Ramazan Jańaózen qalasynda dúnıege kelgen. Jasy jıyrmada. Bilim-ınnovasııa lıseıiniń túlegi. Búginde Shveısarııadaǵy álem tanymal úzdik ýnıversıtetterdiń birinde «Týrızm, qonaqjaılylyq jáne qonaqúı isteri» mamandyǵynda oqyp jatyr. Oqý ornyna IELTS nátıjesi jáne atestattaǵy bilim kórsetkishi arqyly túsken. Shveısarııany tańdaǵan sebebi – olardyń bilim deńgeıi men oqý júıesi joǵarǵy dárejede. Bir jaǵynan, Ramazannyń mamandyǵy týrızm bolǵandyqtan, el tańdaýdan qatelespegen. Bul memlekettiń týrızm jáne qonaqjaılylyǵyn kóp el úlgi tutady.
– Shveısarııaǵa 2021 jyly jazda keldim. Maqsatym – qonaqjaılylyqtyń qyr-syryn úırený edi. Ata-anam bul sheshimimen tolyqtaı kelisip, meni jan-jaqty qoldady. Jalpy, týrızm mamandyǵy memlekettiń basty qundylyǵyna aınalýy kerek. Sondyqtan da shetelde osy mamandyqty oqyp, ózge mádenıetterdi úırenip, óz elime eńbek etkim keledi, – dedi Ramazan.
Týrızmi damyǵan memlekettiń oqý júıesi de bir jolǵa túsken. Munda stýdentterge barlyq jaǵdaı jasalǵan desedi. Mysaly, Ramazan ýnıversıtette 3 jyl oqıdy. Osy ýaqyt aralyǵynda ol alty aı saıyn eki ret tájirıbeden ótýge tıis. Joǵary oqý orny ózderi álemniń kez kelgen eline jumysqa barýǵa, tájirıbeden ótýge kómektesedi. Sabaqta zamanaýı bilimmen birge tarıhı bilim de beredi. Bir qyzyǵy, ýnıversıtettiń 2 kampýsy eki túrli qalada ornalasqan.
– О́zim stýdenttik ómirde belsendimin. Túrli tanymdyq, sporttyq klýbtarǵa múshemin. Sondaı-aq mýzyka, foto jáne ústel tennısi klýbyn ashtym. Keıin úsh márte stýdenttik komıtettiń múshesi bolyp, túrli pozısııalarda jumys istedim. Is-sharalar uıymdastyrdym. Sodan keıin meni prezıdent etip saılady, – dedi ol.
Bilikti jerde bilim alyp júrgen Ramazannyń jeke jaǵdaıy da jaqsy. Sheteldik oqý ornynyń kórsetken yqylasyna kóńili tolady. Jataqhanadan oryn berip, ár bólmege bir adamnan ornalastyrǵan. Bul jaqta fransýz tilin bilý mindetti. Ramazan fransýz tilin elde júrgende, mektepten oqyp bastaǵan. Qazir de bar ýaqytyn izdeniske arnap júr. Tek bilim alyp qana qoımaı, jumys istep, tájirıbe de jınaǵan. Ol jaǵynan qıyndyq kórmepti. Sebebi jumysshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp, joǵary jalaqy tólenedi.
– Osyǵan deıin daıashy, resepshn, satýshy sekildi túrli jumys istedim. Keıde til jaǵynan qınaldym. О́ıtkeni turǵyndar jergilikti dıalektimen sóılegende túsinbeı qalamyn. Munda zań boıynsha aptasyna jumys saǵaty 40-45-ten aspaýy kerek. Saǵatyna ortasha eseppen 23 franktan bastap tólenedi. Negizi bunyń barlyǵy jumysshyǵa tıimdi jaǵdaı dep esepteledi, – dep oıyn tolyqtyra tústi.
