Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Sarapshy Vladıslav Týrkınniń aıtýynsha, bazalyq mólsherleme 0,5–1 paıyzdyq tarmaqqa tómendetilýi múmkin. Kóp jaǵdaıda 0,5 paıyzdyq tarmaqtyń yqtımaldylyǵy joǵary.
«Aı saıyn jyldyq ınflıasııanyń baıaýlaýy baıqalyp jatyr. Bul naqty mólsherleme mánin qalypty qatańnan qatańǵa qaraı yǵystyryp keledi. Qazir elimizde eń joǵarǵy naqty mólsherleme tirkelip otyrǵanyn aıta keteıin (naqty mólsherleme – bazalyq mólsherleme men ınflıasııa kórsetkishiniń arasyndaǵy aıyrmashylyq – red.). Sonymen qatar qazir qaıta nyǵaıǵan teńge baǵamy baıqalady. Bul da teńgeleı aktıvter usynysyna jáne naqty mólsherleme mánine áser etedi.
Belgili bir teńsizdikti meńzep turǵan aıqyn sıgnaldardyń biri – beırezıdentterdiń bizdiń baǵaly qaǵazdarǵa degen úlken suranysy. Tolyqqandy uzaqmerzimdi ınvestorlarǵa qaraǵanda, tasymaldaýshy treıderlerdiń mundaı aǵyny ádette syrtqy qatysýshylarǵa alypsatarlyq paıda alýǵa múmkindik beretin belgili bir burmalanýdyń bolýyn kórsetedi. Mundaı teńgerimsizdikti joıýdyń eki tásili bar, biri – naryqtaǵy valıýta usynysyn qysqartý. Iаǵnı bul – ulttyq qordan transfertti azaıtý. Ekinshisi – teńgeleı aktıvterdiń tartymdylyǵyn tómendetý. Bul degenimiz – osy aıtyp otyrǵan mólsherleme máselesi», deıdi.
Aıtýynsha, byltyr mólsherlemeni tómendete bastaǵan kezde teńge kýrsynyń aıtarlyqtaı qubylýy jáne álsireýi ańǵaryldy.
«Sol kezde sarapshylar «erterek tómendetýge qarsy bolǵan ekonomıkalyq agentter aqshamen daýys berip jatyr» dep málimdedi. Álem boıynsha mólsherlemelerdiń tómendeý sıkliniń bastalýymen tepe-teńdiktiń buzylýy, spekýlıasııalyq belsendilik qaıta kúsh alady. Bir jaǵynan, ınflıasııanyń baıaýlaý qarqyny kútkendegi deńgeıden tómen bolyp tur. Ekonomıkada áli proınflıasııalyq faktorlardyń bási basym. Proınflıasııalyq faktorlardyń qaınar kózi retinde joǵary qarqyndaǵy fıskaldyq jáne kredıttik yntalandyrýdy aıtsaq bolady. Osyny eskere otyryp, UB mólsherlemeni odan ári tómendetý týraly sheshim qabyldamaýy jáne ishki suranystyń turaqty keńeıýimen ınflıasııany turaqtandyrý faktory retinde qaıta nyǵaıtylǵan aıyrbas baǵamyn birinshi orynǵa qoıa otyryp, qalypty qatań sharttar sheńberinde jyljýdy jalǵastyrýy múmkin. Iаǵnı baǵam bizde eń basty nárse jáne mólsherleme soǵan beıimdeledi. Qadaǵalaýshy qatań sharttar ornatýǵa da barmaıdy, óıtkeni bıznes onsyz da árdaıym ashtyq jaǵdaıynda ómir súrip jatyr. Mundaıda, UB 0,25 paıyzdyq tarmaqqa tómendetý týraly sheshim qabyldaýy múmkin», deıdi Týrkın.
Onyń sózinshe, qazirgi mólsherlemeni saqtap qalý yqtımaldylyǵy tómen. Eger solaı istegisi kelse, onda ol ekonomıkadaǵy aıtarlyqtaı táýekelder men problemany, tıisinshe myqty negizdemeni talap etedi.
«Qandaı da bir problema, túıtkil týraly buǵan deıin aıtylǵan joq. Syrtqy fon da qazir óte jaqsy jáne aldaǵy 12 aı da solaı boljanyp otyr. Alaıda UB munyń aldynda jarııa etken «mólsherlemeni tómendetýdiń qazirgi sıkli aıasyndaǵy múmkin bolatyn úzilister» bizdi alańdatady. Mundaıdyń ne úshin kerek ekeni tipti túsiniksiz. Bul sheshim UB úshin óte qolaıly, biraq ol eshqashan belsendi emes, ekonomıka qurylymy úshin, tipti, destrýktıvti sanalady. Ortalyq bankter der kezinde nazar aýdaryp, sharttardy aldyn ala túzetýge talpynyp jatyr. Esterińizge sala keteıin, ekonomıka tarıhynda birneshe ret shamadan tys qattylyq nemese aqsha-nesıe sharttaryn ýaqytynda retteı almaý resessııaǵa, qurylymdyq burmalanýlardyń ósýi men tereń tamyrlanýy kezinde uzaqqa sozylǵan toqyraý jaǵdaılaryna ákeldi», deıdi sarapshy.
