Babadan jetken ádep

Prezıdent Jarlyǵymen mem­le­kettik qyzmetshilerdiń Ádep kodeksi bekitilip, adal nıettilik, adal­dyq, ádildik, ashyqtyq, sypaıy­lyq, tuty­ný­shyǵa baǵdarlaný syndy mem­le­kettik qyzmettiń ádeptik qaǵı­dat­tary aı­qyn­daldy.

Baıyptap qarasaq, memlekettik qyzmetshilerdiń ádep kodeksi men babalar ósıeti arasynda ózara ún­destik kóp. Ulylar ósıeti men ádep normalary – ótkennen ónege alyp, ulaǵatty joldan aınymaı, órke­nıet kóshine qadam basýǵa úndep, mem­le­ket­tik qyzmetshilerdi áleý­mettiń áleýetin arttyrýǵa jumyldyrady.

Memlekettik qyzmetshilerdiń te­­­­mir­­qazyǵy sanalatyn Ádep ko­deksi­niń qaǵıdalaryn halqymyzdyń ósıe­timen sabaqtastyryp kórelik. Kodekste adal nıettilik dep qoǵam ıgiligi úshin memleketke kásibı jáne jaýapty qyzmet etýdi aıqyndaıdy. Sony­men qatar óz mindetterine shy­naıy kóz­­qaraspen qarap, jeke jáne zań­dy tul­ǵa­lardyń, qoǵamdyq toptar men uıym­dardyń yqpalyna qa­ramastan, zańdy sheshim qabyldaý jáne kez kelgen mán-jaılar boıynsha birjaqtylyq pen sýbektıvtilik se­be­binen adamdardy kemsitýge jol bermeý kodekstiń negizgi qaǵıdalary sanalady.

Adal nıettilik, ádildik pen adal­dyq­ty tarıhı tulǵalarymyzdyń afo­rızm­­derimen tanysqanda kóptep kez­des­tiremiz. Atap aıtsaq, Shyǵys Túrki qaǵandyǵynyń negizin qalaý­shylardyń biri Tonykók: «Túnde uıyqtamadym, kúndiz otyrmadym. Qyzyl qanymdy aǵyzdym, qara terimdi tóktim, Túrki halqy úshin!» dese, Alash ardaqtysy Álıhan Bókeıhan: «Tiri bolsam, qazaqqa qyz­met qylmaı qoımaımyn» dep, ultqa adal nıetpen, adaldyq ári ádil­dikpen qyzmet etýge úndegen.

Jyraýlar poezııasynyń ókili Asan qaıǵy Sábıtulynyń «Ádildiktiń belgisi», Dosbol bıdiń «Jaqsy degen nemene?!» tolǵaýlary adaldyq pen ádildik týrasyndaǵy kóp jumbaqtyń sheshýin sheshse, Ábý Nasyr ál-Farabı baqyttyń kiltin parasattylyqtan izdeıdi. Abaı men Maǵjan adam bolýǵa baýlysa, Álıhan men Baýyrjan otansúıgishtikke jáne týǵan jerge aıanbaı eńbek etýge shaqyrady.

Máselen, Álıhan Bókeıhan: «Qazaq balasy birigip, tize qosyp is qylsa,  halyq maqsaty oryndalady» dep, aza­­mattyń aldyna ja­ýapty mindet qoıǵan. Al Ábý Nasyr ál-Farabı «Áre­ketimiz durys bolýy úshin soǵan baratyn jolymyzdyń qandaılyǵy mańyzdy» dep, ósıet qaldyrǵan.

Turǵyndardyń muń-muqtajyn tyń­daı bilý jurtshylyqtyń memleket­tik organǵa degen kózqarasyn qalyp­tas­tyrady. Ashyq­tyq pen shynaıylyq, týrashyldyq pen batyrlyqty tý etken Baýyrjan Momyshuly: «Halyqtyń muń-muqtajyna qu­laq aspaǵan adam – azamat emes. Ol – ha­lyqtyń birinshi jaýy» dep, baǵa­la­ǵan.

Danalyqqa qatysty ótken men búgin­niń sabaqtastyǵyn saralaı kele, ózi­mizge qajetti qundylyqtardy áleý­met­­tik jelilerdegi jeńil oıynǵa, ázil­ge jyǵyp bermeı, ata-babamyz­dyń ósıetin rýhanı jan dú­nıe­miz­di baıy­týymyz, jumsaýymyz kerek. Sonda ǵana Abaı aıtqan «tolyq adam» bolyp qa­lyp­tasamyz.

Birjan ÁShIR,

Otyrar aýdany ákimi apparatynyń basshysy, Ádep jónindegi ýákil

Túrkistan oblysy