Synyqshy syry

Emshilik pen synyqshylyq kóbi­ne urpaqtan-urpaqqa beri­letin qasıet desedi. Mundaı týmy­­synan erek tulǵalar Torǵaı dala­synan da kóptep shyqqan. Osy óńirde Ospan qoja, Berdikeı Qulmuhamed ıshan áý­let­­­teri, Satybaldy ıshan, Dúz­baı qajy júıke aýrýlaryn emdegeni, Jylanshyq ózeni bo­ıyndaǵy Tastaǵan otashyǵa elimizdiń túkpir-túkpirinen der­tine em izdegen jandar kóptep keletini el aýzynda áli kúnge deıin aıtylady. Bulardan bólek, О́mirbek Jandáýletov, Aıdarhan, Nazym, Aıgúl synyqshylardyń da orny bir tóbe. Solardyń qata­rynda HIH ǵasyrda Qabyrǵa jeri­nen shyqqan Amanbaı synyq­shynyń, onyń urpaǵy Quraqbaı Ámir­ǵazınniń esimi de Torǵaı jerin­de kópke tanys. Quraqbaı Oshaq­baıuly elimiz táýelsizdik alǵan­nan bertinge deıin synyq­shy­lyǵymen óz óńiri emes, búkil Alty Alashqa sharapatyn tıgizdi. О́kinishke qaraı, 57 jasynda ómir­den erte ketken. Al búgingi bizdiń áńgimemizdiń keıipkeri – sol Quraq­baı synyqshynyń týǵan inisi Baqytjan Ámirǵazın.

Qostanaı oblysy Amangeldi aýdany qazirgi Qa­byr­ǵa aýyldyq okrýginiń Alakól eldi mekeninde ómirge kelgen Baqytjan aǵa sol Torǵaı jerin­de júrgizýshi bolyp eńbek etip, zeınetke shyǵyp, ótken jyly Astanaǵa qonys aýdarypty. Búginde elorda mańyndaǵy Talap­ker aýylynyń turǵyny. Bul kisi­niń áýletinde synyqshylyq dás­túr Amanbaı atasynan basta­la­dy dedik qoı. Odan keıin ótken ǵasyrdyń 70–80-jyldary atasynyń Bazarkúl esimdi qa­ryn­dasy da burynǵy Torǵaı oblysy Amangeldi aýda­nynyń Qumkeshý aýylynda jurtty emdegen eken. Qazirgi tańda jaqyn inileriniń birine de osy qasıet darysa kerek. Búginde ol Arqalyq qalasynda halyqqa óz shıpasyn tıgizip júr.

Baqytjan aǵa 2008 jyldyń 1 sáýirinen bastap ózine emdelý­ge kelgen adamdardyń tizimin ja­zyp otyrǵan. Odan arǵysyn eseptemegende sol kúnnen beri búginge deıin 18 myńnan astam adam kelip qaralypty. «Bárine birdeı demeımin, biraq keminde 95 paıyzyna kómegimdi tıgizdim. Aldyma kelgenderdiń ishinde óz aıaǵymen júre almaı, tósekke tańylǵandary da az bolmady. Keıde tili shyqpaǵan 1-2 jastaǵy bala­lardy alyp keledi. Olar qaı jeri aýyrǵanyn da, shyqqan býyny ornyna túsken-túspegenin de aıta almaıdy. Sondaıda qolyna bir zatty berip, kótertkizip bile­min», deıdi synyqshy.

Baqytjan Oshaqbaıuly 2022 jyly Qazaqstan halyq emshileri qaýymdastyǵynyń prezıdenti A.Qoja­lymovtyń qolynan «Qur­metti halyq emshisi» degen tós­belgi alǵan. О́ziniń aıtýynsha, synyq­shylyqpen qatar qolynyń bıo­­togi arqyly deneniń tuz jı­na­l­ǵan jerlerin ydyratyp em­deý­men de aınalysady eken.

