Halyqaralyq qarjy uıymy qurylady

Taýar aınalymyn arttyratyn zań

Otyrys barysynda «Eýra­zııalyq qaıta saqtandyrý kompanııasyn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań qaraldy. Halyqaralyq qarjy uıymy – Eýrazııalyq qaıta saqtan­dyrý kompanııasynyń qyzmeti Eýra­zııalyq ekono­mıka­lyq odaq­qa múshe elderdiń saýda-eko­no­mıkalyq baılanystaryn art­tyrýǵa jáne eksporttaýshy kásip­oryndardyń táýekelderin qaıta saqtandyrý jolymen ınvestısııalar kólemin ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

«Osy kelisim arqyly Eýra­zııa­lyq qaıta saqtandyrý kom­panııasynyń mártebesi, fýnksııalary, basqarý jáne onyń qyzmetine aýdıt pen revızııa júrgizý máse­leleri retteledi. Maquldanǵan zań Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń taýar aınalymynyń damýyna óz yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Kompanııanyń Jarǵysyna sáıkes táýekelderdi baǵalaý, táýe­kel­derdi azaıtý, shyǵyn­dardy retteýge járdemdesý, marke­tıng­tik zertteýler júrgizý, qaıta saq­­tandyrý salasyndaǵy kon­sýl­­­tasııalyq, zertteý jáne aǵartý­shylyq qyzmet jáne taǵy basqa fýnk­sııalar reglamentteledi. Keli­sim­niń sharttary boıynsha kapıtal birlestikke múshe elderdiń jarnalary esebinen qalyptasady.

Kógaldandyrý isi kóńildegideı emes

Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Senat depýtaty Nurlan Bekenov el aýmaqtaryn kógaldandyrý qarqyny tómen dep sanaıdy. Ol Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń atyna depýtattyq saýal joldap, qorshaǵan ortany kógaldandyrý týraly ózekti máselelerdi jarııa etti.

Senatordyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes 2025 jylǵa deıin búkil elimiz boıynsha 2 mlrd aǵash otyrǵyzý qajet. Máselen, 2021 jyly 138 mln aǵash, 2022 jyly 280 mln aǵash otyrǵyzyldy, al bıyl 409 mln aǵash otyrǵyzý josparlanǵan. Alaıda depýtat kóshetterdiń ómir súrý deńgeıi nebári 70 paıyzdy quraıdy dep alańdap otyr. Iаǵnı árbir úshinshi aǵash tamyr jaıa almaı, semip qalady. «Osylaısha, 409 mıllıon kóshettiń kem degende 120 mıllıony tamyr jaıa almaıdy. Bul bıýdjet qarjysyn tıimsiz jumsaý ekeni belgili bolyp otyr. Bıýdjet shyǵy­nyn azaıtý kerek. О́simdikter­diń tirshiligine baqylaý jáne taldaý júrgizilmeıdi, olardy baqylaý, kútý jáne sýarýdyń zamanaýı júıesi ornatyl­ma­ǵan. Bıýdjet qarajatyn tıimsiz jumsaǵany úshin jaýapkershilik qaıda?», dedi ol. Sonymen qatar aǵashtardy kesý, qasaqana ot qoıý, órteý, ormandardy zańsyz basyp alý jáne paıdalaný, úıler men basqa da qurylystardy salý máselelerine alańdaýshylyq bildirgen depýtat osyǵan baılanysty ormandar men kýrorttyq aımaqtardaǵy barlyq ǵımarattar men qurylystardy tekserýdi usyndy.

«О́simdikter men aǵashtardy ósirý, sondaı-aq olarǵa kútim jasaý tásilderin qaıta qaraý kerek dep sanaımyn. Kóshet otyr­ǵyzatyn merdigerlik uıym­darǵa aǵashtardy odan ári min­detti túrde kútip-baptaý men jaı-kúıine monıtorıng jasaý jáne ol týraly esep berý tárti­bi bekitilsin. Bul qyzmet kór­setý shartynda kórsetilip, olar­dy oryndamaǵany úshin jaýapker­shilik týraly belgimen birge jazylýy kerek», dedi senator.

Saıramda sapaly aýyz sý tapshy

Senator Alısher Satvaldıev Úkimet basshysy Álıhan Sma­ıylovtyń atyna joldaǵan depý­tat­tyq saýalynda Túrki­stan oblysynyń Saıram aýdanyn­daǵy ınfraqurylymnyń ózekti máse­le­lerin kóterdi. Onyń aıtýynsha, halyqty sapaly aýyz sý jáne elektrmen qamtamasyz etý úshin ınjenerlik ınfraqurylymdy shuǵyl damytý qajet.

