Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
734 myń adam jumysqa ornalasty
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda bıylǵy jyl basynan beri barlyq oblys ákimi Ulttyq jobalar, «Árbir 10 myń turǵynǵa 100 jańa jumys ornyn ashý» bastamasy, memleket tarapynan sýbsıdııalanatyn jumys oryndary, jumys berýshiler usynatyn bos jumys orny jáne jumys kúshiniń utqyrlyǵy baǵdarlamalary sheńberinde halyqty jumyspen qamtýdyń naqty sharalary bekitilgenin habarlady.
Máselen, «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy sheńberinde 45 myńnan astam jańa jumys orny ashylǵan. Al 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlik pen agroónerkásiptik keshendi damytý boıynsha jáne t.b. jumyspen qamtylǵan azamattardyń 45%-yn jastar quraıdy. Olardyń arasynda múmkindigi shekteýli 2 myńǵa jýyq azamat bar.
Eńbek bırjasynda jarııalanǵan bos jumys oryndary arqyly 228 myńnan astam adam jumysqa ornalasqan. Olardyń 62%-y aýyl jáne balyq sharýashylyǵy, qurylys jáne óndiris, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qyzmet kórsetý salalarynda jumys isteıdi. Turaqty jumysqa jiberilgen azamattardyń da 46%-y – jastar.
Prezıdentiniń árbir 10 myń turǵynǵa 100 jańa jumys ornyn ashý jónindegi bastamasy aıasynda 278 myńnan astam azamat jumysqa ornalastyryldy. Memleket tarapynan sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna shamamen 181 myń adam jiberildi. Sonymen qatar jastarǵa bıznes-jobalardy iske asyrýǵa shaǵyn nesıeler men granttar berý úderisi jalǵasyn taýyp otyr.
Otyrysta keıbir óńirlerdiń basshylary da sóz sóıledi. Aqtóbe oblysynyń ákimi Ashat Shaharov jastarǵa shaǵyn nesıe berý boıynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly, Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev óńirlik jumyspen qamtý kartasyn iske asyrý týraly baıandady.
Premer-mınıstr Úkimet aldynda bıyl 1 mln-ǵa jýyq adamdy jumysqa ornalastyrý mindeti turǵanyn aıtty. Qazirgi tańda jalpy 734 myń adam jumyspen qamtyldy. Olardyń jartysy – jastar.
«Qalǵan 2,5 aıda josparly kórsetkishterdiń bári oryndalýǵa tıis», dep atap ótti ol.
Jalpy, ár óńirdiń óziniń jumysqa ornalastyrý jospary bar. Onda árbir óńirdegi eńbek naryǵynyń erekshelikteri eskerilgen. Bul rette Premer-mınıstr jastardy eńbekke tartý isine erekshe nazar aýdarý qajettigin atap ótti.
Úkimet basshysy búginde ekonomıkaǵa energetıka, munaı-gaz ındýstrııasy, aýyl sharýashylyǵy, tamaq ónerkásibi, kólik jáne logıstıka, IT-salasynyń mamandary qajet ekenin nazarǵa aldy. Osyǵan baılanysty ol Ǵylym jáne joǵarǵy bilim, Oqý-aǵartý mınıstrlikteri memlekettik bilim berý granttarynyń tizbesin qalyptastyrý kezinde osy baǵyttardy eskerýge tıis ekenin eskertti.
Ol búginde jumyspen qamtý ortalyqtary oblystyq Eńbek utqyrlyǵy ortalyqtary bolyp qaıta qurylǵanyn eske saldy. Jalpy, atalǵan ortalyqtar jumystaryn birshama jańǵyrtyp, qaıta uıymdastyrdy.
«Endi Eńbek mınıstrligi ákimdiktermen birlesip, osy ortalyqtar arqyly jumysqa ornalastyrý júıesine monıtorıng júrgizý mehanızmin jetildirýge tıis. Mindetti zeınetaqy aýdarymdary bar elektrondyq eńbek sharttarynyń jasalýyna erekshe nazar aýdarý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy óńirlerde qurylyp jatqan jumys oryndarynyń sapasyn arttyrý qajettigin, atap aıtqanda, memlekettik qoldaý aıasynda ǵana emes, memlekettik-jekeshelik áriptestik pen jeke ınvestorlar arqyly da qamtamasyz etý, bos jumys oryndar jármeńkelerin júıeli túrde ótkizý jáne Astanada iske asyrylyp jatqan «Joltap» qanatqaqty jobasyn úlgi retinde paıdalaný, sondaı-aq jumysqa ornalasýdyń jańa múmkindikteri týraly halyqty habardar etý sharalaryn kúsheıtýge tıis ekenin atap ótti.
Otbasylyq zorlyq-zombylyqqa jol joq
Úkimet otyrysynda turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý máselesi de qaraldy. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, Memleket basshysy kámeletke tolmaǵan balalarǵa jasalǵan qastandyqtardy qosa alǵanda, otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túri úshin jazany qatańdatý jáne profılaktıkalyq jumystyń tıimdiligin arttyrýdy tapsyrǵanyn aıtty.
