Saılaý kúni el kólemindegi 125 saılaý okrýginde 6 319 myń saılaý ýchaskesi ashyldy, onda 6,4 mıllıonǵa jýyq halyq tańdaýyn jasady. Daýys berý barysyn baqylaýǵa 14 partııadan 90 myńnan astam jergilikti jáne 800-den astam halyqaralyq baıqaýshy qatysty. Myńǵa jýyq ýchaske beınebaqylaýmen jabdyqtaldy. Keıingi 30 jyl ishinde eldiń erekshe aýmaǵy – Qarabaqta da daýys berý ótti, munda saılaýshylar tizimine 23 myńǵa jýyq adam engizilgen eken. Prezıdenttikke jeti úmitker, onyń ishinde qazirgi memleket basshysy Ilham Álıev te talasqa tústi.
Ázerbaıjanda prezıdent saılaýy 2018 jyly ótken edi. Bul kezde prezıdenttiń ókilettik merzimi jeti jyl-tyn, demek kezekti saılaý 2025 jyldyń sáýir aıynda ótýge tıis edi. Memleket basshysy I.Álıev atap ótkendeı, Qarabaqtaǵy jergilikti antıterrorlyq sharalardan keıin respýblıka óziniń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn tolyǵymen qalpyna keltirdi. Osylaısha, eldiń aldynda turǵan negizgi maqsattar oryndalyp, Ázerbaıjan úshin jańa dáýir bastaldy. Osy oraıda kezekten tys saılaýǵa memleket aıryqsha mańyz berip, ony barynsha ádiletti, álemdik standarttarǵa saı deńgeıde, ashyqtyq jaǵdaıynda ótkizýdi maqsat tutqan. Saıası naýqanǵa halyqaralyq baıqaýshylardyń barynsha mol tartylýy óz aldyna, mańyzdy is-sharany búkil álemge taratý, jarııalaý úshin shaqyrylǵan buqaralyq aqparat quraldarynyń da qarasy mol boldy. Aıtalyq, sansyz teleradıo keshenderi, baspasóz ókilderi arasynda alys-jaqyn shetelden bólek, Ýrýgvaı, Kýba memleketteriniń de jýrnalısteri boldy.
Prezıdenttik saılaý saılaýshylardyń joǵary belsendiligimen erekshelendi. Biz Baký qalasyndaǵy, sondaı-aq qala mańyndaǵy birneshe saılaý ýchaskesinde boldyq, tipti tús aýǵanda da daýys berýge nıet bildirgenderdiń legi tolastaǵan joq, barlyq jerde kezekte turǵandardyń sany óte kóp boldy. Sarapshylardyń aıtýynsha, bul belsendilik qazirgi memleket basshysy I.Álıevtiń ishki-syrtqy saıasattaǵy jetistikterimen, atap aıtqanda, qashannan kúlbilteli másele bolyp kelgen Qarabaq jerleriniń respýblıkaǵa túbegeıli qaıtarylýymen tyǵyz baılanysty. Prezıdent I.Álıevtiń jubaıymen Hankendidegi №14 saılaý ýchaskesinde daýys berýiniń astarynda da osyndaı sımvoldyq mán-maǵyna bar.
Prezıdent saılaýynyń aldyn ala qorytyndysy kútkendegideı nátıje berdi, qazirgi memleket basshysy Ilham Álıev 92 paıyzdan asa daýys jınady. Bul ol alǵash ret prezıdent bolyp saılanǵan 2003 jyldan bergi eń joǵary nátıje eken. Daýys berýge qatysý kórsetkishi de I.Álıev úshin rekordtyq deńgeıde – 76,7%-dan asa.
2020 jylǵy ekinshi soǵys aıaqtalǵannan keıin I.Álıev Qarabaq pen oǵan jaqyn ornalasqan aýdandarda «Uly oralý» baǵdarlamasyn jarııalady, biraq onyń jetistikteri ázirge shekteýli bolyp otyr. Sebebi aýmaqty soǵys zardaptarynan aryltý, tolyqtaı derlik búlingen, qıraǵan eldi mekenderdi, ınfraqurylymdardy qalpyna keltirý úshin, eń bastysy, bosqyn halyqtyń óz mekenine qaıtyp oralýyna sendirý úshin biraz ýaqyt, tynymsyz, maqsatty jumystar atqarylýy kerek. Al qazir asfalt tasjolyn, gaz qubyrlaryn tóseýge, elektr jelilerin tartýǵa, Fızýlıde halyqaralyq áýejaı salýǵa qol jetkizilgen.
