Eýrazııanyń tranzıt habyna aınalý joly

Elimizdegi aýqymdy is-sharaǵa qaty­sý úshin 25 elden delegattar, bız­nes ókilderi, mınıstrlikter men halyq­aralyq uıymdardyń basshylary keldi. Atap aıtqanda, Ázerbaıjan, Belarýs, Bolgarııa, Germanııa, Iran, Italııa, Qy­taı, Qyrǵyzstan, Lıtva, Latvııa, Polsha, Reseı, Tájikstan, Túrikmenstan, Túrkııa, О́zbekstan, Fınlıandııa, Estonııa elderinen kelgen delegattar qatysyp jatyr.

Jańa joldar – jańa múmkindikter

Forýmnyń resmı ashylý rásimine Kólik mınıstri Marat Qarabaev qatysyp, sóz sóıledi. «Uıymdastyrylyp otyrǵan kórme men forým jumysy Eýrazııa qurlyǵynyń kólik-kommýnıkasııalyq keshenin damytý perspektıvalaryna ar­nal­ǵan. Atalǵan is-sharalar ózekti má­selelerdi talqylaý jáne olardy sheshý­diń praktıkalyq joldaryn izdeý bolyp tabylady. Sondaı-aq memlekettik qurylymdar men bıznes ókilderiniń dıalogi úshin eń tıimdi alań bolyp sanaldy. Bularmen birge, kólik salasyn órkendetýdegi mańyzdy máselelerdi talqylaýǵa jáne qazirgi ekonomıkalyq jaǵdaıda odan ári tıimdi damý joldaryn belgileýge múmkindik beredi», dedi ol.

 Mınıstr 2030 jylǵa deıin salany damytý baǵytynda iske asatyn keshendi jobalar týraly da aıtty. «Transkaspıı halyqaralyq kólik marshrýtynyń ótkizý qabiletin 5 ese arttyratyndaı áleýet bar ekenin atap ótkim keledi. Bul dáliz arqyly Qytaıdan Eýropaǵa deıin júk kólikteri 18 kúnde jetip barady. Bul – QHR men Eýropa arasyndaǵy eń qysqa jol», dedi M.Qarabaev.

 Sondaı-aq osy jol jobasyna qa­tysýshy ózge eldermen birlese atqa­ryp jatqan jumystarǵa nazar aýdardy. Aıtýynsha, atalǵan dálizben júk ta­­sy­­maldaý quny aldaǵy 5 jylda óz­ger­­meı­di. «Ázerbaıjan, Grýzııa jáne Qazaq­­stannyń temirjol kompanııalary birles­ken kásiporyn qurdy. Ol kásip­oryn osy marshrýttyń ón boıynda tasymal opera­torynyń qyzmetin atqarady. Aldaǵy bes jylǵa tasymal qunyn bekitip qoıdyq. Bul – júk tasymaldaýshylardy qy­zyqtyratyn faktor. Iаǵnı tasymal quny 5 jyl boıy ózgermeıdi», dedi mınıstr.

Rasynda, Qazaqstan Qytaı men Eý­ro­pa arasyndaǵy júk aınalymynan meılinshe kóbirek tabys kórý úshin avtojol ınfra­qu­rylymyna da bir­shama ınvestısııa tartýǵa múddeli eken. «Transkaspıı dálizinen bólek áýe jo­lyndaǵy baılanystardan úlken áleýet kórip otyrmyz. Qazaqstannyń áýe tasymalyn paıdalaný kórsetkishi 90 paıyz­ǵa artty. Bul turǵydan alǵanda, bizdiń mınıstrlik aldynda turǵan negizgi min­detterdiń biri – bizdiń áýejaılar bazasynda CargoHub-tar (halyqaralyq kólik-ekspedıtorlyq holdıng) qurý.

