«Bizdiń sıngýlıarlyq emes qara qurdym aýyrlyqtyń asımptotıkalyq qaýipsiz teorııasyndaǵy qarapaıym materııa ydyraýynyń sońǵy kúıi retinde alyndy. Usynylǵan modelde ortasyna shekteýli ýaqytta jetýdiń ornyna, zattyń qulaýy úshin sheksiz ýaqyt qajet. Bul sıngýlıarlyqtyń paıda bolýyna jol bermeıdi. Biraq «qara qurdym» jaryq tipti qashyp ketpeıtin oqıǵa kókjıegin qalyptastyrady», dep túsindirdi D. Malafarına.
A.Eınshteınniń jalpy salystyrmalylyq teorııasynan massıvtik juldyzdardyń ydyraýy nátıjesinde qara qurdymdar paıda bolatyny belgili. Olardyń ortasynda sıngýlıarlyq – nóldik kólemdi jáne sheksiz tyǵyzdyǵy bar «qara qurdymnyń» massasy ornalasqan aımaq túziledi. Degenmen sıngýlıarlyqtardyń bolýy teorııaǵa másele qoıady. Sıngýlıarlyqtardyń naqty álemde paıda bolýy múmkin emes degen uǵym bolǵanymen jalpy salystyrmalylyqta olardyń sózsiz ekenin kórsetetin teoremalar bar.
«Eınshteınniń teorııasynda jáne balama teorııalarynda sıngýlıarlyqsyz qara qurdymnyń paıda bolýyna qalaı qol jetkizýge bolatynyn túsinýge uzaq ýaqyttan beri kóptegen zertteý toby jumys istep jatyr. Balama teorııalar olardyń paıda bolýyn kúıreý nátıjesinde emes, sondyqtan sıngýlıarlyqsyz, biraq ózderiniń jaǵymsyz qasıetimen, mysaly, teris tyǵyzdyqpen nemese basqa ekzotıkalyq zattarmen sıpattaıdy. Bul másele meni kóptegen jyl boıy qyzyqtyrdy. О́ıtkeni sıngýlıarlyqtar týraly máseleni sheshý gravıtasııanyń jańa jáne jaqsy teorııasyna qadam bolýy múmkin dep sanaımyn», dedi professor
Eınshteın teńdeýleriniń naqty matematıkalyq sheshimi retinde bar dep boljanǵan alǵashqy «qara qurdym» 2019 jyly jerden 55 mıllıon jaryq jyly qashyqtyqta ornalasqan Messier 87 massıvti galaktıkasynyń ortasynda «Event Horizon Telescope» (EHT) arqyly anyqtaldy. Onyń massasy kúnnen 5 mıllıard ese úlken dep eseptelindi. Qus jolynyń ortasynda 2022 jyly «EHT» beınelengen óte úlken bir qara qurdym jáne keıbir baǵalaýlar boıynsha árqaısysy Kúnniń massasynan birneshe ese úlken 100 mıllıonnan astam kishirek qara qurdym bar. Biraq olardyń qalaı paıda bolyp, qaıda joǵalyp ketetini jumbaq kúıinde qalyp otyr.
«Zertteýimizdiń eń mańyzdy aspektisi – bizdiń maqsatymyzǵa basqa teorııalardyń kemshiliginen bólek, bul modeldi fızıkalyq turǵydan tartymdy etedi. Menińshe, bizdiń jumysymyz qara qurdymdardyń paıda bolýy týraly sońǵy sóz emes, biraq qyzyqty, paıdaly bolady dep úmittenemin. Alynǵan nátıjeler qara qurdymnyń paıda bolýy kezindegi ekstremaldy jaǵdaılarda gravıtasııanyń qalaı áreket etetini týraly túsinik beredi. Qysqasy, gravıtasııanyń jańa teorııasy qandaı qasıetterge ıe bolýy kerek ekenin túsinýge kómektesedi», deıdi ǵalym.
Professor Danıele Malafarına men ıtalııalyq ǵalymdardyń birlesken jumysy Amerıkalyq fızıka qoǵamynyń (APS) jetekshi «Physical Review Letters» (PRL) jýrnalynda jarııalandy.
