Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
«Qazaqstan ekonomıkasy kólik dálizderin keńeıtýdi qajet etedi. Burynnan bar jahandyq taýar jetkizý júıesiniń buzylýy bizdiń bolashaq tranzıttik múmkindigimizdi kúsheıtti. Biz jańa sapaly joldar, qoımalar salyp, aılaqtardyń áleýetin arttyrýymyz kerek, salany lokomotıvtermen, júk kóligimen, konteınerlermen qamtamasyz etýimiz qajet. Memleket tranzıttik dálizderdiń júk aınalymy men ótkizý qabiletin arttyrady. Sol arqyly el ekonomıkasyna mol ınvestısııa tartýǵa tyń serpin beremiz», dedi Prezıdent.
Osy maqsatta tranzıttik jáne eksporttyq múmkindikti ártaraptandyrý úshin Transkaspıı halyqaralyq baǵytyn negizgi baılanystyrýshy býynǵa aınaldyrý kózdelgen. Teńiz porttary men flotty nyǵaıtý, Kaspıı teńizinde zamanaýı konteınerlik hab qurý josparda ekenin atap ótti.
Memleket basshysy atap ótkendeı, aýyl sharýashylyǵy – Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi salalarynyń biri. Biraq onyń damytýda birqatar mańyzdy másele bar. Olardy sheshý úshin keshendi is-qımyl qajet. Respýblıkada 1 774 myń tonnaǵa deıin aýyl sharýashylyǵy ónimderin (kartop, kókónis, jemister) saqtaýǵa bolatyn myńnan asa (2021 jylǵy málimetter boıynsha 1077) ártúrli qoıma bar. Bul rette ınfraqurylymnyń jetispeýi 26,9 paıyzdy quraıdy.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderin saqtaý júıesin odan ári damytý jáne eksporttyq áleýetin arttyrý maqsatynda bıyl elimizdiń búkil aımaǵynda Agrologıstıkalyq ortalyqtar salý jobasyn júzege asyrý bastaldy. «Azııa damý» banki bul jobaǵa ınvestısııa salýǵa daıyn. О́nimderdi qaıta óńdeýge arnalǵan jańa tehnologııalary bar zamanaýı kókónis qoımalaryn ashý josparda bar. Osylaısha, daqyldardy saqtaý men óńdeýge shekteý qoıý máselesin sheshýge bolady.
Osy oraıda, Oralda tórt kásipkerlik sýbektisimen tórt kókónis saqtaý qoımasynyń qurylysyna qatysty memorandýmǵa qol qoıylǵanyn atap ótken jón. Agroortalyq jumysynyń artyqshylyǵy – aýyl sharýashylyǵy ónimderine qajettilikti qanaǵattandyrady. Sol arqyly elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigi nyǵaıyp, eksporttyq áleýet damıdy. Budan bólek, shekara mańyndaǵy saýdanyń odan ári damýyna jol ashady. Agrologıstıkalyq ortalyqtardyń ashylýy aımaq basshylaryna ınvestısııalyq jobalardy tabysty júzege asyrýyna jaǵdaı jasap, aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa ınvestorlar tartýǵa múmkindik beredi.
Kólik salasyna kelsek, álemdegi geosaıası jaǵdaıdyń ózgerýi halyqaralyq kólik dálizderine áser etti. Balamaly logıstıkalyq dálizderdi paıdalaný salany qurylymdyq qaıta qurýdyń bastamasy sanalady. Burynǵy baǵyttardaǵy júk tasymaly shekteldi. Saldarynan baqylaý beketterinde úlken kezekter paıda boldy. Osyǵan baılanysty sıfrlandyrý máseleleri birinshi orynǵa shyǵady. Árıne, jóndeý jáne jańa joldar salý áli de mańyzdy. Biraq bul kólikterdiń keptelis pýnktterine tezirek kelýine ákelýi múmkin.
Bul maqsattaǵy jumysty jetildirýdiń bir parasy – BUU kelisimderine sáıkes jumys tártibin engizý jáne júkter men qujattardy tekserý úderisterin avtomattandyrý qajet. Shekaralarda «Jasyl jolaqtardy» engizýge negizdelgen sheshimder de kómektese alady. Bul ózgerister tasymaldaý kezindegi shyǵyndardyń tómendeýin anyqtaıdy, olardyń negizgi bóligin baqylaý pýnktteri qurady. Máselen, bıylǵy 1 qarashadan bastap Qazaqstan-Reseı shekarasynda «Bıdaı» avtomobıl ótkizý pýnktinde elektrondyq kezek júıesin engizý boıynsha qanatqaqty joba iske qosyldy.
Elektrondy kezek júıesin otandyq ázirleýshiler men «CarGoRuqsat» onlaın brondaý servısiniń mamandary jasap, júrgizdi. Qyzmet «Qoldau.kz» sıfrlyq platformasy negizinde júzege asyrylady jáne ony paıdalaný tegin. «CarGoRuqsat» elektrondyq kezek júıesiniń mindeti – tasymaldaýshylarǵa kezekti aldyn ala brondaý jáne aqparattyq júıelerde qajetti qujattardy tekserýdi avtomattandyrý múmkindigin berý.
О́kinishke qaraı, aýylsharýashylyq ónimderin tirkemeı tasymaldaý áli tyıylmaı otyr. Buǵan jol bermes úshin birqatar shara qabyldandy. Endi kem degende júk kóligi men júrgizýshi kýáligi bar kez kelgen adam kóliktik, logıstıkalyq nemese ekspedıtorlyq qyzmet kórsetý úshin zańdy tulǵa nemese jeke kásipker retinde tirkele alatyndaı jaǵdaı qalyptasty. Sonymen qatar qyzmet kórsetý sapasyna da aıtylatyn syn bar. О́ıtkeni merzimi ótken saıyn tasymaldanatyn júk buzylady ne jaramsyz bolyp qalady.
Básekelestikke baǵynbaıtyn tasymaldaýshylarmen kúres úshin kólik kompanııalary ıeleriniń táýelsiz birlestigin qurý jáne lısenzııalaý engizý usynylady. Bul rette jeke tulǵalar men jeke kásipkerler lısenzııasy bar ekspedıtorlyq kompanııalarmen shart jasasýǵa mindetti bolady. Bul rette ekspedıtorlyq qyzmetti lısenzııalaý kásiporynnyń aınalymymen, salyq shegerimderimen, negizgi qorlarymen, kapıtalymen, kásipqoılyq deńgeıimen jáne uıymnyń baıypty jáne senimdi kompanııa retinde ómirsheńdigin dáleldeıtin basqa da talaptarmen qatań rettelýi kerek.
Qoryta aıtqanda, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saılaýaldy baǵdarlamasynda, Joldaýlarynda kóterilgen máseleler kezeń-kezeńimen oryndalyp jatyr dep senimmen aıta alamyz. Eń bastysy, atqarylǵan sharýalar halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa arnalǵan.
Jasulan JAǴYPAROV,
«Kazlogistics» Qazaqstan kólik odaǵy bas dırektorynyń orynbasary
