Bul suraqqa IIM M.Esbolatov atyndaǵy Almaty akademııasynyń Qylmystyq quqyq jáne krımınologııa kafedrasynyń oqytýshysy, polısııa maıory Saıda Seıilhanova jaýap beredi.
– 2022 jyldyń qyrkúıeginde Memleket basshysy óz Joldaýynda turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilikti qatańdatý jóninde tapsyrma berdi. Osy tapsyrmalarǵa sáıkes ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik kúsheıtildi. Eger buryn sottar otbasylyq zorlyq-zombylyq jasaýshyny bir táýlikten bes táýlikke deıin qamaýǵa alýmen shektelse, endi oǵan eskertý jasalady nemese bes táýlikke qamaýǵa alynady. Eger agressııa qaıtalansa, ol 10 táýlikke qamaýǵa alynady.
Uryp-soqqany anyqtalǵan jaǵdaıda 10 kúnge qamaý jazasy qoldanylady. Eger qaıtalansa, qamaýǵa alý merzimi 15 táýlikten 20-ǵa deıin uzartylady. Densaýlyqqa jeńil zııan keltirgeni úshin 15 táýlikke qamaýǵa alý túrindegi jaza qarastyrylǵan, qaıtalanǵan jaǵdaıda burynǵy 20 táýliktiń ornyna 25 táýlikke qamaý jazasy belgilendi.
Sondaı-aq turmystyq zorlyq-zombylyq týraly zańnan qorǵanys nusqamasyn buzǵany úshin eskertý alynyp tastaldy. Eskertýdiń ornyna 10 táýlikke qamaýǵa alý qarastyrylǵan. Budan basqa Qylmystyq kodekstiń jekelegen baptaryna, atap aıtqanda, Qylmystyq kodekstiń 106 jáne 107-baptaryna aýyr zııan keltirý jáne densaýlyqqa ortasha aýyrlyqtaǵy zııan keltirý týraly «kinálige materıaldyq nemese ózge de táýeldiliktegi adamǵa qatysty is-áreket jasaý» uǵymy engizildi. Bul qylmyskerdi oqshaýlaý úshin qamaýǵa alý túrindegi sanksııany qoldanýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq Qylmystyq kodekstiń 106-baby boıynsha 10 jylǵa deıin jáne 107-baby boıynsha 3 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jaýapkershiligi.
Engizilgen túzetýlerge sáıkes endi turmystyq zorlyq-zombylyq jaǵdaıynda jábirlenýshiniń ótinishinsiz de ákimshilik is qozǵaýǵa bolady.
Endi «Zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan adam ne isteýi kerek, alǵashqy áreketi qandaı?» degen suraqqa kelsek.
1) Polısııaǵa 102 nómiri arqyly qońyraý shalyp, aýyzsha bolǵan jaǵdaıdy aıtyńyz nemese qamqor.gov.kz portaly arqyly onlaın ótinish berýge bolady. Sizdiń quqyq buzýshyǵa shara qoldaný úshin turmystyq zorlyq-zombylyq bolǵan polısııa qyzmetkerlerin shaqyrýǵa jáne polısııa qyzmetkerinen sot-medısınalyq kýálandyrýǵa joldama talap etýge quqyǵyńyz bar. Polısııa qyzmetkeriniń ótinishti qabyldaýdan bas tartýǵa quqyǵy joq.
2) Eger sizdi uryp-soqqan bolsa, dereý 103 nómiri arqyly jedel járdem shaqyryńyz. Jedel járdem brıgadasy da polısııaǵa qońyraý shalady. Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtyń qurbany agressorǵa qatysty málimdeme jazady, sodan keıin rásim joǵaryda sıpattalǵandaı júzege asady.
3) Daǵdarys ortalyǵyna nemese baspanaǵa júginý. Elimizde balalarǵa, jastarǵa jáne zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan adamdarǵa arnalǵan táýlik boıy ulttyq senim telefony (150 nómiri) jumys isteıdi. Oǵan elimizdiń kez kelgen buryshynan kez kelgen ýaqytta, ıaǵnı 24/7 rejiminde tegin qońyraý shalyp, ótinishińizdi qazaq jáne orys tilderinde aıta alasyz. Áıel turmystyq zorlyq-zombylyq qurbandaryn qorǵaýǵa mamandandyrylǵan daǵdarys ortalyǵyna nemese baspanaǵa tikeleı júgine alady.
Aıta keteıik, búginde elimizde 41 daǵdarys ortalyǵy jumys isteıdi, onyń 14-i – memlekettik ortalyq. Daǵdarys ortalyqtary men baspanalarda áıelderge qyzmet kórsetý standartyna sáıkes quqyqtyq, psıhologııalyq jáne basqa da kómek kórsetiledi.
4) Kez kelgen azamat otbasy, áıelder jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha 111 nómirine qońyraý shala alady. Baılanys ortalyǵynyń operatorlary otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa, býllıngke jáne basqa da máselelerge tap bolǵandarǵa psıhologııalyq qoldaý kórsetedi. Bul rette konsýltanttar qıyn ómirlik jaǵdaılaryndaǵy otbasylarǵa kómektesý úshin jedel toptarmen tikeleı baılanysta jumys isteıdi.
5) Eger ishki ister organdarynan, áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ınspeksııadan keri baılanys bolmasa, turǵylyqty jerińiz boıynsha prokýratýraǵa habarlasyńyz.