Al avtojol salasyna jeke toqtal­ǵym keledi. Buıyrtsa, aldaǵy 6 jyldyń ishinde jańa 5 myń shaqyrym jol salyp, rekonstrýksııalaýdy jospar­lap otyrmyz. Investısııanyń jıyntyq qýaty 15 mlrd dollar bolady. Munyń bári Qazaqstan QHR men Reseı arasyndaǵy, QHR men Eýropa arasyndaǵy tolyqqandy tranzıt habyna aınalý úshin jasalyp jatyr», dedi mınıstrlik basshysy. Sóz arasynda Transkaspıı halyqaralyq kólik mar­shrýty arqyly Qytaıdan Eý­ropaǵa tasymaldanatyn júk kólemi bıyl­­ǵy 8 aıda 84 paıyzǵa óskenin atap ótti.

Ol Transkaspıı dáliziniń mańy­zy óskendikten, Qazaqstan onyń boıyn­daǵy ózine qarasty nysandardyń qýa­tyn arttyrýǵa kóshkenin aıtty. «Qazaq­stannyń Lıanıýngan portynda óz orny bar. Osy kezde Sıan qalasynda jańa qurǵaq port salyp jatyrmyz. Júk osy eki núktede jınalady. Odan ári Qorǵas qurǵaq porty bar. Ol jerde Qytaıdyń da úlesi bar. Marshrýt Qorǵastan Aqtaý baǵytyna ketedi. Ol jaqta jalpy jıyn­tyq qýaty 20 mln tonna júk qabyl­daýǵa qaýqarly eki port bar – Aqtaý jáne Quryq porttary. Odan ótken júk Kas­pıı teńizine túsip, Ázerbaıjan men Grý­zııa arqyly Eýropaǵa barady. Trans­kas­pıı halyqaralyq kólik marshrýty qazir mańyzdy dálizge aınalyp keledi. Bul dáliz arqyly ótetin júktiń kóle­mine qarasańyz bári túsinikti bolady. 2021 jyl men 2022 jyldyń qory­tyn­dy­syn salystyrsaq, dálizdi paıdalaný kórset­kishi eki esege deıin artqan», dedi ol.

Vedomstvo basshysynyń málimeti boıynsha, jyl basynan dáliz arqyly tasymaldanǵan júktiń kórsetkishi 2022 jyldyń kórsetkishinen 84 paıyz asyp ketken. «Sóz joq, bul marshrýtty damytýda Ázerbaıjan men Grýzııadaǵy salalyq mınıstrliktermen úılesimdi jumys mańyzdy ról atqarady. Sondyq­tan byltyr kedergilerdi joıýǵa ba­ǵyt­­talǵan tıisti jol kartasyna qol qoıyl­dy. Jalpy, Transkaspıı dálizin odan ári damytyp, Qazaqstannyń mýl­tı­modaldyq, ıaǵnı bir kelisimshart negi­zin­de júkti sý, áýe, qurlyq joldary sııaq­ty túrli tásilmen dittegen jer­ge jet­kizý­de, osylaı tasymal qýatyn keńeı­tý baǵy­tynda birneshe ınfraqu­rylym­dyq joba qolǵa alyndy.

Bularmen qatar, byltyr Dostyq – Moıynty ýchaskesinde ekinshi joldyń qurylysy bastaldy. Bul júk ótkizý qabi­letin 5 ese, tasymal jyldamdyǵyn 1500 shaqyrymǵa deıin kóbeıtedi. Sondaı-aq Darbaza – Maqtaaral aınalma temirjol jelisiniń qurylysy bastalyp jatyr. Baqty – Aıagóz baǵytynda bir jańa joba júzege asyryla bastady. Bizde qazir eki iri temirjol ótkizý beketi bar. Júk aınalymynyń jıyntyq qýaty 28 mln tonnaǵa shaqtalǵan. Bıyl ondaǵy júk aınalymy 27 mln tonnaǵa jetedi degen úmitimiz joq emes. Iаǵnı qazir Qytaıdan kelgen júkti qabyldaıtyn úshinshi beket ashý óte mańyzdy bolyp tur. Osy turǵydan alǵanda Baqty – Tachen baǵytynda salynyp jatqan, júk aınalymy 20 mln tonnalyq jańa temirjol beketi eń ózekti nysan bolyp qalady. Sondaı-aq Quryq, Aqtaý porttarynyń qýatyn da arttyrý qajet. Baqty – Tachen baǵytyndaǵy jańa temirjol ótkizý beketinde jańa qurǵaq termınal salý kerek. Oǵan qosa, qazir qoldanystaǵy temirjol ótkizý beketteriniń qýatyn taǵy da arttyrýǵa múddelimiz. Atalǵan halyqaralyq kólik marshrýtyn damytý aıasynda osyndaı jobalar iske asyp jatyr», dedi M.Qarabaev.

