Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bul máseleni áýelde mektepterdiń ata-analary kótergen. Ras, birinshi aýysym oqýshylary sabaqtan shyǵyp jatqan sátte ekinshi aýysymnyń balalary mektepke enteleı kirip, abyr da sabyr bolady. Onyń ústine, ekinshi aýysymdaǵy bastaýysh synyp oqýshylaryna deıin keshki jetilerde shyǵady. Qystyń kúni jeti degeniń, jeti qarańǵy tún. Kóshe boıyndaǵy jaryqtyń joqtyǵy men ıesiz ıttiń kóptigin aıtpaı-aq qoıdyq. Másele ol da emes, bilim sapasynda. Ata-analardyń kókeıindegi saýal, synyp sany kóbeıgen saıyn bilim sapasy tómendeı bermeı me? Bul tyǵyryqtan shyǵý úshin 19 shaǵyn aýdanǵa taǵy birneshe mektep salý qajet.
Jýyq arada atalǵan aýdanda «jaıly mektep» jobasy aıasynda eki mekteptiń qurylysy bastalatyn kórinedi. Alaıda qala ishindegi birqatar mektepte bala sany azaıyp, tús aýa kabınetter bos qalyp jatqan joq pa? Sózimiz dáleldi bolýy úshin, О́skemendegi Lev Gýmılev atyndaǵy №38 mektepke tús aýa baryp kórdik. Qulaqqa urǵan tanadaı tynyshtyq. Syıymdylyǵy 1005 oryndyq mektepte 1 261 bala bir-aq aýysymda oqıdy. Al bul ýaqytta joǵaryda atalǵan №46, №48 syndy qazaq mektepterindegi tirshilik quj-quj qaınap jatady. Bastaýysh synyptarda dene shynyqtyrý páni birde sport zalda ótse, endi birde dálizde ótedi. Zań demekshi, bul qanshalyqty zańdy? Sport zalda ótken jaǵdaıda, bir mezette joq degende eki synypqa qatar ótedi. Bul da mektep baǵdarlamasyna saı emes sııaqty. Qalaı desek te, oqýshy syımaıdy dep, teń jartysyn qala ishindegi bos mektepterge jóneltip jiberý taǵy zańǵa saı emes. Ol týraly zeınetker ustaz, «Bilim berý isiniń úzdigi», «Qurmet» ordeniniń ıegeri Oralhan Tileýkenov pikir bildirgen.
– Zańǵa salsaq, ár bala tańdaǵan mektebinde oqýy kerek. Al mektepterge bala syımaı jatsa, sol aýdanǵa jańa mektep salynsyn. Prezıdent «jaıly mektepke» kóp kóńil bólip jatyr. Jaıly degenimiz, balanyń alańsyz bilim alýyna jan-jaqty jasalǵan mektep bolýǵa tıis. Shúkir, qazaq ultynyń úles salmaǵy artyp jatqany qýantady. Buryn qazaq mektepteri sanaýly ǵana edi. Keıin aýyl-aýyldaǵy aǵaıyn qalaǵa jylystady. Qazaq synyptaryna suranys artty, bara-bara taza qazaq mektepteri ashyldy. Qazir jaǵdaı jaqsy. Bir ǵana Jibek matalar kombınaty shaǵyn aýdanynda bes qazaq mektebi bar. Sonyń ózine bala syımaı jatyr. Zaman tynysh bolsyn! Áli de kóbeıemiz. Al bosap jatqan mektepterge sol mańaıdaǵy oqýshylardy ornalastyra bereıik. Orys mektebi bolsa, qazaq synyptaryn ashyp, aralas mektepke aınaldyraıyq. Ol praktıkada bar. Bilemin, aralas mektepke qatysty ár túrli pikir aıtylady. Biraq amalymyz joq. Jalpy, aralas mektepterde qazaq tildi oqýshylar úshin erkindik bolmaıdy. О́z ortasynyń qalyptasýyna kedergiler kezdesedi. Qalaı desek te, orys tiline basymdyq berilip turady. Ony qoıyp, ózimiz orys tildi ortada «oıymyzdy jetkize almaı qalamyz ba» dep tunshyǵyp otyramyz. Onyń qasynda elimizdiń erteńi úshin rýhty jastardy tárbıelesek jón. Patrıottyq tárbıeni shynaıy berýimiz kerek, – deıdi bilim berýdiń qyr-syryn ábden meńgergen ardager ustaz Oralhan Raqymjanuly.
