Jemqorlyq • 19 Qyrkúıek, 2023

«Jemqorlar kim?» dese...

47 ret kórsetildi

Keıingi kúnderi el nazaryn ózine aýdarǵan jańalyqtyń biri – memleket múlkin ıem­denip, qylmystyq jolmen qomaqty qarjyny zańdastyrǵany úshin Qaırat Boranbaevtyń dúnıe-múlki tárkilenip, 6 jylǵa sot­talýy. Onyń sybaılastary Roman Nahanov pen Taıyr Januzaqqa qa­tys­ty da sot úkimi shyǵyp, biri – 6, ekinshisi – 5 jylǵa bas bostandyǵynan aıy­ryldy.

«Jemqorlar kim?» dese...

Astana qalasy prokýratýrasynyń málimetinshe, «QazTransGaz» AQ-nyń aq­shalaı qarajatyn ıemdenip, olardy zańdastyrýǵa qatysty is boıynsha kináni moıyndaý týraly mámile negizinde Q.Boranbaev jáne basqa sottalýshylarmen prosestik kelisim jasalǵan. Zań bo­ıynsha mundaı kelisim sottalýshylardyń óz erki boıynsha taǵylǵan aıyppen ke­lisýi, dáleldemelerge daý keltirmeýi, za­laldy moıyndaý jábirlenýshiniń keli­si­mimen jasalady. Olardyń kiná­la­ryn tolyq moıyndaýy jáne 14,5 mlrd teńge zalaldy ótegenin eskerip, qala prokýratýrasy prosestik kelisim jasaý týraly she­shim qabyldady.

Kelisimsharttaryna sáıkes sottalýshylar jasaǵan qylmystaryn mo­ıyndaýmen qatar, memlekettik qyzmet atqarý quqyǵynan ómir boıyna aıyrý jazasynyń taǵaıyndalýymen kelisken. Prosestik kelisim qazirgi kúni sotqa joldandy.

Esterińizge sala keteıik, buǵan de­­­ıin Qarjy monıtorıngi agenttigi Qaırat Boranbaevtyń jalpy quny 90 mlrd teńgeden asatyn aktıvterdi, onyń ishin­de, munaı ken ornyn, gaz taratý kom­panııasyn, servıs salasyndaǵy kásiporyndy, qonaqúı jáne saýda-oıyn-saýyq keshenderin, fıtnes ortalyqtar jelisin, keńse úı-jaılaryn jáne basqa da aktıvterdi memleket menshigine erik­ti túrde qaıtarǵanyn habarlaǵan edi. Sonymen qatar Q.Boranbaev Bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qoryna 30 mlrd teńge aýdardy. «Osy obektilerdiń barlyǵy memlekettik organdar men kom­pa­nııalardyń balansyna beriledi. Al aqshalaı qarajat bilim berý ınfra­qu­rylymyn damytý úshin paıdalanylady», dep habarlady Qarjy monıtorıngi agenttigi.

Elimizde zańsyz ıemdenilgen aktıv­ter­di memleket menshigine qaıtarý jumys­ta­ry keń kólemde júrgizilip jatyr. Qaırat Boranbaevtyń isi – osy baǵytta eń­se­rilgen belesterdiń biri. Odan bólek, ózge de kishigirim qylmystardyń beti ashylyp, zań júzinde tıisti sheshimder qa­­byldanyp jatyr. Máselen, Bas pro­ký­ra­týranyń resmı ókili Darhan Dúısem­baı málim etkendeı, Mańǵystaý ob­ly­sy­­nyń prokýrorlary quny 145 mln teńgeden asatyn «Mańǵystaý oblystyq teri-venerologııalyq dıspanseri» kom­mý­naldyq kásipornyn memleketke qaı­tar­ǵan. Buǵan deıin kásiporyn Úkimettiń Densaýlyq saqtaý nysandaryn memleket ıeliginen shyǵarýǵa salynǵan ty­­ıymyna qaramastan, keıinnen satyp alý quqyǵymen 5 jyl merzimge «Qaraqııa ońaltý ortalyǵy» JShS-na senimgerlik basqarýǵa berilgen. Búgingi tańda senimgerlik basqarýǵa berý sharty buzylyp, múlik qaıtadan memleket menshigine ótti.

Budan basqa, elordalyq prokýratýra memleket granttar túrinde bólgen aq­shany qaıtarý jóninde sharalar qa­byl­dady. Ǵylym qory 2017-2019 jyl­­dar aralyǵynda «Flow System» JShS-na ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátı­je­le­rin kommersııalandyrýǵa 259 mln teńge kóleminde grant bergen. Alaıda grant alýshy Ǵylym qory aldyndaǵy mindettemelerin oryndamaı, jobany iske asyrmaǵan. Osyǵan baılanysty prokýratýra sotqa talap aryz engizip, nátıjesinde, sot jaýapkerden memleket paıdasyna 259 mln teńge óndirdi.