«Otanyńnan qansha shaqyrym uzaqtasań, sonsha shaqyrym rýhanı jaqyndaı túsesiń», depti Qadyr Myrza Álı. Rasynda da, qansha jerden úlde men búldege oranyp júrseń de, otanyńnan jyraqta júrgeniń bilinedi. Shveısarııadaǵy qazaqtar da bir-birin ańsap, únemi bas qosady. Onyń ishinde búgingi keıipkerimiz de bar. «Bul jaqta ár eldiń ashanasyn tańdap jeımiz. О́zimiz oqý ornynan toıa tamaqtanamyz. Ár apta saıyn túrli eldiń dámdi asy ázirlenedi. Qazaqsha ashana joq. Sondyqtan anda-sanda jınalyp, qazaqsha et asyp jeımiz», dedi ol.
Sondaı-aq ol mundaǵy «Birlik» atty qazaqtar qaýymdastyǵy týraly da mol maǵlumat berdi. Onyń aıtýynsha, munda birshama qazaq qonystanǵan.
Mysaly, ol turatyn qalada bir qazaq otbasy bar. Olar farmasevtıka salasynda jumys isteıdi. Osy qaýymdastyqpen qosylyp, ulttyq merekeler men toı-dýmandardy birge atap ótedi.
Qazir shetelge bilim alýǵa baryp, qalyp qoıyp jatqan jastar kóp. Árıne, olardy synamaımyz. Degenmen bilikti mamandar elge aýadaı qajet. Ramazan da bul oıymyzǵa qosylady. Ol shetelde alǵan bilimin eldegi jaǵdaımen baılanystyryp, biraz ózgeris engizgisi keledi. Tipti elimizdegi týrızmge qatysty damýǵa tıis salalardy atap ótti.
– Birinshiden, bizdiń elge ınfrastrýktýrany damytý kerek. Qanshama keremet eldi mekender bar, biraq jetý qıyn. Ekinshiden, bir týrıstik meken men ekinshisiniń arasy alys ornalasqan. Sondyqtan týrısterdiń jan-jaqtan jıi kelýi úshin transport túrlerin damytý qajet. Úshinshiden, jergilikti halyqty, ásirese týrıstik aımaqta turatyndardyń týrısterge úırenisýi mańyzdy, – dedi ol.
Shveısarııadan alar úlgimiz kóp. Medısına, týrızm, ınfrastrýktýra, ekonomıka jaǵynan bizden áldeqaıda alda ekeni anyq. Damý úderisine baılanysty qoǵamnyń ómir súrý salty da ózgeshe. Ramazan munda barlyǵy ýaqtyly, tártippen júretinin aıtty. Mysaly, ol turatyn shahardyń túngi mezgili óte tynysh, tipti úlken qalalarda adamdar túnde az júredi. Jeksenbi kúnderi barlyq ortalyq, dúken jáne dárihanalar jabyq bolady. Halyqtyń deni keminde 2 tilde sóıleıdi. Jalpy, Shveısarııada resmı 4 til bar: nemis, fransýz, ıtalııa jáne rýmyn tili. Memlekettiń 60 paıyzy taýly jerde ornalasqan. Soǵan qaramastan ınfraqurylymy aldyńǵy qatarda. Sondaı-aq ereksheligi – el prezıdenti jyl saıyn aýysady. Bul derekke Ramazan erekshe tań qalǵan.
«Mundaǵy otbasylyq dástúrlerdi onsha bilmeımin. Degenmen men biletin erejeniń biri – qonaqqa keshke barǵanda túngi 12 bolmaı qaıtýy kerek. Sondaı-aq jergilikti jurt balalarymen eresek adam retinde qarym-qatynas jasaıdy», degen qyzyq aqparat aıtty.
Osy tusta eskerer bir jaıt bar. Nemis ǵalymy Hars Iensen «Elden ǵalymdar, aqyl-oı ıeleri ketse, sol eldiń sáni – ıntellıgensııa qurıdy. Ondaı elde bıznesmender bılikke keledi, kóshedegi kim kóringen saıasatker atanady. Al ártister men sportshylar, bazardaǵy alypsatarlar depýtat bolady», deıdi. Osy sóz kókiregi oıaý azamattardyń kóńiline qonsa deımiz. Qolynan is keletinder shetelden alǵanyn óz shekpenine taqsa deımiz. Biz biraq deı beremiz...
