetasy budan jıyr­ma jyldaı buryn qalanǵan, búginde 30 myńdaı adam turatyn «Úr­ker­­di» áli de «qalaǵa qaraıtyn aýyl» dep ataýǵa bolady. Tipti osyn­­daǵy áskerı qalashyqtyń ózin­de ortalyqtandyrylǵan jylý júıe­si joq. Úılerdiń kópshiligi qyr­kúıekten bastap mamyrdyń or­ta­syna deıin kómir jaǵyp jy­ly­­ty­latyndyqtan, osy aılar ara­ly­ǵynda kóshelerdi ıisi qolqany qabatyn qara tútin basyp ketedi. Avtojoldardyń janynan trotýar salý isi de endi ǵana bastalyp jatyr. Qala ortalyǵyna qatynaıtyn nebári úsh baǵyttaǵy avtobýstarda keshkilik úılerine qaıtqan ju­myskerler men stýdentter bósh­­kedegi tuzdalǵan balyqtaı sy­ǵylysyp turady. «Úrkerde» samsaǵan saýda oryndary men bir­neshe jazǵy sport alańdarynan basqa, turǵyndardyń, ásirese jastardyń bos ýaqytyn ótki­zetin birde-bir mádenıet meke­mesi joq.

Memleket basshysy Astanaǵa jyl saıyn 50-60 myń adam qonys aýdaratyndyqtan jáne kún sa­ıyn el óńirleri men shetelden 150 myń adam keletindikten, qalanyń ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymyna aıtarlyqtaı júkteme túsetindigin aıta kelip: «Jaǵdaıdy baqylaýǵa alý jáne kóshi-qon úderisterin retteý úshin pármendi sharalar qabyldaý qa­jet. Elordaǵa keletinderdiń basym bóligin eńbek mıgranttary, ásirese jaqyn ornalasqan óńirlerden jumys izdep kelýshiler quraıdy. Osyǵan baılanysty bul salada retteý men baqylaýdy kúsheıtý qajet», dep Úkimetke tap­­syrma bergen edi. Soǵan sáıkes qazir Eńbek jáne halyqty áleý­met­tik qorǵaý mınıstrliginde arnaıy jumys toby qurylyp, qol­da­nystaǵy kóshi-qon zańna­ma­sy­na tıisti ózgerister engizý má­se­le­si qarastyrylý ústinde.

Bizdiń oıymyzsha, Prezıdent­­tiń Astanaǵa kóshi-qon úderisterin retteý men baqylaýdy kúsheıtý jó­nindegi tapsyrmasy elordaǵa qo­nys aýdarýshylar men qysqa merzimge kelýshiler sanyn qatań shek­teý­di bildirmeıdi. Basty mindet – osy qubylystyń sebepterine jan-jaqty taldaý jasap, elimizdiń bas shaharyna óńirlerden údere kóshýdi azaıtýdyń utymdy sharalaryn qoldaný, sondaı-aq Astanaǵa qonys aýdarǵan otbasylar men jumysqa kelgen azamattardyń ta­­­lapqa saı turmys jáne eńbek jaǵ­daılary men qaýipsizdigin qam­tamasyz etý bolýǵa tıis.

Bul rette Memleket basshy­sy­nyń bıylǵy «Ádiletti Qazaq­stannyń ekonomıkalyq baǵdary» Joldaýynda belgilengen keshendi sharalar aldaǵy ýaqytta barlyq óńirde ekonomıkalyq órleý týǵy­zyp, jańa jumys oryndary kóp­tep ashylady, munyń ózi turǵyn­dardyń ózderi týyp-ósken eldi mekenderinde turaqtap qalýyna oń áserin tıgizedi dep úmittenemiz. Buǵan qosa, Úkimet keıingi jyldary iske asyrylyp jatqan jumys kúshi artyq óńirlerdiń turǵyndaryn jumys kúshi tapshy óńirlerge erikti túrde qonys aýdarý baǵdarlamasy Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblys­tarynda qalyptasqan kúrdeli de­mo­grafııalyq ahýaldy jaqsarta almaǵanyn, bul óńirlerden jyl saıyn kóship ketýshiler sany kóship kelýshilerden áldeqaıda kóp bolyp otyrǵanyn eskergeni jón. Naqty aıtqanda, elordaǵa bet túzegen qonys aýdarýshylar kóshin teriskeı óńirlerge burýǵa kúsh salý qajet. Bul úshin olardy qosymsha yntalandyrý sharalaryn qarastyrý kerektigi sózsiz.

Árıne, elordadaǵy kóshi-qon máselesin udaıy baqylaýda ustaý jáne rettep otyrý qajettigi anyq. Osy oraıda 2019 jylǵy 4 aqpanda Astananyń «Kóktal-1» turǵyn úı alabynda bireýdiń jeke úıiniń janyndaǵy ýaqytsha turǵynjaıdy jaldap turyp jatqan otbasynyń bes qyzy túnde bolǵan órtten qaza tapqany umytylmaýǵa tıis. Sol qasiretti oqıǵa qaıtalanbaýy úshin qalanyń tıisti memlekettik organdary kóptegen jeke úı­ler­diń janyndaǵy ýaqytsha tur­ǵynjaılardyń jaı-kúıin júıeli tekserip, sanıtarlyq jáne órt qaýipsizdigi normalarynyń saqta­lýyn qatań qadaǵalaýy qajet. Ýa­­qytsha turǵynjaılardy jalǵa alýshylardyń tirkelýi men jalǵa berýshilerdiń tıisti salyqty tó­leýi de tekseris júrgizýdi talap etedi.