«Halyk Finance» bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni 50–100 bazalyq tarmaqqa tómendetýge bolady dep sanaıdy.
«Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqtar tarıfiniń joǵarylaýy, Ulttyq qordan qarajat alý arqyly 2023 jyldyń tórtinshi toqsanynda bıýdjettik yntalandyrýdyń kúsheıip ketýi, jyl basynan beri mınımaldy jalaqy deńgeıiniń kóterilýi sııaqty proınflıasııalyq faktorlardyń saqtalýyna qaramastan, ınflıasııanyń odan ári tómendeýi jalǵasa beredi. Tipti osy baıaýlaýdyń aıtarlyqtaı tejelgenin jáne Ulttyq banktiń 2023 jyldyń sońyna ınflıasııany 7,5 – 9,5% sheginde boljaǵanyn eskersek, biz aqsha-nesıe saıasatyn odan ári jeńildetý jáne bazalyq mólsherlemeni 2023 jyldyń sońyna deıin 50–100 bazalyq tarmaqqa tómendetý múmkindigi bar dep esepteımiz», deıdi «Halyk Finance» sarapshysy Mádına Qabjálelova.
Bıyl qańtardyń sońynda jyldyq ınflıasııa 9,5 paıyzdy quraǵan edi. 2023 jyldyń jeltoqsanymen salystyrǵanda 0,3 paıyzdyq tarmaqqa ǵana tómendedi. Alaıda ınflıasııanyń bir tańbaly deńgeıine qol jetkizgen kezde bul tabıǵı úderis sanalady. 2024 jyly Ulttyq bank te, sarapshylar da, sonyń ishinde biz de ınflıasııanyń kúrt tómendeýin kútpeımiz deıdi.
«UB bıyl jyl sońynda ınflıasııany 7,5 – 9,5 ıntervalynda boljaıdy. Biz 8,5 paıyz bolady dep otyrmyz. Ulttyq qordan transfert jasaý túrindegi iri valıýtalyq ıntervensııalardan keıin teńge baǵamynyń qalypty álsireýi bizdińshe 2024 jyldyń alǵashqy jartysynda bolýǵa tıis. Sonymen qatar áli de jalǵasa túsýi múmkin bolyp turǵan kommýnaldyq qyzmetter baǵasynyń qymbattaýy da baǵanyń túsýine kedergi keltiredi. Baǵa ósimin yntalandyratyn taǵy bir faktor – Ulttyq qordan qosymsha qarajat alý. Bul týraly naýryzda naqty belgili bolady. Alaıda byltyr alynǵan 5,3 trln teńgeni eskere otyryp, ınflıasııaǵa yntalandyrý áserin berý úshin bıylǵy transfert mólsheri aıtarlyqtaı joǵary bolýy kerek. Munaı baǵasynyń turaqtanýyna jáne munaı óndirýdi keńeıtýge qatysty belgisizdik, ıaǵnı Ulttyq qorǵa túsetin tabys aǵynynyń shektelýi jaǵdaıynda bul ssenarııdiń iske asýy neǵaıbyl», deıdi.
Monetarlyq saıasattyń jumsarýyna yqpal etetin taǵy bir faktor – jahandyq ınflıasııalyq qysymnyń baıaýlaýy.
«Qazaqstanda 6 paıyzǵa taqaý turǵan naqty mólsherlemeniń joǵary deńgeıi tirkeldi. Bul kútpegen syrtqy kúızelisterdiń bolmaýy jaǵdaıynda bazalyq mólsherlemeniń odan ári tómendeýi traektorııasyna negiz beredi. Bizdiń pikirimizshe, kezekti otyrysta bazalyq mólsherlemeni 50–100 bazalyq tarmaqqa, 14,25–14,75 paıyz aralyǵynda qaldyrýǵa bolady. Bul sheshim ınflıasııaǵa jetkilikti tejeýshi áserdi saqtaı otyryp, ekonomıkaǵa yntalandyrý turǵysynan áser eter edi», dep túıindeıdi.
Eske salaıyq, qazir bizde bazalyq paıyzdyq mólsherleme – 15,25 paıyz. Jyldyq ınflıasııa – 9,5 paıyz. Inflıasııa boıynsha maqsat – 5 paıyz.
