Reseıdegi saıası báseke qalaı ótedi?

О́tken jumada Kreml basshysy Qaharmandar kúnine oraı áskerı sala ókilderimen kezdesken-tuǵyn. Resmı jıynnan keıin V.Pýtın qatysýshylarmen áńgimelesti. Osyndaı sátterdiń birinde Ýkraına aýmaǵynda qurylǵan DHR parlamentiniń tóraǵasy Artem Joga Reseı prezıdentinen aldaǵy saılaýǵa qatysty josparyn surady. Sonymen qatar taǵy birneshe qatysýshy V.Pýtınge osy tektes ótinish jasady.

«Ár kezeńde túrli oı bolǵanyn ja­syrmaımyn, biraq qazirgi ýaqytta qa­tysamyn», dedi V.Pýtın. Osylaısha, ol besinshi ret saılaýǵa túspek. Kre­ml­diń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Pes­kovtiń aıtýynsha, bul aldyn ala daıyndalǵan ssenarıı emes.

Degenmen buǵan deıin resmı bılik ókilderi V.Pýtınniń aldaǵy jeńisine qatysty birneshe ret pikir bildirgen-tuǵyn. Máselen, D.Peskov qarashadaǵy suhbattarynyń birinde V.Pýtınniń al­daǵy saılaýda jeńiske jetetinine kúmánsiz senetinin málimdedi.

«Meniń jeke pikirim, biraq ony aıtýǵa quqyǵym joq. Biraq erejelerdi buza otyryp, Reseı Federasııasynda Pýtınniń qazirgi ýaqytta básekelesteri joq, bolýy da múmkin emes dep aıta alamyn», dedi D.Peskov.

Federasııa keńesi saılaý kúnin 17 naýryzǵa belgiledi. Parlamenttiń jo­ǵarǵy palatasynyń otyrysyna Or­talyq saılaý komıssııasynyń basshysy Ella Pamfılova qatysty. Juma kúni komıssııa otyrysy ótip, saılaý naý­qany kúntizbesi bekitildi. Alǵash ret prezıdenttik saılaýda reseılikter 15-17 naýryz aralyǵynda úsh kún boıy daýys bere alady. Konstıtýsııaǵa 2020 jyly engizilgen ózgerister men tolyq­tyrýlarǵa sáıkes, kópkúndik daýys berý formaty synaqtan ótedi.

Úıden daýys berý tásili alda­ǵy saıa­sı dodada qoldanylmaq. Prezı­dent saılaýyna Ýkraınadaǵy okkýpa­sııalan­ǵan aýmaqtarda, Qyrymda sondaı-aq shekaralas Brıansk, Kýrsk, Belgorod oblys­tarynda daýys berý osyndaı tásilmen ótpek.

Sonymen qatar 2020 jyly engizilgen taǵy bir jańalyq – qashyqtan elektrondy daýys berý júıesi (DEG) de qolda­nylady. E.Pamfılova qyrkúıekte platforma kem degende bir ret synaqtan ótken aımaqtarda qoldanylatynyn jetkizgen. Qazirgi tańda Máskeýdi qosa eseptegende, bul júıeni 30 óńir sy­naqtan ótkizip úlgerdi. Sarapshylar elektrondy saılaý júıesi men saıası básekeni úsh kúnge sozýǵa kúmánmen qa­raıdy. Olardyń paıymdaýynsha, mundaı tásil daýys berý qorytyndysyn ózgertýge qolaıly. Buǵan dálel retinde 2021 jylǵy Dýma saılaýyn alǵa tartady. Sol kezde oppozısııa ókilderi áldeqaıda alda kele jatqan ýchaskelerde aqyr sońynda bılik ókilderi jeńiske jetken edi.

Qazirgi tańda buqaralyq aqparat quraldarynda aldaǵy saıası básekege kim qatysady degen pikir qyzý talqylanyp jatyr. Birneshe úmitkerdiń aty qatar atalady. Ázirge olardyń keıbiri resmı túrde saılaýǵa qatysatynyn málimdese, qalǵany áli únsiz. Osy oraıda, solardyń birqataryna sholý jasap kórgen edik.

Tamyz aıynda «Medýza» saıty Kreml V.Pýtınge saılaýda «sparrıng seriktesteri» týraly sheshim qabyl­daǵa­nyn jazǵan. Úmitkerlerdi tańdaý kezinde olardyń jasyna mán berilgen. Iаǵnı básekelesterdiń arasynda 50 jastan aspaǵan úmitker bolmaýǵa tıis. О́ıtkeni mundaı qadam 70 jastaǵy Pýtın­di kári kórsetpes úshin kerek.

