Shıkizatqa táýeldilikten arylý – strategııalyq baǵyt

Birqatar zań maquldandy

El Prezıdentiniń tıisti usy­nýyn qaraý nátıjesinde Erbol Ismaılov, Aqyltaı Qasymov, Alfııa Savınova jáne Aıgúl Saparova Joǵarǵy sottyń sýdıasy qyzmetinen bosatyldy. Usy­nylǵan kandıdatýralar aldyn ala Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetinde talqylandy.

Sonymen qatar Senat oty­ry­synda depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine eks­port­tyq-kredıttik agenttik jáne shıkizattyq emes taýarlardyń (jumystardyń, kórsetiletin qyz­metterdiń) eksportyn ilgeriletý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy ekinshi oqylymda qarap, maquldady. Bul zań Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatymen ázirlendi.

Osyǵan deıin aıtylǵandaı, atalǵan qujat Azamattyq jáne Bıýdjet kodeksterine, sondaı-aq taǵy 8 zańǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi. Atap aıtqanda, eksportty qoldaý jónindegi memlekettik kepildiktiń kúshin saqtandyrý tólemderin óteý úshin de, EKA jú­zege asyratyn kepildik beril­gen tólemderdi óteý úshin de qol­daý usynylady. Zań norma­lary agenttiktiń qyzmetin lısen­zııa­syz júzege asyrýǵa múmkin­dik beredi. Sondaı-aq Ulttyq damý ınstıtýtynyń fýnksııalary birqatar baǵyt boıynsha shıki­zattyq emes eksportty ilgeriletý máselelerimen tolyqtyrylady.

«Memleket basshysy byl­tyr­ǵy Joldaýynda shıkizatqa táýel­dilikten arylý qajet ekenin aıtqan bolatyn. Bul el ekonomıkasy úshin strategııalyq mańyzǵa ıe baǵyt ekeni sózsiz. Sondyqtan búgin maquldanǵan zańda otandyq shıkizattyq emes taýarlardyń eksportyn damytatyn jańa ınstıtýt qurý kózde­lip otyr. Osyǵan baılanysty eksporttyq-kredıttik agenttikke arnaıy quqyqtyq statýs berildi. Zań aıasynda, jańa qurylymnyń jumysyna qajetti barlyq quqyq­tyq jáne ózge de quzyretter qaras­tyrylǵan. Maquldanǵan zań osy saladaǵy memlekettik qoldaýdyń tıimdiligin arttyrady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Palata otyrysynda depýtattar «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıka­sııa­laý týraly» zańdy da qarap, maquldady. Bul zań quqyqtyq retteýdegi olqylyqtardy joıý arqyly eýrazııalyq ıntegrasııany odan ári damytýǵa arnalǵan.

Hattama arqyly EAEO týraly shartqa EAEO kedendik sheka­ra­syndaǵy memlekettik baqy­laý, arnaıy qorǵanysh dempıng­ke qarsy jáne ótemaqy shara­la­ryn qoldaný, tehnıkalyq retteý, báse­kelestik, tabıǵı monopo­lııa­­lar, eń­bek kóshi-qony, sanıta­rııa­­lyq, ve­­terınarııalyq-sanıtarııa­lyq jáne karantındik fıtosanı­tarııa­lyq sharalar, kólik jáne salyq salý másele­lerine qatysty ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.

Halyqtyń mádenıeti nege tómen?

Otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Máselen, senator Nurtóre Júsip bizdiń qoǵam úlgi­li tárbıe men ulttyq minez­di umytpaı, adamgershilikti áspet­tep, rýhanı qundylyqtardy qasterleýge umtylýy kerek dep esepteıdi. Depýtat Premer-mınıstr atyna joldaǵan saýalynda halyqtyń mádenı deńgeıine qatysty máselelerdi kóterdi.

«Byltyr Tájikstannyń je­mis-jıdegine talasqan jurtty kórip jaǵamyzdy ustaǵan edik. Dál jańa jyldyń aldynda shokolad shyrshasyn bir mınýtta jaıpap ketkenderdi de kórdik. Osy beınejazbalar halyqaralyq pablıkterde myńdaǵan qara­lym jınap jatyr. Sonda bizdiń mádenı deńgeıimiz, jetken jerimiz osy ma?», dedi senator. Ol memleket tarapynan halyqtyń mádenı deńgeıin kóterýge, tanym-túsinikti keńeıtýge baǵyttalǵan biraz jumys júrgizilip kele jat­qanyn atap ótti. Atqarylǵan ju­my­s­tardyń báriniń túpki maqsaty – eldik sanamyzdy oıatyp, tarıhı jadymyzdy qaıta qalpyna keltirýdi kózdeıdi. Degenmen depýtattyń pikirinshe, osynyń bári jetkiliksiz.