Degenmen osy kezeńge deıin bosqyndardyń biraz bóligi burynǵy turǵylyqty jerlerine oralyp úlgeripti. Túrli derekter boıynsha, 1992-1994 jyldarǵy birinshi soǵysqa deıin burynǵy Taýly Qarabaq avtonomııalyq oblysy men onyń mańyndaǵy aýdandardy qamtıtyn bul aýmaqta 800 myńǵa jýyq armıan men ázerbaıjan ómir súrgen. Ázerbaıjan úkimeti 2026 jylǵa deıin bul óńirge taǵy 45 myń adamdy qonystandyrýdy josparlap otyr. Saılaýdy ótkizýge birden-bir sebepker – Taýly Qarabaq aýmaǵy jaqyn jyldary búkil eldiń basty nazarynda bolmaq.
Saılaýdan bir kún buryn TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń halyqaralyq baıqaýshylary kezekten tys prezıdenttik saılaýdy baqylaý aıasynda Ázerbaıjan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Mazahır Panahovpen kezdesti. M.Panahov prezıdenttik saılaý barysynda, onyń ishinde birinshi ret ótetin aýmaqtarda daýys berý qalaı uıymdastyrylatyny týraly áńgimeledi. Toptyń úılestirýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary Jaqyp Asanov Ázerbaıjandaǵy halyqaralyq baıqaýshylardyń jumysy qalaı qurylatyndyǵyn málim etti. J.Asanov Ortalyq saılaý komıssııasynyń basshylyǵyna Assambleıamen tıimdi ózara is-qımyly, demokratııany damytýǵa jáne Dostastyq elderindegi saılaý úderisin jetildirýge arnalǵan is-sharalarǵa belsendi qatysqany úshin alǵys bildire kelip, uzaqmerzimdi monıtorıng nátıjelerin jáne TMD PAA Demokratııanyń damýyn baqylaý halyqaralyq ınstıtýty sarapshylarynyń qorytyndysyn tabys etti.
«Instıtýt Ázerbaıjan zańnamasynyń jalpyǵa birdeı, teń, tikeleı saılaý quqyǵyn júzege asyrýdy qamtamasyz etýge qanshalyqty múmkindik beretinin, daýys berýdiń qupııalylyǵyna, aldaǵy saılaýdyń jarııalylyǵy men ashyqtyǵyna kepildik beretinin taldady. Bizdiń sarapshylar respýblıkanyń zańnamasy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi degen qorytyndyǵa keldi», dedi J.Asanov.
Ázerbaıjan prezıdentiniń kezekten tys saılaýyna QR Ortalyq saılaý komıssııasy túzgen tizimmen de bir top baıqaýshylar qatysty. Aıta keterligi, komıssııa tóraǵasy Nurlan Ábdirov bastaǵan baıqaýshylar quramynda OSK múshelerimen qatar jergilikti, aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń músheleri de boldy. Biz solardyń biri, Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty Qanat Estekti áńgimege tartqan edik.
«Baıqaýshylardy saılaý ýchaskelerine bólgende el astanasynan tys, jergilikti bir aımaqqa suranǵan edim. Saılaý kúni astanadan 90 shaqyrym qashyqtyqtaǵy Gadjıgabýl, Kıýrdamır aýdandarynda boldym. Basqa da baıqaýshylarmen birge birneshe saılaý ýchaskesinde komıssııa múshelerimen, sondaı-aq qala turǵyndarymen, saılaýshylarmen kezdesýler ótkizdik, qala meriniń qabyldaýynda boldyq. Barlyq jerde ozyq úlgili demokratııa úrdisterin, saılaý úderisterin damytýǵa, qalyptastyrýǵa qatysty jan-jaqty, tıimdi áńgimeler órbidi. Saılaý ýchaskeleri talapqa saı jabdyqtalǵan, naýqan barysynda daýys berýge qatysty aıta qoıarlyqtaı zań buzýshylyqtar oryn alǵan joq», dedi Qanat Ǵalymjanuly.
