Turǵyndarynyń sany 2,6 mln-ǵa jýyq, onyń 90 paıyzdaıyn orys ultynyń ókilderi qurap otyrǵan iri oblysty 20 jyl abyroımen basqaryp, ar-namysyna daq túsirmeı, shynaıy dańqqa bólenip ótken Amangeldi aǵamyzdyń ómiri men qyzmeti – óser eldiń bolam degen balasy úshin óshpes ónege. Keshegi keńes odaǵy halqyn ǵana emes, azshylyq ulttardyń quqyqtary aıaqqa basylyp jatatyn kommýnıstik rejimge synaı qaraǵan kúlli álemniń kózi ashyq jurtshylyǵyn da qaıran qaldyrǵan Tóleev fenomeni, shynynda da, tańǵalarlyq qubylys bolǵany daýsyz. Bizdińshe, onyń basty syry – Amangeldi aǵamyzdyń ómir boıy adaldyq pen ádildikti, ar men namysty tý etip ustanyp ótkeninde bolsa kerek. «Teginde bar tegi ozar» demekshi, onyń tegi de osal bolmaǵany, Qalnııaz aqyn dastan arnaǵan ataqty Balýanııaz batyrdyń urpaǵy ekendigi belgili.
«Tulǵany ýaqyt týǵyzady» degen sóz ras. Amangeldi Tóleev – ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda keńes odaǵy kúırep, ekonomıkalyq daǵdarys tereńdegen syn kezeńde tarıh sahnasyna shyqqan qaıratker tulǵa. Bul týraly «Egemen Qazaqstan»-ǵa bergen bir suhbatynda: «1997 jylǵy Kýzbass qaınap jatqan qara qazanǵa kóbirek uqsaıtyn. 43 shahta jumysyn toqtatty. 150 myń shahter jumyssyz qalyp, kúnkóris nápaqasynan aıyryldy. Shahterlar ataqty «Transsibirdiń» jolyn bógep, ashtyq jarııalady. Qylmys deńgeıi kúrt ósip, oblys turǵyndary sharasyzdyqtan tentirep, Kýzbass jerin úmitsizdik elesi kezip júrdi. Búkil múmkindikti, aqyl-oıdyń jıyntyǵyn jaǵdaıdy túbirinen ózgertýge baǵyttaýǵa tyrystym. Sonyń nátıjesinde ekonomıkanyń kúretamyryna qan júgirdi. Qıraǵan shahtalar qalpyna keltirilip, turǵyndar atamekenine oraldy. Turǵyndary temirjol relsterin bógep, qıraǵan úıindige aınalǵan Kýzbass on shaqty jyldyń ishinde alyp memlekettiń ındýstrııaly tiregine aınaldy», degen eken Amangeldi Moldaǵazyuly.
Gazet tilshisiniń: «Ormandaı orystyń ortasy boıyńyzdaǵy qazaqqa tán tektiligińizdi umyttyryp jibergen joq pa?» degen saýalyna Amangeldi aǵamyz: «Men ósken otbasynyń meniń ultyma degen qurmeti erekshe boldy. Anam qazaq, tatar ádebıetin yqylas qoıa oqydy. Qazaq ultynyń ókili ekenimdi umytpaýymdy es bilgennen qaperime salyp otyrdy. Esimimniń qazaqtyń ataqty batyry Amangeldi Imanovtyń qurmetine qoıylǵanyn bala jastan bildim. «Amangeldi» sóziniń shyqqan tegi aman-esen oralsyn degen izgi nıetten týǵanyn da bilemin...
Kámelet jasyna jetip, tólqujat alǵan kezim de esten ketpeıdi. О́geı ákem Innokentıı Ivanovıch Vlasov (ony ógeı dep aıtýǵa aýzym barmaıdy) orysqa tán keńpeıildilikpen: «Káne, ulym meniń aty-jónimdi qabyldaısyń ba? Aman Innokentııuly Vlasov bolasyń. Tipti jarasyp-aq turǵan joq pa, jaqsylap oılan», dep keńes berdi. Men sol sátte ákemniń aıtqanyna kelistim. Biraq bala júregim: «Eger kelisseń, azǵyndyqqa jáne ózińdi óziń satyp júre beretin qadamǵa aıaq basqanyń», dep keýdeme syımaı, typyrlap turdy. Arada eki kún ótken soń: «Áke, tegim men aty-jónim burynǵy qalpynda qala bersin. Men – qazaqpyn ǵoı», dedim. Shyqqan tegińdi ózgertýge, tipti tólqujatqa tegińdi, Qudaıdan berilgen tegińdi ózgertip jaz dep keńes berýge eshkimniń quqy joq. Bul – Qudaı aldynda keshirilmeıtin kúná... Qazaqta «О́li rıza bolmaı, tiri baıymaıdy» degen sóz bar. Osy sózge balama bolar anyqtamany men ózge halyqtan taba almadym. Ata-babańnyń arýaǵyna qurmetpen qaramasań, shyqqan tegińniń jalaýyn jelbirete almasań, naǵyz adam, naǵyz saıasatker bola almaısyń», dep jaýap bergen eken.
Amangeldi aǵamyz júrekjutqan batyr adam edi. Qarapaıym kisilerdi kepilge alǵan talaı qylmyskermen tikeleı kelissóz júrgizip, arashalap qalǵany úshin oǵan Kemerovo oblystyq halyq deptýtattary keńesi 2014 jylǵy 14 mamyrdaǵy qaýlysymen «Kemerovo batyry» ataǵyn bergen.
Ýıkıpedııa Amangeldi Tóleev Reseı Federasııasy prezıdenttigine úsh ret kandıdat bolǵanyn, al Kemerovo oblysynda basqa úmitkerlerden basym daýys alǵanyn málim etipti. Kemerovo oblysynyń 2011 jylǵy 27 jeltoqsandaǵy zańymen oǵan «Halyq gýbernatory» ataǵy berilgen. Al 2015 jyly 71 jasynda balamaly gýbernator saılaýynda kemerovtyq saılaýshylardyń 96,76 paıyzynyń daýysyn alyp, aıqyn basymdyqpen jeńiske jetkeni de – tańǵalarlyq jaıt. Onyń gýbernator qyzmetinen ketýi de taǵylymdy: 2018 jyly 25 naýryzda Kemerovo qalasyndaǵy bir saýda ortalyǵynda shyqqan órtten 60 adam qaza bolǵan soń óz erkimen qyzmetinen ketý týraly ótinish jazdy...
Amangeldi aǵamyz tarıhı Otanymen baılanysyn úzgen emes. Túrkistan oblysynyń Shardara aýdanyndaǵy «Múlik ata» qorymynda jerlengen ata-babalarynyń basyna birneshe ret baryp, Quran oqytqan. 2003 jyly Jambyl oblysynda jer silkinisi bolǵanda alǵashqylardyń biri bolyp, kómek qoryna júz myń dollar aýdarǵan. Mańǵystaý oblysyndaǵy Aqtaý ortalyq meshitine, «Adaı ata-Otpan taý» keshenin salýyna da qarjylaı kómektesken.
Aty ańyzǵa aınalǵan aıbyndy azamattyń jany jánnatta, topyraǵy torqa bolǵaı.
