Kollajdy jasaǵan –Záýresh Smaǵul, «EQ»
Máseleniń mánisin sál áriden qozǵasaq, «ArselorMıttal Temirtaý» (AMT) kompanııasynyń kenshileri zeınetaqy jasyn tómendetý talabyn 2017 jyly jeltoqsanda kótergen edi. Kenshiler birneshe talap qoıyp, jumys berýshi tarap olardyń bir bóligin qanaǵattandyrǵan. Alaıda kompanııa: «Zeınet jasyn tómendetý – memlekettiń quzyryndaǵy másele» dep qutylǵan sol kezde. Al buǵan 2018 jyly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi «qazir barshaǵa ortaq belgilengen zeınetke shyǵý jasyn tómendetý máselesi qarastyrylyp jatqan joq» dep jaýap bergeni esimizde.
Taý-ken jáne metallýrgııa ónerkásibi salasynyń jumysshylary zeınetke 63 jasta shyǵýǵa kópten narazy bolyp keledi. «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń jumysshylary qaýipti ári zııandy jaǵdaıda, joǵary temperatýra, shań-tozań, gaz, túrli qyshqyl siltiden, aýyr metaldardan bólinetin bý, ınfraqyzyl sáýle sııaqty densaýlyqqa zııany kóp ortada jumys isteıtini belgili. Máselen, Metallýrgter kásipodaǵynyń dereginshe, «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasyndaǵy jumysshylardyń 50 paıyzǵa jýyǵynyń jasy 45-ten asyp ketken. Jasy 50-den asqan jumysshylardyń arasynda júrek-qan tamyrlary men qımyl-tirek júıesi syr berip, onkologııa dertine shaldyqqandar kóp kórinedi.
Bul másele kóterilgeli Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtinder úshin 2014 jyldan beri jumys berýshi tóleıtin mindetti kásibı zeınetaqy jarnasy (qyzmetker tabysynyń bes paıyzy mólsherinde) engizilgenin aıtyp, naqty jaýaptan jaltaryp kelgeni belgili.
Budan keıin pandemııa bastalyp ketti de «baıtal túgil bas qaıǵynyń» keri keldi. Sóıtip, sál saıabyrsyǵan bul máseleni 2021 jyly Májilistiń bir top depýtaty qaıta kóterip, Úkimetten zııandy jáne qaýipti jaǵdaıda jumys isteıtin jumysshylardy erte zeınetke shyǵarýdy talap etti.
Tarıhqa kóz salsaq, 1956 jyldyń ózinde KSRO «Zeınetaqymen qamtamasyz etý týraly» zańynyń 9-babynda jerasty jumysyna jumyldyrylǵan er adamdar 50 (20 jyldyq jumys ótili bolsa), al áıelder 45 jasynda (15 jyldyq jumys ótili bolsa) zeınetke shyǵatyn bolǵan. Al qazir makroekonomıkalyq, áleýmettik, demografııalyq faktorlar esepke alynyp jasalǵan taldaýlarda jumysshylardyń erte zeınetke shyǵýynyń rasıonaldy negizi bary kórsetilse de, bul jaıt eskerýsiz qalyp keldi.
Byltyr sol kezdegi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova senatorlardyń kenshilerdiń zeınet jasyn qysqartý týraly usynysyna qatysty tek kenshilerdiń zeınetaqysy týraly ǵana emes, jalpy eńbek jaǵdaılary týraly kótergenin jáne ol usynystar Úkimettiń tıisti qarjy-ekonomıkalyq bloginde qaralyp jatqanyn aıtqan edi. Sóıtip, buǵan qatysty arnaıy jumys toby qurylyp, oǵan Ulttyq bank, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń ókilderi jáne zııandy óndiriste isteıtin jumysshylar kirgen.
«Kenshilerdiń ózderi zeınet jasyn tómendetýdi ǵana surap otyr. Basqa másele joq. Zeınet jasyn tómendetýge bolady. Biraq zeınetaqynyń kólemi qandaı bolady? Negizgi másele sol emes pe? Erteń ol adam 50 jasta shyǵyp, zeınetaqysy tómen bolsa, taǵy másele týyndaıdy. Sondyqtan zeınetaqynyń kólemin qalaı arttyramyz? Ony qaısy jarnanyń esebinen tóleý kerek? Ony da talqylaımyz», degen bolatyn eks-mınıstr brıfıngte aıtqan sózinde.
Bıyl kenshilerdiń zeınetaqy máselesine qatysty 10 qazandaǵy Úkimet otyrysynan keıin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova BAQ ókilderine:
– Jyl sońyna deıin zań jobasyn engizýimiz kerek. Qazir Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi ómirdi saqtandyrý kompanııalarymen birlesip esepteýler júrgizip jatyr. Biz óz tarapymyzdan eki talapty aıqyndadyq – bul kenshilerdiń 55 jastan asýy jáne BJZQ-da 7 jyl ishinde mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalarynyń bolýy, – dedi.
Mınıstr bul másele jyl sońyna deıin sheshilýge tıis ekenin aıtqan bolatyn.
«Tólemder úsh kózden – respýblıkalyq bıýdjetten, ómirdi saqtandyrý kompanııalary men jumys berýshi esebinen júrgiziledi. Biz bir kúnkóris shegi kólemindegi bıýdjettik ótinimdi resimdedik. Onyń úsh jylǵa arnalǵan qarajaty – 45 mlrd teńge, ıaǵnı jylyna 15 mlrd teńgeden. Munyń bári kenshiniń zeınetaqy jınaqtarynyń qoryna baılanysty bolady. Zeınetaqy jarnalaryn aýdarý 84 aı boıy júrýge tıis. Osy tólemge úmitker adamdardyń sany 46 myńǵa jýyq. Biraq olar eki talapqa da sáıkes kelýi kerek – 55 jas jáne 7 jyl ishinde mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalarynyń bolýy», deıdi S.Jaqypova.
Mınıstrliktiń bergen málimetinshe, elimizde 300 myń azamat aýyr eńbek jaǵdaıynda jumys isteıdi. Kenshilerdiń erte zeınetke shyǵý máselesi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginde bir jyldan astam ýaqyt boıy talqylanyp keledi.
Esterińizge sala keteıik, bıyl birinshi qyrkúıekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine kenshiler men aýyr eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin adamdarǵa arnaıy tólemder máselesin pysyqtaýdy tapsyrǵan edi.