«Prezıdent «Tolyq adam», «Adal azamat» degen ıdeıalardy usyndy. Bul da qundylyq. Osy­nyń bárin kim júıeleıdi? Aı­tylǵan sóz aıtylǵan jerde qal­maýy kerek. 20 mıllıon adam tura­tyn Qazaq eline ortaq osyndaı qundylyqtar júıesi qashan jasa­lady? Jas urpaq tárbıesi men mádenı deńgeıimizdi kóterý máse­lesine muqııat kóńil bólmesek bol­maıdy», dedi senator. Ol depýtat­tyq saýalda aıtylǵan problemany sheshýdi kózdeıtin Úkimettiń tujyrymdamalyq usynystaryn jan-jaqty pysyqtaýdy jáne jedel ázirleýdi usyndy.

Tarıhty burmalaý – elge qııanat

Senator Darhan Qydyráli  mektepke arnalǵan «Qazaqstan tarıhy» oqýlyǵyn jańa kóptomdyq negizinde jazýdy usyndy. О́z halqynyń tarıhyn bilmeý – qasiret. Alaıda odan ótken qasi­ret bar, ol – tarıhty jańylys bilý. Bul kezde halyq óz tarıhyn bur­­­malanǵan túsinikten qate ta­nym­da qalyptastyra bastaıdy. D.Qydyráli depýtattyq saýalynda osyndaı pikir bildirdi. Depýtattyń paıymynsha, Joshy ulysynyń irgesi qalanǵanyna 800 jyl tolýy qazaq halqynyń shynaıy tarıhyna mańyz berý úshin tamasha múmkindik bolyp otyr.

D.Qydyráli Memleket basshysy taıaýda «Egemen Qazaqstan» gazeti­ne bergen suhbatynda osy aıtý­ly datany eske salǵanyn atap ótti. Prezıdent osyǵan oraı mem­­leket­tiligimizdiń tamyry tereńde jatqanyn áıgileıtin aıtýly dataǵa oraı aýqymdy zertteýler júrgizý mańyzdy ekenin atap ótti. Senator osyǵan deıin halyqaralyq Túrki akademııasy Joshy ulysy týraly zertteýler júrgizip, ekspedısııalar uıymdastyrǵanyn, tipti IýNESKO-da is-shara ótkizgenine nazar aýdardy. Senator bıyl aıaqtalatyn Qazaqstan tarıhy bo­ıynsha kóptomdyq uly Joshy han týraly da tyń derekter beredi degen úmitin bildirdi.

«Mektep oqýlyqtary osy kóp­tom­dyq negizinde qaıta jazyl­ǵany abzal. Onda Joshynyń qazaq handarynyń atasy ekeni basa aı­tylýǵa tıis. Sonymen qatar oqý­lyqtarǵa qazaq memleket­tigi­niń bastaýlary týraly da sony derekter engizý kerek. Máse­len, 6-7-synypqa arnalǵan oqý­lyqta Moǵolstan memleketine 1 para­graf, 10-synypqa arnalǵan oqý­lyqta 4-5 jol ǵana arnalǵan. Al osy Moǵolstan jerinde Shý bo­ıynda Qazaq handyǵynyń negizi qalanǵany belgili», dedi senator.

Senator elimizdiń joǵary oqý oryndarynyń oqý baǵdarlama­laryna Qazaqstan tarıhynyń keıin­gi nusqasyn engizýdiń mańyz­dy­ly­ǵyn atap ótti. Osyǵan baılanys­ty Úkimet basshysyna birqatar usynys jasady. «Joshy ulysyna arnalǵan irgeli zertteýler júrgizý, arnaıy mýzeı jasaqtaý, Edige baıqaýyn ótkizý, Ulytaýdaǵy eskertkish keshen­derdi IýNESKO materıal­dyq mura­­lar tizimine engizý de ózekti. Eli­mizde ótetin Dúnıejúzilik kósh­­peliler oıyny – Joshyny nasıhat­taý úshin úlken múmkindik. Son­dyqtan olarǵa aqparattyq qol­daý kórsetý, tanymdyq derekti jáne kórkem fılmder men bala­larǵa arnalǵan mýltfılmder usyný da mańyzdy», dedi senator.

