Nashaqorlyqpen kúrestiń búgingi baǵyty

Búginde qoǵamdaǵy ózekti má­se­leniń birine aınalǵan kesel­men túrli jaýapty organdar jap­­paı kúres naýqanyn bas­tap ket­ti. Onyń barysyn biz Pre­zı­­­dent janyndaǵy Ortalyq kom­mýnıkasııalar qyzmetinde ótken dóńgelek ústel barysynda ba­ǵamdaı aldyq. Is-sharada sóz alǵan IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamenti basshysy­nyń mindetin atqarýshy, polısııa polkovnıgi Baqytjan Ámirhanov esirtkiniń zańsyz aınalymy men nashaqorlyqqa qarsy kúres jó­nindegi keshendi jospardyń iske asyrylýy týraly baıandady.

О́tken jyldyń maýsym aıynda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes esirtkiniń zańsyz aınalymy men nashaqorlyqqa qarsy kúres jónindegi keshendi jospar ázirlenip, Úkimet qaýlysymen be­kitilgen.

– Keshendi jospar – esirtkige qarsy júıeli jumys úshin óte ma­ńyzdy baǵdarlamalyq qujat. Onyń negizgi maqsaty – qoǵam úshin asa qaýipti esirtkiniń, ásirese sın­tetıkalyq preparattardyń ta­ralýynyń jolyn kesý, olardyń qol­jetimdilik deńgeıin tómende­tý; nashaqorlyqty erte anyqtaý júıe­sin engizý; esirtkini paıdala­na­tyn adamdardyń senimdi jáne naqty esebin qalyptastyrý; oryn­daýshylardyń quzyreti men már­te­besin arttyrý, materıaldyq-teh­nıkalyq jaǵdaıdy nyǵaıtý, – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, halyqtyń osal toptary – jasóspirimder men jastar arasynda vedomstvoaralyq profılaktıkalyq jumys uıym­das­tyrylǵan. Barlyq óńirde ákim­der­diń orynbasarlary esirtkige qarsy profılaktıkalyq is-shara­lar ótkizý josparlaryn bekitip, ÚEU-men birlesip esirtki saıttaryn jarnamalaıtyn graffıtı-jazýlardy anyqtaý jáne boıaý boıynsha aksııalar ótkizildi. Bul jumysqa 200-ge jýyq erikti qatysyp, 6 myńnan astam graffıtı boıalǵan. Buǵan qosa, IIM ókili jazǵy lagerlerde, úıirmelerde, aýla klýbtarynda 12 jastan asqan balalarǵa arnalǵan sporttyq jáne demalys is-sharalaryn ótkizý uıymdastyrylyp, oǵan eriktiler men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi belsendi qatysqanymen atap ótti.

Baqytjan Ámirhanov stýdent­terdi esirtki satýmen aınalysýdyń saldary týraly aqparattandyrý ádisteri pysyqtalǵanyn jetkizdi. «Joǵary oqý oryndarynyń stý­dentteri, mektepter men kol­ledj­derdiń oqýshylary, sondaı-aq olardyń ata-analarymen kezdesýler ótkizý úshin aqparattyq materıaldar ázirlendi. Osy aıda biz esirtki qylmystary jasalýy yqtımal qaýipti oryndardy anyqtaý jumysyn aıaqtaımyz. Sodan keıin ákimder aldynda beınebaqylaý kameralaryn ornalastyrý týraly suraqtarǵa bastamashylyq jasaýdy josparlap otyrmyz», dedi spıker.

Jalpy, IIM esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamenti qyz­metiniń mańyzdy segmenti – aldyn alý jumystary. Iаǵnı problema­nyń saldarymen emes, sebebimen kúres. Osy oraıda keshendi jos­par aıasynda birqatar mańyzdy shara qamtylǵan. Memlekettiń sıfrlyq júıeleriniń, atap aıt­qanda «otbasynyń sıfrlyq kar­tasynyń» múmkindigin paıdalaný. Bul esirtki tutynýshy men ony jasyrýshynyń áleýmettik-eko­nomıkalyq portretterin elektrondy formatta qalyptastyrýǵa múmkindik beredi; jastar saıasaty boıynsha keńes músheleriniń orta jáne arnaýly oqý oryndarynda nashaqorlyqtyń aldyn alý jónindegi nusqaýshy retinde qatysýy; erikti jáne áskerı jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyz­metkerleri arasynda azamat­tarǵa esirtkige mindetti taldaý jáne skrı­nıng júrgizý sekildi mańyzdy jumystar bar.

2024 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaıynda psıhoaktıvti zattar­dy qoldaný saldarynan «psı­hı­kalyq minez-qulyq buzy­lýy» dıagnozymen 108 722 adam dı­na­mıkalyq baqylaýda tur. Onyń ishinde esirtki men psıhotroptyq zattarǵa táýeldiler – 18 329 adam.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq kómekti uıym­das­ty­rý departamenti basqarmasy­nyń basshysy Anjela Beksultanova­nyń aıtýynsha, nashaqorlardyń 91 paıyzy, 16 817-si – er adam, qal­ǵany – áıel. Qoldanylatyn zat­tardyń túrleri boıynsha 6080 adamda opıoıdtarǵa táýeldi. Olar 33,2%-dy quraıdy. 6 488 adamnyń kanabıoıdtarǵa táýeldiligi bar. 798 adam sıntetıkalyq esirtkige jipsiz baılanǵan. «О́kinishke qaraı, resmı statıstıka eldegi esirtkige táýeldilerdiń naqty sanyn kórset­peıdi. Kóptegen nashaqor sottalýdan, jaýapkershilikten qorqyp, óz jaǵdaılaryn jasyrady. Res­mı vedomstvolyq statıstıka nar­kolog-dárigerdiń nazaryna tús­ken jáne «zattardy qoldanýdan týyndaǵan psıhıkalyq-minez-qu­lyq buzylystary» dıagnozymen dınamıkalyq baqylaýǵa alynǵan adamdardan qalyptasady. Bul ret­te dına­mı­kalyq baqylaýǵa alý pa­sıent­tiń aqparattandyrylǵan ke­lisi­mi­men ǵana júzege asyrylady. Dınamıkalyq baıqaý týraly derekter «narkologııalyq naý­qas­tar tirkelimi» aqparat­tyq júıesine engiziledi jáne qazir­gi ýaqyt­ta ol bizde quqyq qor­ǵaý organ­darynyń aqparattyq júıe­simen biriktirilgen», dep atap ótti ol.

