Jasynan pysyq, alǵyr, eńbekqor bolyp ósken jigit 1941 jyly jurt qatarly maıdanǵa attanady. Aıta ketetin jaıt, týǵan ákesi Qazybektiń budan basqa Qozybaı, Kenjebaı, Esilbaı degen úsh uly da soǵysqa birge alynady. Tek eń úlkenderi, jasy sol kezde 45-ten asqan Qazybaı ǵana eńbek armııasyna jiberiledi. Tolarsaqtan saz keship, qan maıdannyń ortasynda bolǵan Qazybek aqsaqaldyń tórt uly da maıdannan aman keledi. Sonyń ishinde qos baldaqpen oralǵan Esilbaı Qazybekov barlaýshylar rotasynyń komandıri, kapıtan shenimen keýdesine tórt orden qadap oralǵan. Osy aǵamyz 60-jyldary «Sosıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha menshikti tilshisi bolyp istegen. Onyń esimi egemendikterdiń 2004 jylǵa deıin qyzmet istegenderiniń qatarynda «Jádiger» atty jınaqta da tur («Jádiger», Almaty., 2004, 268-b).
«Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy óledi» degendeı, Sembaı aǵamyz soǵystan aıaq-qoly bútin, aman oralady. Ol kezde Vlasov armııasynda bolǵan qatardaǵy jaýyngerlerge keshirim jasalyp, elge qaıtarǵan eken. Alaıda Sembaı aǵamyzdy Otan soǵysyna qatysýshy dep eshkim qurmettegen joq, merekelik medaldardan da ol únemi qaǵylyp otyrdy. Biraq aǵamyz buǵan moıymaǵan, óziniń pysyqtyǵynyń, tyńǵylyqtylyǵynyń arqasynda ujymshardyń esepshisi sııaqty qyzmetter atqarady. Al 1956 jyldan bastap ol «Malsev» orman sharýashylyǵynyń ýchaskesine ormanshy bolyp ornalasady.
Aýyl arasynda bul kásip qurmetti. О́ıtkeni oǵan isi túspeıtin jan joq. Soltústikte halyq jeti aı boıy ot jaǵady. Orman mol bolǵandyqtan 7-8 tekshe metrden otyn satyp alyp, ony kesip, jaryp, úıip alady. Sol otynnyń bárin beretin, qaı jerden kesýdi kórsetetin – ormanshy. Ormanshynyń ruqsatynsyz eshkim aǵash kese almaıdy.
Al Sembaı aǵamyz 1956 jyldan zeınet demalysyna ilikken 1972 jylǵa deıin shashasyna shań juqtyrmaı óz isine adal bolyp, «Úzdik ormanshy» tósbelgisin, «Ardager» medalin, ondaǵan gramotalar alyp abyroıly boldy. Qansha qurmet kórsetip, qanshama syı-sııapat jasaýǵa tyrysqandar bolsa da, esh nársege aýytqymaı, óziniń mindetin eshqashan umytpaı, isine adal boldy.
Ormanshynyń mindeti – halyqqa otyn berý ǵana emes. Ol – memlekettiń orman qoryna jatatyn barlyq óskinniń jaqsy ósip, qorǵalýyna jaýap beretin adam. Sondyqtan da ókimet ormanshyǵa arnaýly forma, astyna at jáne myltyq ta beredi. Belgili ýaqyttarda ol orman sharýashylyǵynyń kúshimen óz ýchaskesindegi arnaıy jerlerge aǵash otyrǵyzady. Onyń óskenin qadaǵalap, qorǵap, attan túspeıdi. Ormandy urlap kesýshilerden ǵana emes, órtten, sýdan, túrli ósimdik aýrýy men zııandy jándikten qorǵaýdy da uıymdastyrady.
Jylyna birneshe ret orman sharýashylyǵynyń quramyndaǵy ýchaskelerden kesiletin aǵashtar («delıan») belgilenedi. Osy úderistiń ózi qyzyq bolatyn. Qoldarynda baltasy bar 4-5 ormanshy kesýge tıisti aǵashtarǵa baltamen bir janyp belgi salady, al artynda júretin jas balalar oǵan boıaý jaǵady. «Delıanǵa» shyǵarylǵan aǵashty qurylysqa qoldanýǵa jaramdylyǵyna qaraı «16 osıny pol delovoı», «24 bereza delovoı» degen sııaqty aıǵaılarmen arttarynda kele jatqan brıgadırge aıtyp otyrady. Al ol bárin qaǵazǵa túsirip, artynan osy sandardy qosyp, myna ormannan 400 nemese 500 tekshe metr otyn shyǵarylsyn degen qorytyndy shyǵarylyp, ony halyqqa satady. Al kelesi jyly bul ormanǵa sonsha tekshe metr qalpyna keltirilsin degen buıryq berilip, jańa kóshetter egiledi. Osy jumystyń ózi de ońaı emes.