«Qarabulaq aýyldyq okrý­gin­degi sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz etý máselesi ózekti kúıin­de qalyp otyr. 59 myńǵa jýyq halqy bar aýyl okrýgi turǵyn­darynyń tek 60 paıyzy ǵana aýyz sý qubyrlaryna qoly jetip tur. Aýyl halqynyń 30-35 paıyzy qudyq jáne ózderi qazyp alǵan sý uńǵymalaryn paıdalanýǵa májbúr. Turǵyndar arasynda ishek aýrýlaryna shaldyqqandar bar. Aýyl kósheleriniń jaǵdaıy máz emes, 70 paıyzy jóndeýdi qajet etedi», dedi senator. Sony­men qatar depýtat aýdandaǵy halyq sany­nyń ósýine baılanys­ty jańa turǵyn úıler salý qajet­tigine Úkimettiń nazaryn aýdardy.

Ol sondaı-aq Saıram aýdanynda jerge kezekte 56 myńnan astam azamat tirkelgenin, ıaǵnı aýdannyń árbir tórtinshi tur­ǵyny kezekte turǵanyn habarlady. «Osy máseleni sheshý úshin Saıram aýdanynyń jer ýchaskelerinde ınjenerlik kommýnıkasııalar salý josparlanyp otyr. Quny 891 mln teńgege jobalyq qujattama daıyndaldy. Sonymen qatar aýdan turǵyndaryn turaqty elektr jaryǵymen qamtamasyz etý maqsatynda Aqsýkent aýyly­nan qosalqy elektr stansasyn salý úshin quny 1,7 mlrd teńgeni quraıtyn jobalyq smetalyq qujattar ázirlengen. Joǵaryda atalǵan máseleler boıynsha barlyq tıisti qujat rásimdelip, respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý boıynsha ótinimder joldanǵan», dedi depýtat. Osyǵan baılanysty Álıhan Smaıylovtan «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jobasy aıasynda aıtylǵan máselelerdi respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý máselesin qaraýdy surady.

Temirjolshylardyń túıtkildi máseleleri

QTJ-nyń qatardaǵy qyzmet­ker­leriniń zeınetkerlik jasyn 55 jasqa deıin tómendetý kerek. Senator Gennadıı Shıpov­skıı óziniń depýtattyq saýalynda osyndaı usynys aıtty. Onyń pikirinshe, temirjol salasy qyzmetkerleriniń ómirin jaq­sartý salasynda kóptegen máse­le bar. Senator elimizde sala­ny damytý úshin tipti jańa mı­nıstrlik qurylǵanyn atap ótti. Alaıda G.Shıpovskıh aıtqan­daı, memlekettik organ temir­jolshy­lardyń negizgi máselelerin, onyń ishinde jalaqynyń tómendigin, turǵyn úıdiń joqtyǵyn jáne zeınetke shyǵý jasyn tómendetý máselesin áli sheshken joq.

Depýtat Kólik mınıstrliginiń aqparaty boıynsha eń tómengi sanattaǵy «baılanys jáne dabyl» mamandarynyń jalaqysy Aqtóbede 382 myń teńgeni, Qyzyl­ordada 354 myń teńgeni, al eń tómengi sanattaǵy «jolshy­nyń» jalaqysy Abaı oblysy men Pav­lodar oblysynda 280 myń teń­geni quraıtyndyǵyna nazar aýdardy. Senatordyń pikirin­she, bul shyndyqqa sáıkes kelmeıdi.

«О́ńirlerdegi temirjolshy­lar­dan alǵan málimetterge súıe­ne­tin bolsaq, eń tómengi sanat­taǵy «baılanys jáne belgi berý» mamandarynyń qolǵa alatyn jalaqysy Aqtóbede jobamen 200 myń teńge, Qyzylordada 180 myń teńge, dál solaı eń tómengi sanattaǵy «jol jóndeýshiniń» jalaqysy Abaı oblysynda 160 myń teńge, Pavlodar obly­synda 205 myń teńgeni quraı­dy. Mınıstrlik pen óńirler­degi temirjolshylardan al­ǵan aqpa­rat ekeýi eki túrli. Biz qaı­sysyna sene­miz? Árıne, ha­lyqtyń aqpa­ratyna senemiz», dedi senator.

Osy derekterdi alǵa tartqan depýtat temirjolshylardyń máse­lelerin tolyǵymen sheshe ala­tyn birqatar sheshim usyn­dy. Qazir bul salada 140 myńǵa jýyq adam jumys isteıdi, demek onyń eko­no­mıkalyq áseri de úlken bolady.

«Birinshiden, «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń jyldyq tabysyn, memleket tarapynan beriletin sýbsıdııany jáne ınflıasııany eskere otyryp, temirjol salasynyń qarapaıym jumysshylarynyń jalaqy­syn kóterý kerek. Ekinshiden, temirjol salasyndaǵy qara­paıym jumysshylarǵa korpo­ratıvtik kelisim nemese basqasha tetikterdi qarastyra otyryp, 55 nemese 57 jastan zeınetke shyǵarýdy qamtamasyz etý kerek. Úshinshiden, temirjol qyzmet­kerlerine arnal­ǵan turǵyn úı baǵdarlamasy ázir­lenýi kerek, sondaı-aq baǵdar­la­manyń tetikterin barlyq óńirge engizip, jergilikti atqarýshy organdarmen naqty algorıtm jasalýǵa tıis», dedi senator.