DSM ókili psıhoaktıvti zat­tarǵa táýeldi pasıentterdi emdeý jáne ońaltý tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda júzege asyrylatynyn jáne 77 bastapqy psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda ambý­la­torııalyq jaǵdaıda jáne aýdan­­­dyq aýrýhanalar janynan ashylǵan 205 psıhıkalyq den­saýlyq kabınetinde, 20 stasıonarda jáne 1 respýblıkalyq ǵy­lymı-praktıkalyq ortalyqta júrgiziletinin aıtady.

Nashaqorlyqtyń taralýy onymen kúres jáne aldyn alý jumystarynan birneshe ese tez júrip jatyr. 18 myń esirtkige táýeldi adam týraly resmı sandardy 10 ese arttyrýǵa bolady. Biraq sol kezde de máseleniń aýqymyn anyq­taý múmkin emes. «Esirtkisiz bolashaq» qorynyń basshysy Jandos Aqtaev dóńgelek ústelde táýelsiz zertteý derekterine toq­taldy. Oǵan sáıkes, árbir be­sin­shi jas táýeldilikti týdyratyn sın­tetıkalyq preparattardy qoldanyp kórgen.

«BUU málimetteri boıynsha, elimiz álemdegi esirtkige táýeldi 10 eldiń qataryna kiredi. Naq­tyraq aıtqanda, 200 eldiń ishinde 8-orynǵa jaıǵastyq. Bizdiń osyndaı «shyńǵa» jetkenimiz ókinish­ti. Buǵan kim kináli? Naqty jaýap berý qıyn. Biz qoǵam retinde qalyptasa alamyz ba? Ol úshin refleksııa jasaý kerek jáne jumys isteý kerek», dep atap ótti spıker.

Onyń aıtýynsha, qoǵamdyq qor músheleri memlekettik organ­dardyń jumys toptarynyń barlyq oty­rysyna qatysady. Atap aıt­qanda, Ishki ister mınıstrligimen birge esirtki satý jáne jastardy tartý boıynsha 3 myńnan astam Telegram arnasy buǵattaldy. 13 jastaǵy balalar esirtki bıznesine «kepilgerlermen» tartylǵan. Qoǵam belsendileri muny ýaqtyly toqtatty.

«Bizdiń qorda ınternet keńis­tigin taldaý, monıtorıng júrgizý jáne osy mazmundy buǵattaý bo­ıynsha «Mergen» algorıtmi bar. Biz osy qarqynmen ári qaraı ju­mys júrgizemiz. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlestik. Nátıjesinde, 1 800-den astam stýdent bul keselmen kúresýge ótinish berdi. Oqý men ǵylymnan bólek, olar qoǵam­dyq densaýlyq pen ulttyq qaýip­sizdikke úles qos­qysy keledi dep aıtýǵa bolady. Biraq bul kórset­kish tómen. Bizdi tyńdaıtyn árbir adam bizge qosylyp, osy obamen kez kelgen tásilmen kúresýge tıis», dedi qoǵam belsendisi.

Oqý-aǵartý mınıstrligi Tár­bıe jumysy jáne qosymsha bilim berý departamentiniń dırektory Merýert Medetbekova nashaqorlyq pen esirtki bıznesine qarsy kúres jóninde 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jos­pardy oryndaýda Oqý-aǵartý mınıstriligi atqaryp jatqan sha­ralar týraly baıandady. «Bi­rin­shiden, bul baǵyttaǵy qadam­dar­dyń biri – balalardyń ál-aýqat ındeksin qabyldaý. Oǵan 15 pen 17 jas aralyǵyndaǵy balalar arasynda psıhoaktıvti zattardy qoldanýymen baıla­nysty psıhıkalyq minez-qulyq bu­zy­lys­­tary men syrqattanýshylyq kórset­kishteri engizildi. Ekinshi­den, bilim berý uıymdarynda esirtki quraldarynyń taralýyna jol bermeý sharalarynyń biri retinde bilim berý uıymdarynda jáne olardyń aýmaqtarynda paıdalanýǵa shektelgen, engizýge tyıym salynǵan zattar tizbesi bekitildi. Úshinshiden, orta bilim berý uıymdarynda psıhologııalyq qyzmet jumystarynyń qaǵıda­lary qa­byldandy. Olardyń maq­saty – kámeletke tolmaǵandar ara­synda qıyndyqtardy anyq­taýǵa basa nazar aýdarý. Tór­tin­shiden, salamatty ómir salty, ja­­han­dyq quzyrettilik, pánder kom­­­po­nentteriniń úlgili oqý baǵ­dar­la­malaryna kiriktirildi», dedi Merýert Medetbekova.