Parlamenttegi qol jınamaı-aq kandıdattar usynýǵa quqyǵy bar partııalar saılaýda kimdi qoldaıtynyn ázirge ashyq aıtpady. Sarapshylar tosynsyı kútpeý qajet ekenin alǵa tartady. Máselen, «Edınaıa Rossııa» partııa­sy sezinde qatysýshylar Vladımır Pýtındi qandaı jaǵdaı bolsyn qoldaýǵa kelisti. Aıta keterligi, V.Pýtın 2012 jylǵy saılaýǵa atalǵan partııa atynan qatysty.

Reseı Federasııasynyń Kommýnıstik partııasy úmitkerin saılaý kúni resmı jarııalanǵannan keıin jarııalamaq. «Vedomostı» gazetiniń habarlaýynsha, partııa jetekshisi Gennadıı Zıýganov usynylýy múmkin. Ol buǵan deıin tórt márte prezıdent saılaýyna úmitker atandy. Budan bólek, partııa basqa da kandıdattyń atyn ataýy yqtımal. So­lardyń qatarynda Hakasııa basshysy Valentın Konovalov, Novosıbırsk meri Anatolıı Lokot, Orlov oblysy gýbernatory Andreı Klychkov, tipti 2018 jylǵy prezıdenttik saılaýda ekinshi oryn alǵan Lenın atyndaǵy keńshardyń dırektory Pavel Grýdının de bar.

«Spravedlıvaıa Rossııa» buǵan deıingi áreketin qaıtalap, 2024 jylǵy saıası básekege kandıdat usynbaıtynyn, V.Pýtındi qoldaıtynyn málimdedi. Par­tııa tóraǵasy Sergeı Mıronov «Spra­vedlıvaıa Rossııa» prezıdenttik saılaý baǵdarlamasynda «Reseıge táýelsiz, egemendi, bolashaǵy zor qýatty el bolýǵa kómektesetin bastamalardy» usynýǵa daıyn ekenin málimdedi.

«Jańa adamdar» partııasynyń je­tekshisi Alekseı Nechaev partııanyń saı­laýǵa úmitker qosýdy josparlap otyr­ǵanyn, biraq áli kandıdat týraly sheshim qabyldamaǵanyn atap ótti. «Vedomostı» gazetiniń jazýynsha, A.Ne­chaevtyń ózi alǵash ret prezıdenttik saılaýǵa túsýi múmkin.

Joǵaryda aty atalǵan úmitkerlerdiń kez kelgeni, tipti teorııalyq turǵydan alǵanda, Vladımır Pýtınmen básekelese alýy neǵaıbyl. «Vedomostı» qyrkúıekte prezıdent ákimshiligi «lıberaldyq kúshterden» kandıdat usynýdy talqylap jatqanyn jazǵan. Buǵan deıingi saılaýda osyndaı úmitkerdiń rólin jýrnalıst Ksenııa Sobchak atqarǵan kórinedi. BBC agenttiginiń habarlaýynsha, onyń kandıdatýrasyna prezıdent ákimshiligi kelisim bergen jáne K.Sobchaktyń ózi muny V.Pýtınmen jeke talqylaǵan.

Taǵy bir aıta keterlik másele, rjev­tik jýrnalıst Ekaterına Dýnsova kútpegen jerden prezıdent saılaýyna qatysatynyn málimdedi. Ol ózin-ózi usynatynyn habarlaǵan. Alaıda onyń esimi bıýlleten paraǵyna ene me, joq pa belgisiz. Ol saılaýǵa túsýge nıetin aıtqannan keıin birden prokýratýraǵa shaqyrtyldy. Saılaýaldy kampanııasyna qarjy jınaý maqsatynda ashylǵan banktegi esepshoty buǵattaldy.

Jýrnalıst E.Dýnsova Rjev qala­syn­daǵy izdestirý-qutqarý jasaǵy volon­terleriniń jumysyn úılestiredi. Buǵan deıin Rjev qalalyq dýmasynyń depýtaty atanǵan-dy. Saılaý kezinde jergilikti «Edınaıa Rossııa» múshesinen basym tústi. E.Dýnsova Reseıdegi demokratııalyq reformalardy jáne Ýkraınadaǵy soǵysty toqtatýdy jaqtaıdy.

Sarapshylar aldaǵy saılaýǵa naǵyz oppozısııa ókilderi qatyspaıtynyn alǵa tartady. Buǵan deıingi saıası qýda­laý, Ýkraınaǵa basyp kirgennen keıin­gi tyıym salý áreketi oppozısııa­ny tunshyqtyryp tastaǵanyna nazar aýda­rady. Qazirgi tańda reseılik oppo­zısıonerlerdiń kópshiligi ne túrmede (mysaly, Alekseı Navalnyı, Ilıa Iаshın, Vladımır Kara-Mýrza, Andreı Pıvo­varov) nemese qýǵyndalǵan. Reseı­den ketken saıasatkerler men belsendiler aldaǵy saılaýda qandaı strategııa ustaný kerektigin qyzý talqylap jatyr.