Jylytý maýsymy durys ótýge tıis
Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Baqytjan Baıahmetovtiń aıtýynsha, búginde stansadaǵy 6 qazandyqtyń 2-ýi iske qosylǵan. Jaqynda taǵy bireýi iske qosylyp, turǵyndar jylýmen tolyq qamtamasyz etiledi dep kútilip otyr. Sonymen qatar qalǵan agregattar men qosalqy jabdyqtardy jóndeý-qalpyna keltirý jumystary júrgizilip jatyr.
Premer-mınıstr ótken jylytý maýsymynda Rıdder JEO apatty jaǵdaıda jumys istep, jıi toqtap qalǵanyn, saldarynan turǵyndar qystyń kózi qyraýda jylýsyz qalǵanyn atap ótti.
«Buǵan burynǵy qojaıyndardyń stansany jańǵyrtý men jóndeý jumystaryna qarajat salmaǵany sebep boldy. Osynyń barlyǵy JEO-nyń ábden tozýyna ákep soqty. Respýblıkalyq bıýdjetten 8,4 mlrd teńge bólýge májbúr boldyq. Oblys ákimdigi óz tarapynan 500 mln teńgege jýyq qarjy bóldi. Osy ýaqytqa deıin jóndeý jumystary toqtaýsyz júrgizildi. Aldaǵy jylytý maýsymynyń durys ótýi úshin olardyń ýaqtyly aıaqtalýy mańyzdy. Muny kúni-túni qadaǵalap otyrýymyz kerek», dedi Álıhan Smaıylov.
Iri maı zaýytyndaǵy ilkimdi is
Shyǵys Qazaqstan oblysyna jumys sapary barysynda Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Ortalyq Azııadaǵy eń iri «Altyn Shygys» maıly daqyldardy óńdeıtin avtomattandyrylǵan kesheniniń jáne respýblıkadaǵy tústi metallýrgııa flagmandarynyń biri О́skemen tıtan-magnıı kombınatynyń (О́TMK) jumysymen tanysty.
«Altyn Shygys» maı óndirý kesheni Glýbokovskıı aýdany, Predgornoe aýylynda ornalasqan. Kásiporyn táýligine 1 400
tonnaǵa jýyq kúnbaǵys tuqymyn, 550 tonna raps jáne 500 tonna soıa óńdeıdi. Mýltıplıkatıvti ekonomıkalyq tıimdiligi joǵary zaýyt oblysty azyq-túlikpen qamtamasyz etýge zor úles qosyp keledi. Keıingi bir jylda munda 20 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilgen.
Kásiporyn jalpy qýattylyǵy táýligine 500 tonna bolatyn tazartý sehyn salý arqyly bastapqy óndiristen joǵary deńgeıindegi óńdelgen ónim shyǵarýdy josparlap otyr. Nysan 2025 jyly iske qosylady dep josparlanyp otyr. Sondaı-aq «Altyn Shygys» 2024 jyly elimizde alǵash ret suıyq lesıtın óndirisin iske qosýdy, al 2025 jyly qurǵaq untaq lesıtın óndirisin jolǵa qoıýdy kózdep otyr, bul maı óńdeýdiń tabystylyǵyn aıtarlyqtaı arttyrady.
Premer-mınıstr oblysta maıly daqyldar alqaby jyl saıyn ulǵaıyp, bıyldyń ózinde 211 myń gektarǵa jetkenin atap ótti.
«Zaýyttyń qýattylyǵy shyǵarylatyn ónim túrlerin keńeıtip, eksportty arttyrýǵa múmkindik beredi. Biz kompanııanyń shıkizatty odan ári tereńirek óńdeý jónindegi josparlaryn qoldaımyz. Úkimet óz tarapynan qajetti kómek kórsetýge daıyn», dedi Álıhan Smaıylov.
Álıhan Smaıylov О́skemen tıtan-magnıı kombınatynyń qyzmetimen de tanysty. Ol – shıkizatty óndirýden bastap daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi barlyq tehnologııalyq kezeńderdi qamtıtyn álemdegi eń iri ıntegrasııalanǵan kásiporyndardyń biri. Munda tıtan gýbkasy, tıtan quımalary men qorytpalary, bastapqy magnıı jáne t.b. shıkizattar óndiriledi.
