Foto: Tonykók jazba eskertkishi. Bazylhan Nápil, 2005 jyl.
(B.z.d. V ǵ. – b.z. VII ǵ.)
Anaqarys (Anaharsıs)
Kók aspanda kún kúımesi qalaı erkin qozǵalsa, saıyn dalada skıf kerýenderi de solaı erkin kóship-qonady.
Ashýlanǵan adam aldymen óz basyna jamandyq tilep alady.
Joly bolǵyshtardan kúsh asyrý – qıynnyń qıyny.
Jalǵan sóz – jelge ushqan sóz.
Dalanyń zańdary tek dostyq pen baýyrlastyqqa negizdelgen.
Aqyl atasy – aqıqat.
Dúnıede ýaqyttan jasy úlken eshkim de, eshteńe de joq.
Bólip-jarylýdy bilmeıtin jalǵyz tutas nárse – ajal.
Álemde kúnniń nurynan asqan ǵajaıyp esh nárse joq.
Bul dúnıedegi alyptyń alyby – dúnıeniń ózi.
Toqsary (Toqsarıd)
Dostyq týraly kóp sózden dostyq peıildi bir is artyq.
Adamdardy qany ǵana emes, jaqsy isteri de týystyrady.
Erligi bar elge jaǵar.
Qıyndyqta qol ushyn bergennen asqan berik dostyq joq.
Sóz saıysta jeńilgen de – bir, tili kesilgen de – bir.
Dúnıede dostyq zańynan asqan zań joq.
Qanmen bekitilgen dostyqty jannan bezgen jaman buzady.
Baq bolmaıdy basqa baq, esiń barda eliń tap.
Tonykók
Juqany taptaý ońaı, jińishkeni úzý ońaı.
Qaǵany batyr, aqylgóıi kemeńger eldiń baǵy janady.
Jaýyńdy basyndyrma, halqyńdy ashyndarma!
Birikken batyr jaý alar.
Pátýasyz er elge sor.
Búldirýshi bar jerde muń da bar.
Erdiń jeńilgeni – eldiń jeńilgeni.
Jeńilistiń ózinen de uıaty jaman.
Qaǵan paryzy halqyn toıdyryp, mereıin ósirip otyrý.
Túnde uıqy kórmedim, kúndiz kúlki kórmedim; qyzyl qanym tógildi, qara terim sógildi; kúshimdi sarqa jumsadym, jaýǵa da shaptym qursanyp – bári elim úshin.
Bilge
Biz kókten jaralǵan kóktiń uly – túrki jurty bolamyz!
Túrkini buzar – tátti sóz.
Daraqylyq úmitińdi úzip, qanatyńda qııady.
Tózimi tozǵandar eń shýaqty kúnderin sharapqa aıyrbastaıdy.
Túrki jurtynyń toqmeıilsýden asqan dushpany joq.
Zırat kórseń, zııarat et.
Kúltegin
Qaǵan el qurar.
Qaǵany kekshil eldiń halqy búlikshil keledi.
Tatý elge tynyshtyq pen toqshylyq násip.
Aǵasyn tanymaǵan ini azar, atasyn tanymaǵan ul azar.
Kókten Táńiri baspasa, jer aıyrylyp jatpasa, kir qorlar qalyń túrki elin?!
Halqyna – begi, begine halqy sengen el uzaq jasaıdy.
Iniń aǵańdaı bolmas, aǵań atańdaı bolmas.
Túrkiniń qasıetti jer-sýynyń qarǵysyna qalma!
Jaýyńdy jeńý – bir basqa, jaýyqpas etý – bir basqa.
Halqyn jutatpaǵan qaǵan baqytty.
Halqyn asyraý – qaǵanǵa paryz.
Qaǵan úshin eline qarýly jaý keltirmegennen asqan mereı joq.
Túzý joldan shyqqanǵa temir qamyt tur ázir.
Ketiskennen kektesken jaman.
Shaǵystyrǵan da – bir, shabystyrǵan da – bir.
Jaý da – bir, jyrtqysh ta – bir.
Eli súıgen er baqytty.
(Erbol Shaımerdenuly qurastyrǵan «Qazaq aforızmderi» kitabynan iriktelip alyndy).
