Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bul bastamaǵa jol salǵan – 2019 jyldyń 27 tamyzynda jaryq kórgen «Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń keıbir máseleleri týraly» Prezıdent Jarlyǵy. Jastar kadr rezervi jónindegi ulttyq komıssııa quryldy, keıin konkýrs jarııalanyp, qorytyndysymen 300 rezervıst iriktelip alyndy. Qoly taza, bilimi tereń jastar eski jolmen júrmeı, jańa talaptardy oryndaýda Prezıdenttiń alǵa qoıǵan basty qaǵıdattarymen eńbek etýge nıetti.
Kadr rezervine irikteý eki jylda bir ret ótkiziletindikten 2021 jáne 2023 jyldary elý-elýden júz adam irikteldi. О́tken jylǵy konkýrsqa qatysýǵa 6 404 adam ótinish bergen, ol bir orynǵa 128 adam degen sóz. Sheshýshi saıysta 100 adam iriktelip, ol Ulttyq komıssııada muqııat qaralyp, qorytyndysynda eki adamnyń biri ǵana tańdalǵan. Qarap otyrsańyz, synaq kóp, oǵan daıyndyq pen bilim kerek, bastysy Prezıdent saıasatyn oryndaýǵa jas kadrlardyń kúsh-jigerin jumsaýǵa talpynysy bar.
Qasym-Jomart Toqaev bılik ókilderi árdaıym halyqpen birge, ıaǵnı azamattarmen tyǵyz baılanysta jumys isteýi qajet ekenin udaıy aıtyp júr. «Kez kelgen máseleni ýaqytyly sheship otyrý – negizgi mindet. «Halyq únine qulaq asatyn memlekette» dál osyndaı qundylyqtar ornyǵýy kerek», dedi Memleket basshysy ótkende Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń forýmynda.
Burynǵy jasaqtalǵan kadr rezerviniń ishinen taǵaıyndalǵan mınıstrler men oblys ákimderiniń orynbasarlary bar, jalpy 270 adam memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektordaǵy túrli laýazymǵa taǵaıyndalǵan. 33 kadr rezervi saıası laýazymdarda, 5 adam «A» korpýsynyń ákimshilik qyzmetterin atqaryp keledi. Bul derekter Prezıdenttik kadr konkýrstarynda jeńimpaz bolǵan, ozyq oıly jastardy eski bılik áli de qatarlaryna qosýǵa qulyqty emes ekendigin kórsetedi. Ortalyq organdardaǵy saıası qyzmetshiler sany 428 jáne jergilikti organdardaǵy 313 adamdy qosqanda 741 bolady eken, sonda ótken 4-5 jyl kóleminde rezervısterdiń 4,4 paıyzy ǵana saıası bılikke tartylǵan, ıaǵnı 22 adamǵa shaqqanda bireý ǵana. «A» korpýsyndaǵy 101 qyzmetker qatarynda tek 5 rezervıst jas bar, bul jerde de jıyrma adamǵa bir kadr keledi.
Jalpy, eskiniń bárine topyraq shashýǵa bolmaıdy, ótkennen sabaq alý kerek. О́tken ǵasyrdaǵy kadr saıasatynda basshy jergilikti halyqtan bolǵanda, onyń orynbasary ortalyqtyń ókili bolatyn, kerisinshe, basshy basqa jaqtan kelse, orynbasary jergilikti jerden taǵaıyndalatyn. Bul júıeniń róli bir-birine tejeý bolýynda edi. Sol sııaqty ortalyq bekitetin mınıstrlikter, agenttik, komıtet basshylarynyń jáne óńirlerde oblys ákimderiniń birinshi orynbasarlary, jergilikti basqarmalar men mekemelerdiń, aýdan ákimderiniń orynbasarlary Prezıdenttik jastar kadr rezervinen taǵaıyndalý tájirıbesin engizgen jón.
Taǵy bir qýanarlyq jaıt, jastar kadrlyq rezervterin jasaqtaýdyń jergilikti jerlerde júrgizilýi. Prezıdenttiń 2023 jylǵy 15 maýsymdaǵy Jarlyǵyna sáıkes «Oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar, Astanada aımaqtyq kadr rezervterin jasaqtaý týraly erejesi» bekitildi. Qujatqa sáıkes bıyl 1 naýryzdan bastap konkýrs ótkiziledi. Oblystarda 15-18 adamnan, Almaty qalasynda 10 adam iriktelip alynbaq. Degenmen 2 mıllıonnan astam halqy bar, myńdaǵan memlekettik qyzmetker jumys isteıtin iri megapolıste bar bolǵany on adamnyń rezervke alynýy óte az dep esepteımin. Bul konkýrsty kúzde qaıtalap, adam sanyn kóbeıtken durys. О́ıtkeni bul Prezıdenttiń kadr saıasatyn iske asyrýdaǵy mardymsyz is bolyp qalady.
Qasym-Jomart Toqaev Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń forýmynda memlekettik qyzmette «komandamen kóshý» úrdisi áli tyıylmaı otyrǵanyn ótkir synǵa aldy. Osyǵan oraı Prezıdent Ákimshiligi, Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttikke bul máseleni qatań baqylaýǵa alýdy, mundaı áreketterge batyl tosqaýyl qoıýdy tapsyrdy.
Jas kadrlardy irikteý aıasynda kandıdattardyń mátindik jáne sandyq aqparatpen jumys isteý, sıtýasııalyq tapsyrmalardy sheshý qabiletteri, sondaı-aq quzyretteri baǵalanady jáne olar birqatar áńgimelesýden ótedi. Biraq bul jerdegi bir kemshilik – talapkerlerdiń qazaq tilinen emtıhan tapsyrmaýy. Qansha jerden qazaq tiliniń órkendeýin áńgime qylǵanmen, onyń qajettiligin bılik pen qoǵam árdaıym shegelep otyrmasa, odan naqty qorytyndy shyqpaıtynyn túsinetin ýaqyt jetti.
Irikteýden sátti ótkender memlekettik qyzmettiń jáne kvazımemlekettik sektordyń jaýapty laýazymdaryna konkýrstan tys taǵaıyndaý quqyǵymen úsh jyl merzimge rezervke alynady, al jergilikti jerlerde bul merzim – eki jyl. Sonymen qatar kvazımemlekettik organdarda shoǵyrlanǵan bilimdi jáne tájirıbeli jastardy memlekettik qyzmetke tartýdy olardyń burynǵy aılyǵy men áleýmettik qorǵaý paketin saqtaı otyryp júrgizý kerek. Bul isten memleket tek utady. Sondyqtan da qazir bizge ádiletti Qazaqstannyń jaýapkershiligin tereń túsinetin jastar kerek.
Atamurat ShÁMENOV,
qoǵam qaıratkeri