Alpaýyt kásiporyn álemdik naryqtyń 14%-yn, aeroǵarysh salasynyń 21%-yn alyp jatyr. Kásiporyn ónimderi negizinen ónerkásibi damyǵan elderge, sonyń ishinde Ulybrıtanııa, Úndistan, Qytaı, Reseı, AQSh, Fransııa jáne Ońtústik Koreıaǵa eksporttalady.
Premer-mınıstr kombınatta joǵary deńgeıdegi óńdelgen ónim shyǵaratyn jańa óndiris oryndaryn ashý múmkindigin qarastyryp, halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý jumystaryn jalǵastyrý kerektigin basa aıtty.
Jańa ortalyqtar salynady
Odan soń Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov О́skemendegi «Altaı» kóterme-taratý ortalyǵynyń jáne Gematologııa ortalyǵynyń qurylys jumystarymen tanysty.
Shyǵys Qazaqstan oblysyna ınvestısııa tartý is-sharalar jospary sheńberinde kóterme-taratý ortalyǵyn iske qosý jónindegi iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Bul azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa serpin beredi.
Qazirgi ýaqytta munda jalpy aýdany 20 myń sharshy metrdi quraıtyn, 45 myń tonnaǵa deıin ónim qabyldaı alatyn 2 kókónis saqtaý qoımasynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Ekinshi kezeń aıasynda 2024 jyly KTO qurylysy aıaqtalýǵa tıis, onda taýar túsirý úı-jaılary, et, balyq, jemis-jıdek, kókónis, sút jáne nan ónimderin satýǵa arnalǵan alańdar ornalasady. Sonymen qatar shaǵyn naýbaıhana, dámhana jáne jármeńke ótkizýge arnalǵan alań ashý josparlanyp otyr.
Premer-mınıstr atalǵan jobanyń óńir úshin mańyzdy ekenin atap ótti.
«Eń áýeli, bul ishki naryqty qajetti ónimdermen, onyń ishinde kókónistermen jáne basqa da azyq-túlikpen turaqty túrde qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Baǵany turaqtandyrýǵa yqpal etedi. Eń bastysy, ónim tapshylyǵy jıi týyndaıtyn maýsymaralyq kezeńde ónim saqtaý arqyly kókónister men jemisterdi bazarlar men dúkenderge jetkizý múmkindigi bolady», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, KTO kórshi elder arasyndaǵy tranzıtti qamtamasyz ete alady, bul onyń kólik-logıstıkalyq áleýetin tolyq ashady.
Kelesi kezekte Álıhan Smaıylov álemdik standarttarǵa sáıkes salynyp jatqan gematologııalyq ortalyqtyń qurylys barysymen tanysty. Munda hımıoterapııanyń kúndizgi stasıonary, balalar aýrýhanasy, somatıka, eresekter gematologııasy, kardıologııa jáne kardıohırýrgııa, súıek kemigin transplantasııalaý jáne basqa da bólimsheler qarastyrylǵan. Ortalyq bazasynda azamattar dıagnostıkadan bastap ońaltýǵa deıingi qyzmet túrlerin ala alady. Ǵımarat 2024 jyldyń sońynda ashylady dep josparlanǵan.
Premer-mınıstr bul ortalyqtyń oblys úshin ǵana emes, jalpy respýblıka úshin de mańyzy zor ekenin, onyń qaterli isikter, qan aınalymy júıesi aýrýlary jáne basqa da syrqattary bar naýqastarǵa keshendi medısınalyq kómek kórsetetinin atap ótti.
Jobalardy júzege asyrýdy jedeldetý qajet
Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov О́skemen qalasynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń odan ári áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri boıynsha keńes ótkizdi.
Oblys ákimi Ermek Kósherbaev qazirgi ahýal men óńirdi damytý boıynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly aıtty. Ortalyq memlekettik organdar ókilderi ónerkásip, qurylys, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, aýyl sharýashylyǵy jáne densaýlyq saqtaý salaLaryndaǵy sharalar týraly baıandady.