Sharýalar memleketten kómek kútedi

Senator Ǵalıasqar Sarybaev óziniń depýtattyq saýalynda Almaty men Jetisý oblystarynda fer­merlerdi qarjy shyǵynyna ushy­ratyp jatqan máseleler týraly málimdedi. Jaqynda óńirge barǵan sapary barysynda atalǵan óńirlerdegi sharýalardan aýyl sharýashylyǵyndaǵy problemalar týraly kóptegen málimet alǵan bolatyn. Onyń ishinde ónimderdi ótkizý máseleleri, qoıma ǵımarattarynyń tapshylyǵy da bar. Osy máseleler júgeri ósirý­shilerge qatty sezilip otyr.

«О́tken jyl Almaty men Jeti­sý oblystaryndaǵy sharýa­larǵa óte qolaısyz boldy. Aýa raıy­nyń qo­laı­syzdyǵynan egis­tik alqa­byn­da júzdegen gektar egin jınal­mady. Sonymen qa­tar júgeri quny­nyń ósip ke­lip, byltyr eki ese kúrt túsýi sharýa­lardyń onsyz da ońaı emes jaǵ­daılaryn qıyn­dat­ty. Kóptegen sharýalardyń 2024 jylǵy egis naýqanyna sapa­ly daıyn­dyqty aıtpaǵanda, aǵym­­daǵy mindettemelerdi tóleýge múmkindikteri joq», dedi depýtat.

Depýtat problemalardy sheshý úshin memleket belgili bir qa­dam­dar jasap jatqanyn, biraq onyń jetkiliksiz ekenin atap ótti. Senatordyń pikirinshe, júge­rini tereń óńdeý jáne ónimdi ót­kizý múmkindikterin keńeıtý, fer­mer­lerdiń tyńaıtqyshtar men tuqym­darǵa jumsaıtyn shyǵystaryna sýb­sıdııa túrlerin ońaılatý, son­daı-aq daıyn ónimniń kılogramyna emes, júgeri egilgen gektarǵa baılanysty sýbsıdııa tóleý máse­lelerin qarastyrý mańyzdy.

«Aýyl sharýashylyǵy, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrlikteri, Stra­tegııalyq josparlaý jáne re­for­­malar jónindegi agenttigi, ózge de ǵylymı-zertteý ınstıtýt­tary osy má­seleni retteýge baǵyt­tal­ǵan eli­­mizdegi jáne búkil álem­degi aýyl­­­sha­rýashylyq ónimderi na­ry­­­ǵyn­­daǵy suranys pen usynys­tar­­­­dyń jaǵdaıyn aı­qyndap, tu­ty­ný kó­lemin jáne naryqt­yń negiz­gi kór­set­kishterin esep­tep, aýa ra­ıy­nyń jahandyq óz­gerýi­ne jáne bas­qa da fak­tor­lar­dy eske­re otyryp, eń bas­ty­sy, aýylsharýa­shylyq ón­dirý­­­shi­lerimizdi shyǵyn­dardan shek­teý maq­satynda ózderi­niń usynys­ta­ryn ázirleý kerek», dedi senator.

Sondaı-aq otyrys barysynda senator Aqmaral Álnazarova halyqty emhanalarǵa bekitý jáne tirkeýden shyǵarý tetikterin qaıta qaraý qajettigin atap ótti. Sena­tordyń pikirinshe, júıedegi ol­qy­lyqtarǵa baılanysty mıllıon­daǵan azamat sapaly alǵashqy me­dı­­sınalyq-sanıtar­lyq kómek alý múmkindiginen aıyrylýy múmkin.

Andreı Lýkın kommýnaldyq qyzmetterdiń kásipkerlerge jylý energııasyn qosalqy tutyný retinde tóleý týraly zańsyz talaptaryna nazar aýdardy. Osyǵan oraı depýtat elimizdiń keıbir ob­lys­tarynda bolǵan naqty jaǵ­daılardy mysalǵa keltirdi.

Al senator Janna Asanova otandyq farmakologııalyq kompanııalardy alańdatyp otyrǵan problemalardy kóterip, olardy sheshý boıynsha birqatar shara usyndy. Onyń qatarynda baǵalardy jyl saıynǵy mindetti tirkeýdi nemese burynnan tirkelgen baǵalardy qaıta tirkeýdi alyp tastaý máselesi de bar. Senator Ásem Rahmetova Soltústik Qazaqstan oblysyn gazdandyrý máselelerine Úkimettiń nazaryn aýdaryp, ony sheshý joldaryn usyndy.