Mınıstr Qazaqstan materıktiń mańyz­dy kólik jelileriniń torabynda or­nalasyp, Azııa men Eýropa arasyndaǵy senimdi seriktes jáne tranzıttik kópir ekenin eske saldy. Sonymen qatar «Kólik jáne logıstıka» kórmesi is-sharaǵa qatysýshylar men qonaqtardyń uzaq­merzimdi jáne ózara tıimdi seriktestik qatynastaryn nyǵaıtý úshin paıdaly bolatynyna senim bildirdi.

Orta jáne Ońtústik kólik dálizderi damıdy

Forýmda «Avtokólik qyzmetteriniń jańa múmkindikteri» taqyrybyndaǵy paneldik sessııa barysynda Kólik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Selım Qýanyshuly Qazaqstan Orta jáne Ońtústik kólik dálizderin damytýdy josparlap otyrǵanyn aıtty. Negizi ol jasaǵan baıandamasynda avtokólik salasynyń qazirgi jaǵdaıy jáne onyń damý perspektıvalary týraly aqparat berdi. Qazirgi ýaqytta alys shetel baǵy­tyna 7,6 myń avtokólik quralymen qamtylǵan parki bar 370 otandyq tasymaldaýshy jumyldyrylǵanyn nazarǵa saldy. Halyqaralyq tasymaldarmen qamtamasyz etý úshin 42 elmen tıisti kelisimder jasalǵan.

Budan basqa, otandyq avtoparkti tolyq­tyrý maqsatynda halyqaralyq tasy­maldarmen aınalysatyn ershikti tartqyshtardy bastapqy tirkegeni úshin kádege jaratý alymdaryn tóleý qa­jettiligi joıyldy. Jalpy, ótken jyl­­dyń qorytyndysy boıynsha halyq­­aralyq baǵytta 6,4 mln tonna júk ta­symaldanǵan. Bul 2021 jylǵy kórset­kishten 8,7%-ǵa artyq. Osy rette otandyq júk tasymaldaýshylardyń úlesi bir jyl ishinde 31-den 42 paıyzǵa deıin ósken.

Spıkerdiń sózinshe, aldaǵy ýaqytta ýákiletti memlekettik organ Orta jáne Ońtústik dálizderdiń balamaly baǵyt­taryn damytýdy josparlap otyr. Bul úshin Kaspıı jáne Qara teńiz porttary jumyldyrylatyn bolady.

 Bizdiń elde ótip jatqan kólik apta­lyǵy aıasynda alýan túrli isker­lik baǵ­dar­lama josparlanǵan. Baǵdarla­ma barysynda New Silk Way VI halyq­aralyq kólik-logıstıkalyq bıznes-forýmy jáne «Qazaqstandaǵy qoıma logıstıkasy naryǵy», «Kaspıı teńizindegi porttardy, termınaldardy jáne keme qatynasyn damytý», «Kólik jáne logıstıka naryǵy» konferensııalaryn ótkizý kózdelip otyr.

Bıznes-forýmda sarapshylar men qatysýshylar kólik júıeleriniń ynty­maqtastyǵy men ıntegrasııasy, orta dáliz baǵytyn damytý, sondaı-aq mýltımodaldy tasymaldaý salasyndaǵy jańa tehnologııalar men ınnovasııalar, júkterdi tasymaldaý tıimdiligin arttyrý jáne jetkizý jaǵdaılaryn jaq­sartý máselelerin talqylaıdy. Is­ker­lik baǵdarlamadan basqa salalyq mı­­nıs­trlikter, vedomstvolar, qaýym­das­tyqtar men halyqaralyq kompanııa­lar bas­shylyǵynyń qatysýymen eki­jaqty kezdesýler men kelissózder josparlanǵanyn aıta keteıik.