Astana qalasy prokýratýrasynyń málimetinshe, «QazTransGaz» AQ-nyń aqshalaı qarajatyn ıemdenip, olardy zańdastyrýǵa qatysty is boıynsha kináni moıyndaý týraly mámile negizinde Q.Boranbaev jáne basqa sottalýshylarmen prosestik kelisim jasalǵan. Zań boıynsha mundaı kelisim sottalýshylardyń óz erki boıynsha taǵylǵan aıyppen kelisýi, dáleldemelerge daý keltirmeýi, zalaldy moıyndaý jábirlenýshiniń kelisimimen jasalady. Olardyń kinálaryn tolyq moıyndaýy jáne 14,5 mlrd teńge zalaldy ótegenin eskerip, qala prokýratýrasy prosestik kelisim jasaý týraly sheshim qabyldady.
Kelisimsharttaryna sáıkes sottalýshylar jasaǵan qylmystaryn moıyndaýmen qatar, memlekettik qyzmet atqarý quqyǵynan ómir boıyna aıyrý jazasynyń taǵaıyndalýymen kelisken. Prosestik kelisim qazirgi kúni sotqa joldandy.
Esterińizge sala keteıik, buǵan deıin Qarjy monıtorıngi agenttigi Qaırat Boranbaevtyń jalpy quny 90 mlrd teńgeden asatyn aktıvterdi, onyń ishinde, munaı ken ornyn, gaz taratý kompanııasyn, servıs salasyndaǵy kásiporyndy, qonaqúı jáne saýda-oıyn-saýyq keshenderin, fıtnes ortalyqtar jelisin, keńse úı-jaılaryn jáne basqa da aktıvterdi memleket menshigine erikti túrde qaıtarǵanyn habarlaǵan edi. Sonymen qatar Q.Boranbaev Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qoryna 30 mlrd teńge aýdardy. «Osy obektilerdiń barlyǵy memlekettik organdar men kompanııalardyń balansyna beriledi. Al aqshalaı qarajat bilim berý ınfraqurylymyn damytý úshin paıdalanylady», dep habarlady Qarjy monıtorıngi agenttigi.
Elimizde zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleket menshigine qaıtarý jumystary keń kólemde júrgizilip jatyr. Qaırat Boranbaevtyń isi – osy baǵytta eńserilgen belesterdiń biri. Odan bólek, ózge de kishigirim qylmystardyń beti ashylyp, zań júzinde tıisti sheshimder qabyldanyp jatyr. Máselen, Bas prokýratýranyń resmı ókili Darhan Dúısembaı málim etkendeı, Mańǵystaý oblysynyń prokýrorlary quny 145 mln teńgeden asatyn «Mańǵystaý oblystyq teri-venerologııalyq dıspanseri» kommýnaldyq kásipornyn memleketke qaıtarǵan. Buǵan deıin kásiporyn Úkimettiń Densaýlyq saqtaý nysandaryn memleket ıeliginen shyǵarýǵa salynǵan tyıymyna qaramastan, keıinnen satyp alý quqyǵymen 5 jyl merzimge «Qaraqııa ońaltý ortalyǵy» JShS-na senimgerlik basqarýǵa berilgen. Búgingi tańda senimgerlik basqarýǵa berý sharty buzylyp, múlik qaıtadan memleket menshigine ótti.
Budan basqa, elordalyq prokýratýra memleket granttar túrinde bólgen aqshany qaıtarý jóninde sharalar qabyldady. Ǵylym qory 2017-2019 jyldar aralyǵynda «Flow System» JShS-na ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýǵa 259 mln teńge kóleminde grant bergen. Alaıda grant alýshy Ǵylym qory aldyndaǵy mindettemelerin oryndamaı, jobany iske asyrmaǵan. Osyǵan baılanysty prokýratýra sotqa talap aryz engizip, nátıjesinde, sot jaýapkerden memleket paıdasyna 259 mln teńge óndirdi.