Keıingi jyldardaǵy saıası refor­ma­lard­yń nátıjesinde ádil qoǵam or­na­týdyń bir kórinisi – zańsyz ıem­denilgen ak­­tıvterdi qaıtarý bolsa, ekinshi bir ma­ńyz­dy másele – bıznesti qorǵaý. Bul ja­ıynda Memleket basshysy da jıi aıtyp keledi. Jýyrda Aqmola oblysynyń prokýrory Aıdos Maılybaev iri kásip ıeleri jáne ınvestorlarmen kezdesip, kásipkerlerdi qoldaý jáne prokýratýra organdary tarapynan súıemeldeýdi qajet etetin ınvestısııalyq jobalar máse­lesin talqylaǵan bolatyn. Ol aberdın-angýs sıyr etin bordaqylaıtyn keshen qurylysyn salý jobasyn júzege asyrý kezinde oblys ekonomıkasyna 127 mıllıon eýrodan asa ınvestısııa quıýdy josparlaǵan ınvestordyń qan­daı kedergige tap bolǵanyn habarlady. Qurylys bastaýǵa qajet jer ýchaskelerin jáne ruqsat qujattaryn ala almaýynan, ınvestısııalyq jobany júzege asyrý 3 jylǵa jýyq sozylyp, tek prokýratýranyń aralasýynan keıin ǵana 2 aıdyń ishinde ınvestorlar óz jumysyn bastaǵan. «Tap­syrma bar, mindetter qoıyldy, prokýratýra ta­ra­­pynan ın­ves­­tısııalyq jobalardy súıemeldeý jal­ǵa­sa­dy», dedi oblys pro­kýrory.

Jıynǵa qatysqan ınvestorlar bız­nes-ahýaldyń jaqsarǵanyna toq­tal­dy, degenmen óńirdegi ınvestı­sııa­­lyq jobalar­dy qalypty júzege asy­rý­ǵa kedergi kel­tirip otyrǵan bir­qa­tar máse­le­ni atap ótti. Kásipkerlik sýbek­ti­lerin qyl­­­­mystyq qý­dalaý or­bı­­tasyna tartý jáne Mem­le­ket bas­shy­synyń bıyl 12 qyr­­­kúıek­te bıznes ókil­de­rimen ótken keńeste aıtqan «kiná­siz­dik prezýmpsııa­syn» saqtaý máse­le­­leri talqylandy.

Búginde halyq tarapynan aıtylyp jatqan narazylyqtyń biri – kommýnal­dyq shyǵyn tarıfteriniń joǵarylyǵy. Biraq keıbir mekemeler bul mejeni de azsynyp, tarıfti negizsiz túrde taǵy kóte­rýge asyq. Solardyń biri – «Jam­byl­JaryqSaýda-2030» JShS. Jambyl obly­synyń turǵyndaryna elektr energııasyn jetkizýdi júzege asyratyn qoǵamdyq mańyzy bar naryq sýbektisi ótken jyly 30 mamyrda óz shyǵyndarynyń ornyn tol­tyrý úshin qosymsha 1 mlrd 841 mln teń­geni qosý qajettiligin alǵa tartyp, tarıfti kóterý talabymen monopolııaǵa qarsy organǵa jú­gingen. Monopolııaǵa qarsy organ se­rik­­testiktiń talabyn qanaǵattan­dyr­maı, tarıftiń ósýine jol bermedi.

Alaıda Jambyl oblysynyń maman­dan­dyrylǵan aýdanaralyq ákimshi­lik soty seriktestiktiń talap qoıýy boıyn­sha retteýshi organnyń bas tartýyn zań­syz dep tanyǵan. Bıyl 5 qyrkúıekte oblys prokýratýrasynyń ótinish haty boıynsha oblystyq sottyń ákimshilik ister jónindegi sot alqasy joǵaryda kór­­setilgen sot aktisiniń kúshin joıdy. Jo­ǵary turǵan sot prokýrordyń elektr ener­gııasyna tarıfti kóterý úshin zańdy negizderdiń joqtyǵy týraly dálelderi negizdi dep tanydy.

Osy oraıda, el úshin jaǵymdy, jem­qorlar úshin jaǵymsyz bir jańalyq­pen bólise ketsek. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń habarlaýynsha, aldaǵy ýaqytta jemqorlardyń jalpyǵa qolje­timdi tizimin jasaý kóz­delip otyr. Tizim­­de­gi jemqorlyq qylmysy úshin sot­tal­ǵan adamdardyń barlyq deregin kez kelgen turǵyn kóre alady.

Sondaı-aq qazirgi kúni Parlament para berý ýádesi men usynysyn qyl­mys qataryna jatqyzý máselesin qarap jatyr. Bul jerde parany naqty berý-alý emes, «beremin» dep kelisken adamdy jaýapqa tartý sóz bolyp otyr. Iаǵnı al­da­ǵy ýaqytta parany bermese de, soǵan oqtalǵan adamnyń kinási naq­tylansa, ol qylmysker bolyp sanal­maq.