Baıqaımyn, ásirese ádebıetke jaqyn jandardyń ańsary Altaıǵa aýady da turady. Bálkim, tumsa tabıǵattan bólek Oralhannyń ósken ortasyn kórgisi keledi, aýyl ishinen jazýshy keıipkerlerin izdeıdi... О́ıtkeni byltyrǵy baıqaýdyń júldegerleri de, bıylǵy qalamgerler de «Oralhannyń aýylyn kórý úshin keldik» dep kesip aıtqan.
Ocherk baıqaýynda oza shapqan jas jazýshylardy marapattamas buryn qabyrǵaly qalamgerler Oralhan týraly esteliktermen bólisken. Ásirese jazýshy ǵumyrynyń sońǵy sátinde qasynda bolǵan Senat depýtaty Nurtóre Júsipke sóz kezegi berilgende jınalǵan qaýym uıyp tyńdady.
– Úndistanǵa О́zbekstan arqyly ushtyq. Delegasııamyzdy qonaqjaılylyq tanytyp, kútip aldy. Aldynda ǵana Radjıv Gandıdiń ólimine baılanysty elde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan eken. Barlyq jerde temirdeı tártip. Qaıda barsaq ta polısııa qorǵap, qorshap alyp júrdi. Alǵashqy úlken sapar bolǵandyqtan, Oraǵań da keleli oılar aıtty. Bir sátte «men týraly estelikti sender jazasyńdar» dep tapsyrǵandaı boldy.
Táj-mahal kesenesine barǵanda baıqaǵanymyz, qabyrǵasyndaǵy boı jetetin jerge deıingi asyl tastardy aǵylshyndar qoparyp alyp ketken eken. Sonda Oralhan aǵa: «Itter-aı, bizdi varvar deıdi. О́zderiniń istegenderin qarashy. Qalaı dáti baryp, pyshaq suqty eken?» dep qapa boldy. Odan soń tebirenip turyp, quran oqydy. Úni áli kúnge deıin qulaǵymda. Ile shala «Abaıdyń ólsem ornym qara jer syz bolmaı ma?» degen óleńin tutas oqyp shyqty. Soǵan qarap ózi de sezgendeı me deımiz. Resmı kezdesýdiń birinde «Úndistan men qazaqtyń ortaq sıpaty – eki el de beıbit ómir súrgen. О́zdiginen eshkimge soqtyqpaǵan. Mýzyka óneri de jaqsy damyǵan» dep, Otyrarda sazdan jasalǵan sazsyrnaıdy úndi eline syıǵa tartty. Sonymen árkim bólmesine ketti. Ertesinde Oraǵamyz oıanbaı qaldy. Áýelde denesin Úndistanǵa jerleımiz dedi. Biraq biz uzaq kelissóz júrgizip, elge alyp qaıttyq, – dedi aqtaryla sóılegen Nurtóre Júsip.
Tyńdarman úshin óte aýyr estelik, bilemiz. Al safarı janrynyń sardary, jazýshy Álibek Asqar Oralhan aǵasynyń shyǵarmashylyǵyna toqtalyp ótti.
– Oralhan jýrnalıstıka men kórkem ádebıetti baılanystyryp jazǵan qalamger. Oralhan jazýdy bastaǵanda bári Oralhansha jazǵysy keldi. Biraq oǵan elikteý, oǵan uqsaý múmkin emes. Sebebi Oralhannyń stıli tym erekshe. Al Oralhannyń «Qaıdasyń, qasqa qulynym» povesi tunǵan romantıka. Qazaq ádebıetine jańa lep ákeldi. Odan keıin «Aýyl hıkaıalary» dep Beıimbet uqsap jazdy. Sodan ádebı ortadaǵy bireý «Oı, Oralhan sııaqty tabıǵattyń ortasynda týyp óssek, biz de solaı jazar edik» degeni bar. Oralhan bolsa, «men senderge kórseteıin degendeı» «Qum minezi» povesin jazyp shyqty. Týyndylarynyń bári ósý. Basqasyn aıtpaı-aq qoıaıyq, ómirden óterinde jazyp ketken sońǵy «Ataý kere» shyǵarmasy múldem basqa bıikke kóterildi. Tiri júrse, odan da joǵary dúnıeler jazar edi. Ony aıtyp otyrǵanym, Úndistanǵa ketip bara jatyp, maǵan Rerıhtiń Altaıdy aralaǵany týraly derekter jınap qoıshy dep tapsyrdy. Soǵan qarap oılaımyn, ol álemdik masshtabtaǵy dúnıege kirispek boldy-aý deımin. Áıteýir, ıdeıasy taýsylmaıtyn, – deıdi Álibek Asqar.