Budan basqa tazalaý degen de bir jumys bolady. Bul – tym qalyń bolyp, qaptap ósip, ormandy ıt tumsyǵy batpaıtyn qalyń nýǵa aınaldyryp jiberetin artyq ketken óskinderden tazalaý jumysy. Jas óskinderdi halyq qoranyń tóbesin jabýǵa syrǵaýyl etý úshin, aýlaǵa sharbaq toqý úshin satyp alady. Jel qulatqan, daýyl syndyrǵan aǵashtar da esepte bolady. Olar da tıisti kólemde halyqqa satylyp, orman ishi tazalanady.
Mine, ormanshylyqtyń osyndaı jáne basqa da jumysy kóp bolady. Ony atqarǵan adam joǵaryda aıtqanymyzdaı mindetine adal bolýymen qatar ormanǵa janashyr, halyqqa ádil bolýy kerek. Áıtpese jurtqa jaqpaı, ondaılarǵa jala jabýshylar, min taǵýshylar da kóp kezdesedi.
Sembaı aǵamyz eshkimniń keri sóıleýine mursat bermeı, aıtylǵan qasıetterdiń bárin kórsete bildi. Sonymen birge onyń halyqqa janashyrlyqpen qaraıtyn qasıetteri de zor boldy. Eger bireýler áldebir sebeppen qysqy otynyn der kezinde ala almaı qalsa nemese jaǵdaıy tómendiginen keshigip júrse, ondaı otbasylardyń muqtajdyǵyn túsinip, «delıannyń» beriletin ýaqytynyń ótkenine qaramaı, kesh bolsa da solar úshin ormanǵa baryp, aǵash berip jatatyn. Osyndaı adamgershilik qyrlary úshin halyq ony qatty syılady.
1972 jyly Sembaı Jánibekov zeınet demalysyna shyǵyp, ornyn balasy Áskerge berdi. Bul azamat ta ákesiniń jolyn qýyp, ormandy saqtap, halyqpen de jaqsy jumys istep júrgen edi. О́zi keremet shıraq, shapshań kisi bolatyn. Astyna at minse, tura shabýǵa, motosıkl, mashına minse, yzǵyta jónelýge daıyn turatyn. Jeńgeleri de oǵan «Yzǵyt» degen at qoıǵan. 1975 jyly kezekti delıan shyǵarý jumysynan jeti túnde úıine kele jatyp, motosıklimen apatqa ushyrap, qatty jaralanyp, sodan ońalmaı 33 jasynda dúnıeden ótti...
Orman sharýashylyǵynyń basshylary laıyqty qyzmetker taba almaı, Sembaı aǵamyzdy qaıtadan jumysqa shaqyrady. Qaıǵydan qan jutyp júrse de, aǵamyz óziniń súıikti isine qaıtadan oraldy. Sóıtip, kenje uly Baqtybaı áskerden kelgenshe óz qyzmetin atqardy.
Baqtybaı da pysyq, elgezek azamat edi. Ol ákesinen de asyp, syrttaı orman sharýashylyǵy tehnıkýmyn da bitirip, birneshe jyldan keıin orman sharýashylyǵynyń aǵa ormanshysy boldy. Al ýchaskelik ormanshylyqty týǵan aǵasy Baqytqa berdi. Sóıtip, 1984 jyldan 1998 jyly ómirden ótkenshe Baqyt ýchaskeniń ormanshysy boldy. Al Baqtybaı úzilissiz aǵa ormanshylyqty atqara berdi. Ormandar jeke adamdardyń basqarýyna berilip jatqan jyldardan ol ózine tıisti ýchaskeni basqarýǵa aldy. Áke kórip, orman aralaýmen ósip, tabıǵatty aıalaýǵa qumar bolǵan ol ómiriniń sońyna deıin isine adal bolyp, 2023 jyly beıdaýa dertten ómirden ótti. Qazir onyń isin balasy Erenǵaıyp jalǵastyryp júr.
Mine sóıtip, «ormanshylar áýleti» atanǵan bir shańyraqtan shyqqan Sembaı Jánibekov men onyń balalary Ásker, Baqyt, Baqtybaı jáne Erenǵaıyptyń eńbegin óńir halqy rızashylyqpen aıtyp otyrady.
Soltústik Qazaqstan oblysy
