«Osyndaı irgeli eńbektiń jaryq kórip, oǵan múftııattyń bastamashy bolǵany bárimizdi qýantyp otyr. Prezıdentimiz ozyq oıly ári sanaly ult bolý týraly jıi aıtyp keledi. Bul – árqaısymyzdyń aldymyzǵa qoıylyp otyrǵan úlken mindet. Sonyń ishinde múftııat tarapynan jasalyp jatqan jumystar – bir tóbe. Atap aıtqanda, búgingi jaryq kórip otyrǵan kitap – shyn máninde, qoǵam suranysyna jaýap beretin eńbek. Munda qazirgi qoǵamdaǵy syn-qaterlerge tarıhı tanymmen jaýap berýdiń joly kórsetilgen. Alash qaıratkerleri «Qazaq» gazetiniń alǵashqy nómirleriniń birinde «Qazaq qııametke deıin qazaq bolyp jasaıdy» dep jazǵan edi. Al Álıhan Bókeıhan «Qudaıdan keıingi qudiret – mádenıet kúshi» degeni bar. Sizderdiń qalam arqyly atqaryp jatqan eńbekterińiz de – sol kúsh, joǵary deńgeıde júzege asyryp jatqan ǵylymı jumystaryńyz», dedi is-sharanyń shymyldyǵyn ashqan «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly.
Jańa kitap tanystyrylmynda Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly babalar ustanǵan sara joldy nasıhattaýdaǵy basty maqsat – keleshek urpaqqa ǵasyrlar boıy qalyptasqan ulttyq jáne dinı qundylyqtarǵa negizdelgen dástúrli dinniń negizderin jetkizý ekenin atap ótti. «Sebebi dástúrli dinimizben kókirek kózin sýarǵan jastar jat aǵymnyń jeteginde kete qoımasy anyq. Osy salada birneshe joba qolǵa alyndy. Sonyń biri «Babalar izimen: Qazaq dalasyndaǵy musylmandyq mektep» kitabyn shyǵarý bolatyn. Bul eńbekte asyl dinimiz ıslamnyń Qazaq dalasyna kelý tarıhy, halqymyzdyń ádet-ǵurpy men salt-dástúrindegi dinniń alar orny men babalar ustanǵan sharıǵat paryzdary, ıman negizderi, sondaı-aq musylmandyq ádep joralǵylary qamtyldy. Kitap úsh bólimnen turady. Birinshi bólim «Dástúrli dinı tanymnyń tarıhı negizderi» dep atalady. Ekinshi bólim dástúrli dinı tanym ustyndaryna arnaldy. Al úshinshi bólimde din men dástúr sabaqtastyǵy keńinen jazylǵan», dedi ol.
Bas múftı «Dástúrli dinı tanymnyń tarıhı negizderi» dep atalatyn birinshi bólimde Qazaq dalasyndaǵy dástúrli dinı mektepterdiń ózindik erekshelikteri, musylmandyq dúnıetanymnyń tarıhı jáne rýhanı bastaýlary, qazaq halqynyń mádenıetinde ıslam qundylyqtarynyń qurylymy, qazaq dalasynan shyqqan ǵulama-ǵalymdar, ahýn-ıshandar men áýlıeler, meshitter men medreseler mádenıeti, sonymen qatar zııarat, keseneler týraly jazylǵanyn atap ótti. «Mundaǵy tarıhı derekterdi saraptaı kele, ıslamtaný úrdisiniń ortaǵasyrlyq Qazaqstanda sonaý VIII ǵasyrdan bastaý alyp, HHII ǵasyrlarda sharyqtaý kezeńinen ótkeni, ıaǵnı Qarahandar dáýiri, odan keıin dinı-mádenı órleý Altyn Orda kezinde Qazaqstannyń dalalyq aımaqtarynda tolyq jáne birjola ıslam ústemdik quryp, osy negizder bolashaqta saqtalyp otyrǵany jaıynda qazaq handyǵynyń tolyqqandy musylman memleketi retinde damyǵanyn kóremiz», dedi QMDB tóraǵasy.
«Dástúrli dinı tanym ustyndary» dep atalatyn ekinshi bólimde ıman, senim negizderi baıandalyp, musylmandyq mektep jáne toleranttyq, ıslam dininiń negizderi, bes paryz, ıman, ıhsan túsinigi, ádep máselesi sharıǵat mátinderimen qatar ata-babalarymyz, bı-sheshenderimizdiń danalyq sózderi, aqyn-jyraýlarymyzdyń óleńderi, qazaq halqynyń maqal-mátelderimen baılanystyryla túsindirilgen.
«Sondaı-aq «Din men dástúr sabaqtastyǵy» dep atalǵan úshinshi bólimde qazaqy ádet-ǵuryptardyń basym bóliginiń ımanı ustanymmen ushtasatyny, dástúr men dinniń bite qaınasyp, bólinbes dúnıege aınalǵandyǵy týraly áńgimelenedi. Aıtalyq, ıslam sharıǵatyndaǵy ǵuryptyń orny, onyń sharıǵat negizi retinde dáleldik kúshke ıe ekeni, qazaq halqynyń aǵaıyn-týyspen qarym-qatynas, jeti ataǵa deıin qyz alyspaý, kórshimen qarym-qatynas, sábı dúnıege kelgende atqarylatyn joralǵylar, azan shaqyryp at qoıý, qalja, qyrqynan shyǵarý, súndet toı, jeti ata syndy basqa da qalyptasqan salt-dástúrlerimizdiń ıslam sharıǵatymen úndestigi baıandaldy», dedi Bas múftı.
Sonymen qatar ol «Muftiyat» baspasynan «Ihsan – rýhanı tárbıe negizi», «Tolyq adam (ǵylymı-teologııalyq taldaý)» syndy eńbekter jaryq kórgenin, jýyrda «Islam ensıklopedııasynyń» I, II, III tomy, «Din men dástúr» kitabynyń III tomy oqyrmanǵa jol tartatynyn atap ótti. «Qoǵam arasyna iritki salǵandardyń ıdeologııasyna halyqtyń qarsy qorǵanysyn qalyptastyrý – kezek kúttirmeıtin másele. Bul keshendi is-sharalar men júıeli jumystardy talap etedi. Osyǵan oraı bıyl Dinı basqarma janynan ǵylymı zertteý ortalyǵyn ashamyz. Atalǵan ǵylymı ortalyqtyń negizgi maqsaty – qazaq topyraǵynan shyqqan din ǵalymdarynyń eńbekterin zertteý jáne jaryqqa shyǵarý, sonymen qatar qazaq aqyn-jazýshylarynyń, jyraýlarynyń eńbekterindegi din taqyryptaryn jınaqtap, keńinen túsindirip, halqymyzǵa jetkizý» dedi Naýryzbaı qajy Taǵanuly.
Is-sharada Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Álıhan Baımenov, akademık Ǵarıfolla Esim, Senat depýtaty Nurtóre Júsip, Májilis depýtaty Abzal Quspan, professor Aıgúl Ismaqova, ózge de birqatar qoǵam qaıratkeri múftııattyń ıgi bastamasy týraly pikirlerin bildirdi. Basqosý barysynda babalar rýhyna Quran baǵyshtalyp, taǵylymdy áńgimeler aıtyldy.
Oqyrman esine sala keteıik, múftııattyń bul ǵylymı-tanymdyq jobasy ári qaraı jalǵasady.