Keıingi jyldardaǵy saıası reformalardyń nátıjesinde ádil qoǵam ornatýdyń bir kórinisi – zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi qaıtarý bolsa, ekinshi bir mańyzdy másele – bıznesti qorǵaý. Bul jaıynda Memleket basshysy da jıi aıtyp keledi. Jýyrda Aqmola oblysynyń prokýrory Aıdos Maılybaev iri kásip ıeleri jáne ınvestorlarmen kezdesip, kásipkerlerdi qoldaý jáne prokýratýra organdary tarapynan súıemeldeýdi qajet etetin ınvestısııalyq jobalar máselesin talqylaǵan bolatyn. Ol aberdın-angýs sıyr etin bordaqylaıtyn keshen qurylysyn salý jobasyn júzege asyrý kezinde oblys ekonomıkasyna 127 mıllıon eýrodan asa ınvestısııa quıýdy josparlaǵan ınvestordyń qandaı kedergige tap bolǵanyn habarlady. Qurylys bastaýǵa qajet jer ýchaskelerin jáne ruqsat qujattaryn ala almaýynan, ınvestısııalyq jobany júzege asyrý 3 jylǵa jýyq sozylyp, tek prokýratýranyń aralasýynan keıin ǵana 2 aıdyń ishinde ınvestorlar óz jumysyn bastaǵan. «Tapsyrma bar, mindetter qoıyldy, prokýratýra tarapynan ınvestısııalyq jobalardy súıemeldeý jalǵasady», dedi oblys prokýrory.
Jıynǵa qatysqan ınvestorlar bıznes-ahýaldyń jaqsarǵanyna toqtaldy, degenmen óńirdegi ınvestısııalyq jobalardy qalypty júzege asyrýǵa kedergi keltirip otyrǵan birqatar máseleni atap ótti. Kásipkerlik sýbektilerin qylmystyq qýdalaý orbıtasyna tartý jáne Memleket basshysynyń bıyl 12 qyrkúıekte bıznes ókilderimen ótken keńeste aıtqan «kinásizdik prezýmpsııasyn» saqtaý máseleleri talqylandy.
Búginde halyq tarapynan aıtylyp jatqan narazylyqtyń biri – kommýnaldyq shyǵyn tarıfteriniń joǵarylyǵy. Biraq keıbir mekemeler bul mejeni de azsynyp, tarıfti negizsiz túrde taǵy kóterýge asyq. Solardyń biri – «JambylJaryqSaýda-2030» JShS. Jambyl oblysynyń turǵyndaryna elektr energııasyn jetkizýdi júzege asyratyn qoǵamdyq mańyzy bar naryq sýbektisi ótken jyly 30 mamyrda óz shyǵyndarynyń ornyn toltyrý úshin qosymsha 1 mlrd 841 mln teńgeni qosý qajettiligin alǵa tartyp, tarıfti kóterý talabymen monopolııaǵa qarsy organǵa júgingen. Monopolııaǵa qarsy organ seriktestiktiń talabyn qanaǵattandyrmaı, tarıftiń ósýine jol bermedi.
Alaıda Jambyl oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ákimshilik soty seriktestiktiń talap qoıýy boıynsha retteýshi organnyń bas tartýyn zańsyz dep tanyǵan. Bıyl 5 qyrkúıekte oblys prokýratýrasynyń ótinish haty boıynsha oblystyq sottyń ákimshilik ister jónindegi sot alqasy joǵaryda kórsetilgen sot aktisiniń kúshin joıdy. Joǵary turǵan sot prokýrordyń elektr energııasyna tarıfti kóterý úshin zańdy negizderdiń joqtyǵy týraly dálelderi negizdi dep tanydy.
Osy oraıda, el úshin jaǵymdy, jemqorlar úshin jaǵymsyz bir jańalyqpen bólise ketsek. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń habarlaýynsha, aldaǵy ýaqytta jemqorlardyń jalpyǵa qoljetimdi tizimin jasaý kózdelip otyr. Tizimdegi jemqorlyq qylmysy úshin sottalǵan adamdardyń barlyq deregin kez kelgen turǵyn kóre alady.
Sondaı-aq qazirgi kúni Parlament para berý ýádesi men usynysyn qylmys qataryna jatqyzý máselesin qarap jatyr. Bul jerde parany naqty berý-alý emes, «beremin» dep kelisken adamdy jaýapqa tartý sóz bolyp otyr. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta parany bermese de, soǵan oqtalǵan adamnyń kinási naqtylansa, ol qylmysker bolyp sanalmaq.