Jalpy, О́skemen qalasy boıynsha 48 memlekettik bilim beretin mektep bolsa, onyń 20-sy aralas, 16-sy orys mektebi, 12-si qazaq tilinde bilim beretin mektep. Qazaq ultynyń úles salmaǵy 52 paıyzdy quraǵanymen, bilim oshaqtary teńespeı tur. Árıne, ol ýaqyt enshisindegi másele. Dál qazirgi ýaqytta bala sany aýzy-murnynan shyǵyp turǵan mektepterdiń máselesin ońtaıly jolmen sheshý úshin júıeli jumys júrgizilse jón. Ol týraly mektep dırektorlary ne deıdi?
– О́skemendegi №48 mektep 2019 jyly ashylǵan. Aıta keteıin, mekteptiń qosymsha bilim berý mártebesi bar. Alaıda myń orynǵa laıyqtalǵan mektepte 2060 oqýshy bilim alady. Uzyn sany 83 synyp otyr. Sol sebepti, qosymsha bilim berýge kabınet jetpeı qalady. Máselen, D.Serikbaev atyndaǵy tehnıkalyq ýnıversıtetten 18 muǵalim kelip sabaq beredi. Sondaı kezderi kabınet tappaı sabylamyz. Tyǵyryqtan shyǵý úshin qosymsha sabaqtardy senbige jyljyttyq. Jalpy, 19 shaǵyn aýdanǵa taǵy mektep kerek-aq, – deıdi «№48 mektep-qosymsha bilim berý ortalyǵy» dırektory Shynar Tilegenqyzy.
Aıta keteıik, О́skemen qalasynda dál osy sekildi qosymsha bilim berý dárejesinde taǵy eki mektep bar; biri №29 orys mektebi bolsa, ekinshisi №19 aralas mektep. Aralas mektep bolǵanymen, qazaq synyptarynyń sany 9 ǵana. Al orys synyptary – 43. Eń bastysy, bul eki mektepte oryn sany jetkilikti. Qysylyp-qymtyrylyp otyrǵan joq kórinedi. Sol sekildi №48 mekteptiń oqýshylary da alańsyz bilim alýǵa tıis edi. «Bilimdi urpaq – el bolashaǵy» dep urandatamyz. О́kinishke qaraı, alańsyz bilim ala alyp otyr ma? «Jaıly mektep» jobasy sozbalańǵa salynbaı, jedel júzege assa, túıindi problemalar sheshiler edi. Ázirshe, bir aýysymdyq mektepterdiń júktemesin zerttep, eki aýysymdyq etý kerek shyǵar. Árıne, ár ata-ana balasyn úıiniń irgesindegi mektepke bergisi keledi. Alaıda qazirgi tańda mektep avtobýsy kidirissiz júrip tursa, qalanyń qaı núktesine bolmasyn jetkizer edi. Al qosymsha bilim ordalary boı kóterip jatsa, kim qýanbasyn?!
– №46 mektep zaman talabyna saı úlgide salynǵan sáýletti ǵımarat. Ustazdary da bilimdi. Sonymen qatar taza qazaq mektebi. Biz bul mektepten anaǵurlym alys tursaq ta, qyzymnyń aralas mektepten góri taza qazaq mektebinde oqyǵanyn qalaımyn. Biraq bul qazaq mektebinde bala sany eki ese kóp. Synyp sany da jyl saıyn kóbeıip barady-aý deımin. Sebebi 19 shaǵyn aýdanda turatyndardyń kóbi jas otbasylar. Onyń ústine, taǵy kópqabatty úıler boı kóterip jatyr. Buǵan álbette, qýanamyz. Qazaqtyń baspanaly, balaly bolyp jatqany baqyt qoı. Degenmen, turǵyn úılermen qatar balabaqshalar, mektepter de kóbeıse eken, – deıdi №46 mekteptiń ata-anasy Aqerke Muqanova.
Másele kúrdeli bolǵanymen, bolashaq urpaqtyń biliminen aıanyp qalýǵa áste bolmaıdy. Mektep soǵa salý bir kúndik sharýa emes. Sondyqtan keıbir mektepterde qazaq synyptaryn ashyp, ýaqytsha aralas mektepke aınaldyrýǵa bolatyn shyǵar. Joǵaryda aıtylǵandaı, quzyrly organdar mektepterge monıtorıng júrgizip, bala sany shamadan asyp bara jatqan bilim ordalaryndaǵy jaǵdaıdy zań aıasynda rettegen abzal. Áıtpese, kabınet tappaı sabylyp júrgen oqýshylardyń sapaly bilim ala almasy anyq.
О́skemen