Belgili qalamger Asqar Altaıdy da qanatynyń astyna alyp, shyǵarmashylyǵyna shabyt bergen osy Oralhan Bókeı edi. Ony ózi buǵan deıin de san márte aıtqan.
– «Aǵajaı, Altaıdaı jer qaıda?» degen maqalamdy Oralhan aǵa «Qazaq ádebıeti» gazetiniń qos betine tutas jarııalady. Bir kúni dálizde kele jatqan Oraǵa ashyq turǵan esigimniń aldynda toqtaı qaldy. Atyp turyp amandastym. «Seniń maqalańdy bir emes, eki qaıtara oqyp shyqtym. Ǵajap! Qazaqtyń tarıhyn bilemiz ǵoı. Al arǵy bettegi qazaqtyń taǵdyryn qaıdan bilesiń?» dep surady. «Ákem sol jaqta qyzmet etken. Bilgenimdi, estigenimdi shamam kelgenshe, jazyp shyqtym» dedim. Oraǵa sonda: «Endi sen Alpysbaev emes, Asqar Altaı bolasyń» dedi. Sodan beri Asqar Altaımyn, – dep áńgimesin qaıta jalǵaǵan...
Baıqaý jeńimpazdaryn marapattaý saltanatyna О́skemen qalasynyń ákimi Jaqsylyq Omar qatysyp, júrekjardy lebizin bildirdi jáne súıinshili jańalyǵymen qýantty. Aıtýynsha, sońǵy jyldary toqtap qalǵan «Oralhan oqýlary» baıqaýy qaıta jandanady. Ol úshin mınıstrlikke arnaıy hat jiberilipti. Eger joǵarydan qoldaý tappasa, qala ákimdigi qolǵa alatynyn jetkizdi.
Sonymen qazylar alqasynyń sheshimimen «Netken ǵajap dúnıe!» baıqaýynyń bas júldesin astanalyq Jantas Erkinuly «Tileı» atty ocherkimen jeńip aldy. Oǵan 1 mln teńgeniń sertıfıkaty berildi. Al Ulytaý aımaǵynan at arytyp jetken qalamger Abaı Oraz «Tobylǵy jarǵannyń sýyǵy» atty ocherki úshin birinshi oryndy ıelendi. Ekinshi orynǵa Almatydan kelgen Aızat Raqysh, úshinshi orynǵa jerlesimiz Aınash Asanova jaıǵasty. Barsha jeńimpazǵa qarjylaı syılyqtan bólek, О́skemen qalasy ákiminiń dıplomy men sertıfıkaty berildi.
– Týǵan jerim Mońǵolııa. Ol jaqta oqyǵan kitaptardyń muqabasy joq-tuǵyn. Avtory belgisiz. Áıteýir oqı beremiz. Sonda keıbir shyǵarmalar ózgelerden erekshelenip turatyn. Sóıtsek, Oralhan Bókeıdiń áńgime-povesteri eken. Sodan beri Oralhannyń atyndaǵy júldeni alsam, aýylyn kórsem degen armanym boldy. Shynymdy aıtsam, baıqaýǵa júlde emes, aýylyn kórý úshin qatystym. Dástúrli is-sharany uıymdastyryp jatqan Oralhan Bókeı atyndaǵy kitaphana ujymyna zor alǵysymdy aıtamyn, – dedi bas júlde ıegeri Jantas. Asqaq arman oryndaldy. Ertesinde Álibek Asqar men Álibek Qańtarbaev jas jazýshylardy bastap, Shyńǵystaıǵa jol tartqan. Jolaı Qalıhan Ysqaq, Dıdahmet Áshimhannyń basyna burylyp, quran baǵyshtaǵan. Jete sala S.Lastaev atyndaǵy orta mektepte keleli kezdesý ótkizdi. Odan keıin Shyńǵystaı aýylyndaǵy jazýshynyń jastyq shaǵy ótken shańyraqqa buryldy. Mýzeı-úı retinde qaıta ashylǵan Bókeıdiń qara shańyraǵyna kirgen boıda sol zamannyń rýhy seziledi, qalam ustaǵan janǵa shabyt syılaıdy. Jas jazýshylar da Shyńǵystaıdan, Shyǵystan shabyttanyp ketti-aý deımin. Oralhannyń jolyn jalǵaıtyndar da osylar.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