Máselen, óńirdegi ónerkásip óndirisiniń 70%-ke jýyǵyn taý-ken metallýrgııa salasy quraıdy. Memleket basshysy atap ótkendeı, taý-ken sektoryn basqarý júıesin tez arada jańǵyrtý qajet. Bul oraıda, Premer-mınıstr sırek jáne jerde sırek kezdesetin metall kenishterin ıgerý basty mindetterdiń birine aınalýǵa tıis ekendigin atap ótti.
«Oblystyń Ulan, Shemonaıha aýdandarynda jáne О́skemen qalasynyń shetinde memlekettiń balansynda turǵan lıtııdiń 6 ken orny bar. Barlanbaǵan ken oryndary budan da kóp. Lıtııdiń negizgi tutynýshylarynyń biri Qytaı jáne basqa da Azııa naryqtary óńirge jaqyn ornalasqan. Ákimdik osy múmkindikterdi paıdalaný úshin ken oryndaryn barlaý jáne óndirý jobalaryna ınvestorlardy tartýy kerek», dedi Álıhan Smaıylov.
Ol óńirde jańartylatyn energııa kózderiniń biri bolyp tabylatyn gıdroenergetıka salasynyń jaqsy damyǵanyn atap ótti. Osy rette bıyl 1 shildeden bastap gıdroelektrostansalardan elektr energııasyn satyp alý úshin shekti aýksıondyq baǵalar aıtarlyqtaı ulǵaıtyldy.
Premer-mınıstr atap ótkendeı, Úkimet jyl saıyn otandyq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý úshin qomaqty qarjy bóledi. Tek Shyǵys Qazaqstan oblysynyń sharýalaryna bıylǵy bıýdjetten 43 mlrd teńge bólindi, onyń 26 mlrd teńgesi sýbsıdııalar. Atap aıtqanda, kásipkerlermen birge Kókónis qoımalaryn salý jáne jańǵyrtý jónindegi keshendi jospardy iske asyrý jumystaryn kúsheıtý qajet.
Sondaı-aq Úkimet basshysy óńirdegi gıdrotehnıkalyq qurylystar máselesine de toqtaldy. ShQO-da respýblıkadaǵy sý qoımalarynyń 40%-y ornalasqan jáne 85 myń gektar sýarmaly jer bar. Alaıda aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn sýmen qamtamasyz etetin О́den, Qandysý jáne Orta-Terekti sý qoımalarynyń tehnıkalyq jaı-kúıi alańdatady.
Jıyn barysynda Premer-mınıstr oblystyń qolaıly geografııalyq ornalasýy kólik-logıstıkalyq baǵyttardy damytýǵa yqpal etetinin atap ótti. Máselen, qazirdiń ózinde uzyndyǵy 768 shaqyrym «Taldyqorǵan – Qalbataý – О́skemen» jáne uzyndyǵy 415 shaqyrym «Maıqapshaǵaı – Qalbataý» avtojoldaryn qaıta jańǵyrtý jobalary júzege asyrylyp jatyr.
Týrızmdi damytý máselesine toqtala kele, Álıhan Smaıylov álemdik deńgeıdegi kórikti jer – Katonqaraǵaı ulttyq tabıǵı parki týraly aıtty.
Kólik qatynasyn qoljetimdi etýde de problemalar bar. Atap aıtqanda, «О́skemen – Rahman qaınary» avtojolyn jańǵyrtýdy aıaqtaý qajet. Sonymen qatar týrıster aǵynyn arttyrý úshin uzyndyǵy 1 013 shaqyrym «О́skemen – Almaty» kúre jolyn jóndeýdi aıaqtaý kerek.
Qorytyndylaı kele, Premer-mınıstr uzaqqa sozylǵan birqatar jobany júzege asyrýdy jedeldetý qajettigin atap ótti. Olardyń qatarynda mamandandyrylǵan Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyn iske qosý jáne Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir qurylysy da bar.