«Syrt kóz – synshy». Úsh kúndik sapar barysynda biz baıqaǵan bir erekshe kórinis – munda barlyq mekeme-kásiporyn ataýlary, kórnekilikter, jarnamalar tek latyn álipbıimen jazylǵan. Táýelsizdiktiń eleń-alań kezinde ózgertilgen álipbı búginde tolyqtaı kırıll álipbıinen arylǵan. Taǵy bir qubylys – keńestik kezeńde týǵan aǵa býyn ókilderi bolmasa, táýelsizdik urpaqtary orys tilin jaqsy bile bermeıdi. Máselen, jolbasshymyzdyń biri Láman Iskanderova tórt tilde sóıleıdi, onyń ishinde orys tili joq. Jastar qaýymy búkil álemde keńinen qoldanylatyn aǵylshyn tilin úırenýge erekshe den qoıǵan. Birneshe mektepte boldyq, surastyryp bilgenimizdeı, orta bilim mekemeleri de qazirde ana tilinen keıin aǵylshyn tilin oqytý baǵytyn ustanyp otyr.
Sondaı-aq saılaý aldynda, saılaý ótken soń uıymdastyrylǵan túrli basqosý, baspasóz konferensııasynda spıkerler tek ázerbaıjan tilinde sóıledi. Basqa tilderge ilespe aýdarma arqyly berildi.
Túbi bir túrki dúnıesine ortaq múbárak Qorqyt ata men Qoja Ahmet Iаsaýı dana jatqan kıeli qazaq jerinen kelgenimizdi bilgen jergilikti turǵyndar birden tarıhı tamyrlastyqtarymyz týrasynda áńgime qozǵaýǵa yqylas tanytady. Máselen, ult-azattyq kóterilisiniń týy syndy Babek batyrlary bizdiń Qobylandy batyrmen shendes. HII ǵasyrda jasaǵan ázerbaıjan aqyny Nızamı Gánjaýı qypshaq qyzyna úılengen. Qorqyt baba týraly alǵashqy kınony 1976 jyly ázerbaıjandar túsirgen. Mundaı ortaq sabaqtastyqty jibek joly boıymen júıeli tarqata bilseńiz, búgingi kúnge deıin úzbeı, sátimen jalǵastyra berýge bolady.
Ázerbaıjan topyraǵyna tabanymyz tıgendegi birden-bir júrek qalaýymyz ulttyń uly tulǵalary máńgi jaı tapqan Fakrı panteonyn kórý edi. Geıdar Álıev bastaǵan memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, Samed Výrgýn, Djafar Djafarly syndy aqyn-jazýshylar, Bulbul, Músilim Magomaev syndy birtýar óner sheberleriniń basynda bolyp, asyl rýhtaryna táý ettik. Qashannan gózal Baký qalasynyń ǵajaıyp kórki, sáýlet, saltanaty óz aldyna, mundaǵy temirdeı tártip, muntazdaı tazalyq bizdi tipti qaıran qaldyrdy. Barlyq beıitter belgili bir júıemen, kóshe-kóshe bolyp ornalasqan. Basyna qoıylǵan qulpytastar da sonshalyqty uǵynyqty, marqumnyń ómiri men qyzmetine saı mazmunda ornatylǵan. Túrli, sırek aǵash suryptary, gúl desteleri, jasyl jelek te joǵary talǵammen otyrǵyzylǵan. Qorymdy aralap júrip ózińdi beıne bir mýzeıde júrgendeı sezinesiń. Qysqasy, Ázerbaıjan elinen úırenetin, úlgi alatyn úrdister kóp.
Sonymen, Ázerbaıjan Respýblıkasy jaqyn jeti jylǵa óziniń tańdaýyn jasady. Memleket bıligin Ilham Álıevke senip tapsyrdy. Jańadan saılanǵan prezıdent málimdegendeı, Ázerbaıjan táýelsizdikpen birge kelgen demokratııadan, qýatty ekonomıka men órkenıetti rýhanı damý jolynan eshqashan aınymaıdy. Sol maqsattardy qoldaıtyn alys-jaqyn elderdiń bárimen baıypty, qalypty qarym-qatynasta bolýǵa tyrysady. Saıasatta da, ekonomıkada da, rýhanııat pen mádenıetti damytýda da baǵyt-baǵdarlary jyl sanap salıqalanyp, uıǵarymdary utqyrlana túsedi. Sol turǵyda saılaý qorytyndysy eldiń strategııalyq maqsattaryna qol jetkizýine, odan ári damýyna jáne aımaqtyq yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyna qyzmet ete bermek.
Astana – Baký – Astana
