Kishigirim azyq-túlik dúkenderiniń ózinde úsh aıǵa bólip tóleýge bank nesıesi qarastyrylǵan. Eldegi turǵyndardyń kólikten bastap, dúnıe-múlki, kıetin kıimi men ishetin tamaǵy da qaryzǵa alynady. Buǵan qarap qarjylyq saýaty tómen ári jaýapsyz dep halyqtyń ózin aıyptaı salý ońaı. Biraq bunyń ar jaǵyndaǵy paıyzdyq ústemaqysy joǵary nesıelerdi ońdy-soldy taratatyn bankterdiń ashkózdigin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni nesıe alýdy ońaılatyp jibergen, úıden shyqpaı, tólem qabiletin rastamaı-aq, eki mınýtta nesıeni onlaın resimdeı alady.
Alynǵan nesıeni eselep qaıtarýdy biletinder de, bilip tursa da, osy qadamǵa amalsyzdan baratyndar da kóbeıip ketti. Onyń sońy tóleı almaǵan qaryzyn jabý úshin taǵy nesıe alyp, qaryzdy qaryzben jabý, aqyrynda qaryzǵa belshesinen batý, sóıtip qara tizimge iligýge alyp keledi. Bank nesıe berýden bas tartsa, mıkroqarjy uıymdary bar, olar adam nazar aýdara bermeıtin joǵary paıyzdardy belgileıdi. Nesıeni tóleı almaı, merzimin ótkizgeni úshin ósimpul, aıyppul nemese nesıe boıynsha esepteıtin paıyzdar túptep kelgende qarjylyq jaǵdaıdy odan saıyn qıyndatyp jiberedi.
Bizdegi bankter beretin nesıe kólemi jyl saıyn artyp otyrǵany taǵy bar. Derekterge kóz júgirtsek, berilgen nesıe ótken jyldyń alǵashqy úsh aıynyń ózinde 16,1 trln teńgeni quraǵan. Bir aıda ol 1,1%-ǵa ósken, biraq bul ósimniń 90%-ǵa jýyǵy kepilsiz tutynýshylyq nesıeler bolǵan. Qarjy mamandary osy nesıelerdiń bir bóligi erte me, kesh pe qaıtarymsyz nesıege aınalady degen pikirde. Bul elimizdegi kredıttik júkteme negizinen tabysynyń biraz bóligin nesıe óteýge jumsaıtyn halyqtyń osal toptaryna túsetinin kórsetedi. Alaıda bankter bul máseleni moıyndaǵysy kelmeıdi, sondyqtan nesıe berýdi jeńildetip jibergen deýge bolady.
Nesıege táýeldilikti adamdar ózderi qalamaıdy, qaryzsyz ómir súrý kimge unamaıdy? Desek te eldegi júıe solaı qalyptasqan. Bankter men mıkroqarjy uıymdaryndaǵy joǵary paıyzdyq ústemesiniń ózi halyqtyń aı saıynǵy tólem nesıesin qıyndatyp jiberdi. Adamdar paıyzdyq ústemege kóńil aýdarmaıdy. Osylaısha, qaryz tuzaǵyna qalaı túskenin bilmeı qalady.
Sarapshylar halyqtyń nesıege ómir súrýi ekonomıka úshin qaýipti, nesıe tuzaǵynan qutylýdyń joly jeke tulǵalardyń bankrottyǵy ekenin aıtady. Osy rette Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev eldegi kúrdeli máseleniń biri – halyqtyń qaryzǵa batýy, nesıe týraly jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda: «Men azamattarymyzdyń qaryzǵa belsheden batqanyna qatty alańdaımyn. Sebebi bul másele jurttyń áleýmettik jaǵdaıyna jáne elimizdegi qarjy júıesiniń turaqtylyǵyna tikeleı áser etedi. Men 2019 jyly Prezıdent retinde qol qoıǵan alǵashqy qujattyń biri qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattardyń boryshyn azaıtý týraly Jarlyq edi. Sol ýaqytta 500 myń adamnyń kepilsiz alǵan nesıesi keshirildi. Bul bir rettik shara bolatyn. Al 2023 jyly jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zań kúshine endi. Munyń bári máseleniń ýshyǵyp ketpeýine yqpal etti. Osy jaǵdaıdy túbegeıli ózgertý úshin byltyrǵy Joldaýymda Úkimetke tyń sharalardy qolǵa alýdy tapsyrdym. Negizinen, bul jaǵdaıǵa jurttyń qarjylyq saýattylyǵynyń tómendigi sebep bolyp otyr. Ekinshi jaǵynan, tutyný nesıesin berý tártibin jáne kollektor uıymdarynyń qyzmetin qatań retteý kerek», dedi.
