Bilim salasyndaǵy bylyq

Antıkordyń habarlaýynsha, sot úkimimen mekemeniń basshysyna jáne bas býhgalterine 8 jyl bas bostandyǵynan aıyrý, mektep býhgalterleriniń birine – asyraýynda jas bala­synyń bolýyna baılanysty 5 jyl merzimge jazasyn keıinge qaldyra otyryp, 7 jyl bas bostandyǵynan aıy­rý jazasy taǵaıyndaldy. Sonymen qatar sottalǵandar mem­lekettik qyzmette jáne ózge de uıym­darda qyzmet atqarý quqy­ǵynan ómir boıyna aıyryl­dy.­ Úkim zańdy kúshine engen joq.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet bilim berý salasyndaǵy jemqorlyq táýe­kelderine syrtqy taldaý júr­gizý barysynda eńbekaqy tóleý qorynan qarajat jym­qyrýmen baılanysty turaqty qylmystyq shemalardy ashty. Sanamalaıtyn bolsaq, olar qyzmetkerlerge jalaqyny óziniń laýazymynan áldeqaıda kóp aýdarǵan; bilim berý mekemelerinde resmı túrde tirkelmegen adamdarǵa jalaqy tólegen; qyzmetkerdiń kart-shottaryna jalaqy eseptelip, al tólem qujattarynda basqa tulǵanyń derekterin kórsetken; bir adamǵa aqsha aýdarymdaryn birneshe ret qaıtalaǵan; «óli jandarǵa», ıaǵnı týystary men jaqyndaryna aqsha aýdarǵan.

Býhgalterler mekteptiń býh­galterlik esep júıeleri, ult­tyq bilim berý bazasy jáne «Qazy­na­shylyq-klıent» júıe­si ara­syndaǵy ınteg­ra­sııa­nyń­­ joq­tyǵyn paıdalanyp, tólem qu­jattaryna qol­men túze­­tý­ler engizip, bıýdjet aqsh­asyn jym­qyrǵan. Jyl saıyn­ǵy bıýdjettik ótinimderdi qalyp­tas­tyrý kezinde jym­qy­ry­latyn qarajattar belgilengen.

Byltyr jyl basynan beri bilim berý salasynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet jalpy sany 192 qylmystyq is tirkegen. Olardyń keltirgen zalaly 13 mlrd teńgeden asyp jyǵylady. Eń iri jemqorlyq oqıǵalary Túrkistan, Jetisý, Almaty, Qyzylorda, Aqtóbe oblystary men Almaty qalasynda anyqtaldy.

Túrkistan oblysynyń eki aýdanynda, atap aıtqanda, Shardara men Saryaǵash bilim bólimderiniń qyzmetkerleri úsh jyl ishinde 3,7 mlrd teńgeni jymqyrǵan. Qazirgi ýaqytta tergeý júrip jatyr.

Jetisý oblysynda Taldy­qor­ǵan qalasynyń bilim bóli­miniń bas býhgalteri bastaǵan uıymdasqan qylmystyq topqa qatysty tergeý aıaqtaldy. Qarajat bilim berý salasynda istemeıtin adamdardyń shottaryna aqsha aýdarý arqyly jymqyrylǵan. Sonymen qatar quramynda 3 bilim bóliminiń qyzmetkeri men 10 mektep býh­galteri bar qylmystyq toptyń múshe­leri ózderine jáne basqa mektep qyzmetkerlerine belgi­len­gen jalaqydan joǵary jala­qy tólegen. Olarǵa jalpy somasy 4,2 mlrd teńgeden astam shyǵyn keltirilgen. Zalaldy óteý maqsatynda jalpy quny 3 mlrd teńgege teń qatysýshylardyń múlki tárkilendi.

О́tken jyldyń qarasha aıynda Taldyqorǵan qalalyq sotynyń úkimimen bilim basqarmasynyń bas mamany D.Tólebaı sottaldy. Ol Taldyqorǵan qalasyndaǵy orta mektepterdiń tarıftik tizimderin jalaqynyń joǵary qajet­tiligimen kedergisiz qara­ǵany jáne kelisip, laýa­zym­dyq ókilettikterin asyra paı­dalanǵany úshin kináli dep ta­nyldy. Tergeý barysynda D.Tólebaı jemqorlyq qylmys jasaǵany úshin kinásin tolyq moıyndap, is júrgizý kelisimin jasasý týraly ótinish bildirdi. Sot úkimimen oǵan memlekettik qyzmette qyzmet etý quqyǵynan ómir boıyna aıyra otyryp, 3 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵyn shekteý túrindegi jaza taǵaıyndaldy.

Osy sot úkimimen 2023 jyl­ǵy shildede Almaty oblysy boıynsha Tekserý komıs­sııa­synyń memlekettik aýdıtory B.Botabekov kináli dep tanyldy. Ol Taldyqorǵan qala­syndaǵy mektepterdiń birinde aýdıtorlyq tekserý barysynda anyqtalǵan jymqyrý faktilerin jasyrǵany úshin 500 myń teńge kóleminde para aldy dep aıyptaldy. Qylmystyq is kináni moıyndaýyna baılanys­ty jedeldetilgen tártippen aıaqtaldy. Sot sheshimimen B.Botabekovke paranyń 15 eselengen somasy, ıaǵnı 7,5 mln teńge mólsherinde aıyppul salyndy.

Sonymen qatar Taldyqorǵan qalasynyń bilim bólimi basshy­sy­­nyń asa aýyr jemqorlyq qyl­mys jasaǵany belgili bolyp otyr. Ol anyqtalǵan jymqyrý fakt­i­lerin jasyrǵany úshin bilim bóli­miniń bas býhgalterinen 280 mln teńge kóleminde para alý bo­ıynsha aıyptaldy. Qazirgi ýa­qyt­ta aıyptalýshyǵa qatysty qyl­­mystyq is sotta qaralyp jatyr.

Aqtóbe oblysynda Aqtóbe qalasy orta mektebiniń bas býhgalterine qatysty qyl­mys­tyq is qaralyp jatyr. Tergeý málimetteri boıynsha 8 jyl boıy ol óziniń banktik shotyna jalaqy túrinde aqsha aýdarǵan. Qylmystyq is boıynsha jalpy zalal 413 mln teńgeden asty. Tek bir jyldyń ishinde ol ózine 200 mln teńgeden astam qarajat aýdarǵan, bul búkil mekteptiń jyldyq eńbekaqy qorynyń 30 paıyzyn quraıdy.

Sonymen qatar atalǵan mek­teptiń dırektoryna qatysty qylmystyq is sotqa jiberildi. Ol laýazymdyq ókilet­tigin asyra paıdalanyp, bas býhgalterge óz ESQ kiltin bergen. Sonyń saldarynan joǵary­da atalǵan jymqyrý fakti­si jasalǵan. Buǵan qosa, ol osy jerde naqty jumys iste­meıtin pedagogke, sondaı-aq mektep qyzmetkerlerine bel­gi­lengen jalaqydan artyq ja­laqy aýda­rý arqyly 6 mln teń­geden astam qarajat jym­qyr­dy degen kúdikke ilinip otyr.