Baqytjan aǵa áńgime arasynda qyzyqty oqıǵalarymen bólisti. Sonyń biri – óz balasynyń shyq­qan aıaǵyn túsinde salǵany. Bul jaǵdaı 1998 jyldyń aqpan aıyn­da bolypty. «Sol kúni men úıde emes edim, deıdi ol. – Túnde uıyqtap jatyp tús kórdim. 12-13 jastaǵy ulymnyń aıaǵy shyǵyp ketip, sony salyp jatyr ekenmin. Ertesine aýylǵa oralyp, áıelimnen «Bala qaıda?» dep surasam, «Syrtta oınap júr», dedi. Túnde kórgen túsimdi aıtyp edim, jubaıym bylaı dedi: «Shynynda, keshe sen joqta fýtbol oınap júrip aıaǵyn shyǵaryp aldy. Ol da túnde tús kóripti. Sen onyń aıaǵyn salypsyń. Tańerteń oıansa, aıaǵy sap-saý...».

Búginde medısına qansha q­a­rysh­­tap damydy desek te, ha­ly­q em­shi­ligin shetke ysyryp qoıý múmkin emes. Ony ómirdiń ózi dáleldep jatyr. Baqytjan aǵa aıaq-qolynan jaraqat alyp, dárigerlerden kómek bolmaǵan soń, ózine keletin adamdardyń da qata­ry kóp ekenin aıtady. Bir­de Arqalyq qalasynan 400 sha­qy­rym jerdegi Aqkól aýyly ma­ńynda jer astynan shyǵyp jat­qan ystyq sýǵa barǵanda Reseı­­den kelgen qazaq otbasymen kez­desipti. Olardyń eki uly bir jyl buryn kólik apatyna túsken eken. Sodan uzaq ýaqyt aýrýhanaǵa jatyp, talaı jerge baryp emdelse de, qol-aıaǵynyń jaraqatynan jazyla almapty. Bir uly tipti júre almaıdy eken. Baqytjan aǵanyń synyqshy ekenin estigen olar «sońǵy úmitimiz sizde» dep birden qolqa salady. Esh sózge kelmesten qol­ushyn sozǵan ol eki jigittiń qol-aıaǵyn ornyna salyp beripti. Kókten izdegeni jerden tabylǵan qandastar shat-shadyman bolyp, alǵystaryn jaý­­dyrady.

Qazir naryq zamany. Gıppo­krat­tyń «Tegin emdeme» degen ósıeti bar ǵoı. Sondyqtan biz sy­­nyq­shydan oǵan qaralý quny qan­sha ekenin de suraýdy umyt­pa­­dyq. Baqytjan aǵa óziniń bel­gi­li bir bekitken baǵasy joq eke­­­­nin, jurt ne berse, sony ala­ty­­nyn aıtty. Degenmen sy­nyq­shy­­nyń adamdarǵa qoıatyn keıbir ta­­lap­tary da bar eken. Ol naý­qas­­­tardy tek kúndizgi ýaqytta qa­­­byl­daıtynyn, kesh túskennen ke­ıin qaramaıtynyn aıtady.

Biz Baqytjan aǵanyń úıinen bel­gili ánshi Sáken Maı­ǵa­zıev­pen bir­ge túsken sýretin kórip, onyń sy­ryn suradyq. Sóıtsek, birneshe jyl buryn «Mýzarttyń» ánshisi de Ar­qa­lyq­tyń qasyndaǵy Birlik aýy­lyna arnaıy kelip, qaralyp qaı­typty. Keıin ol óziniń ınstagram paraqshasynda arnaıy vıdeo jarııalaǵan bolatyn: «Osydan bir aı ýaqyt buryn qulap, saý­saq­­tarymdy shyǵaryp alyp edim. Iyǵym da kópten syr berip júr­­gen. Biz den­saý­lyǵymyzǵa qara­­maı júre beredi ekenbiz. Alma­ty men Asta­nada júrip, sonaý Arqa­lyq­tyń qasyndaǵy aýyl­ǵa kelip em alamyn dep kim oıla­ǵan? Ba­qyt­­jan Oshaqbaıuly búgin ıy­ǵym­ men saýsaqtarymdy or­nyna sa­­lyp berdi», dep alǵysyn bil­dir­gen.

Áńgimemizdiń basynda sy­nyq­­­shy­lyq tuqym qýalaıtyn qa­sıet dep edik qoı. Sonyń bir dáleli – búginde Baqytjan aǵa­nyń uly Jangeldi de jeńil-jel­pi shyqqan-taıǵan býyndardy salyp, mamandanyp júr eken.