Aldyn alý jáne otbasylarǵa keshendi kómek kórsetý aıasynda óńirlerde 68 qoldaý ortalyǵy jumys isteıdi, onyń 19-y ýaqytsha turatyn oryn usynady. Psıhologııalyq, áleýmettik jáne quqyqtyq kómekpen qatar, ondaǵy mamandar otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetedi.
Jalpy, jyl basynan beri 100 myńnan astam konsýltasııa berildi. Búgingi tańda osy ortalyqtardyń qyzmetin standarttaý jáne januıalardy turmysy nashar otbasylar qatarynan shyǵarý úshin vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy jaqsartý úshin biryńǵaı tujyrymdama jobasy ázirlenip jatyr. 2024 jyldan bastap barlyq ortalyqtyń jumysyna biryńǵaı tásilder engiziletin bolady.
Sonymen qatar mınıstr qazirgi ýaqytta óńirlerde ÚEU daǵdarys ortalyqtarynyń jumysyn qarjylandyrý, jastar arasynda otbasylyq qundylyqtardy nasıhattaý, halyqtyń reprodýktıvti densaýlyǵyn saqtaý jáne az qamtylǵan otbasylarmen profılaktıkalyq jumys sııaqty sharalardy qamtıtyn 156 áleýmettik joba iske asyrylyp jatqanyn alǵa tartty. Sondaı-aq Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi agressorlarmen psıhologııalyq jumys júrgizý boıynsha qanatqaqty jobany iske qosty, onyń maqsaty – otbasylardy saqtaý jáne turmystyq qylmystar sanyn azaıtý.
Odan bólek 16 qazannan bastap respýblıkada otbasy, áıelder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha «111 – Amanat» biryńǵaı memlekettik baılanys ortalyǵy iske qosyldy. Ol arqyly jedel rejimde quqyqtyq, psıhologııalyq jáne konsýltasııalyq kómek kórsetiledi.
Ishki ister mınıstriniń orynbasary Igor Lepeha zańnamalyq deńgeıde qabyldanǵan turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilikti qatańdatý jónindegi jańa sharalar týraly aıtyp berdi. О́ńirlerdegi jumys týraly Jambyl oblysynyń ákimi Erbol Qarashókeev pen Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy baıandama jasady.
Premer-mınıstr otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý memlekettik deńgeıde, sondaı-aq qoǵamnyń tarapynan da keshendi tásilderdi talap etetinin aıtty. Atap aıtqanda, bıyldan bastap turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Qylmystyq kodekske, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske tıisti túzetýler engizildi. Tamyz aıynan bastap óńirlerde tıisti Jol kartasy iske asyrylyp keledi.
«Jalpy, qazirdiń ózinde otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń tómendegeni baıqalady. Degenmen bul máselede jaǵdaı áli de kúrdeli. Jyl basynan beri osyndaı faktiler boıynsha polısııaǵa 74 myńnan astam ótinish kelip túsken. Ákimshilik qamaýǵa alynǵandardyń sany 2 esege kóbeıdi», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy óńirlerde otbasyǵa qoldaý kórsetetin 70-ke jýyq ortalyq qurylǵanyn eske saldy. Onda zardap shekkenderge medısınalyq, psıhologııalyq jáne quqyqtyq kómek kórsetiledi. Alaıda bul ortalyqtardyń qatary jetkiliksiz.
«Úsh jyl ishinde qosymsha osyndaı 97 ortalyq ashý kózdelip otyr. Qazirgi ýaqytta olardyń qyzmetin júıege keltirý jumystary júrip jatyr. Sonymen qatar ortalyqtardy tıisti kadrlarmen qamtamasyz etý máselesin de sheshý qajet», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar ol turmystyq zorlyq-zombylyqqa tap bolǵan otbasylarǵa júıeli túrde psıhologııalyq kómek berý jumystary júrgizilmeıtinin aıtty. Bul rette «Jedel jeli» men senim telefondarynyń múmkindigin keńeıtý mańyzdy.
«Jalpy, otbasylyq qundylyqtar men adamgershilik qasıetterdi balanyń boıyna jastaıynan qalyptastyrýdyń mańyzy zor. Bizdiń qoǵam otbasylyq agressorlarǵa jáne osyǵan uqsas faktilerdiń kez kelgen túrine múldem tózbeýshilik tanytýǵa tıis. Zardap shekkenderdi, ásirese balalardy mundaı problemamen betpe-bet qaldyrýǵa bolmaıdy», dedi Á.Smaıylov.
Premer-mınıstr 2025 jylǵa deıin ár oblysta balalarǵa arnalǵan psıhologııalyq qoldaý ortalyqtaryn ashý josparyn ázirlep, bekitýdi, jańa otbasyn qoldaý ortalyqtaryn, sondaı-aq narkologııalyq mekemelerdi ashýdy qamtamasyz etýdi, psıhoterapevter men narkologterdi daıarlaýǵa arnalǵan memlekettik tapsyrysty ulǵaıtý máselesin pysyqtaýdy, sondaı-aq turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilikti qatańdatýǵa qatysty qabyldanǵan túzetýler boıynsha aýqymdy túsindirý jumystaryn uıymdastyrýdy tapsyrdy.
