Sýretterdi túsirgen – avtor
Uzynsha kóterilgen jadaý úı. Jadaý úıdiń esigin syqyrlata ashyp, tabaldyryǵynan attaǵan boıda ótken ǵasyrdyń 80-90 jyldaryna aıaq basqandaı kúıde bolady ekensiń. Áktelgen uzynnan-uzaq dáliz. Taqtaıy syqyrlaǵan eski eden, eski esik. Terezeleri de tozǵan. Tym bolmaǵanda, jıhazdary jańa shyǵar dep, bólmelerge bas suqqanbyz. Eńseni basady. Shkaftary qaýsap tur... Ashanalary kórshiles salynǵan úıde. Ashananyń asaı-múseıleri de ábden eskirgen. Qyl aıaǵy ınternattyń dárethanasy da dalada. Qystyń qaqaǵan aıazynda basqasyn aıtpaǵanda, 1-synyptyń oqýshysy dalanyń dárethanasyna baryp júr degenge sengiń kelmeıdi. Aıtqandaı, bul ınternatta Shanaǵaty, Balyqtybulaq, Buǵymúıiz, Uranhaı aýyldarynyń balalary turady. Uzyn sany – 14 oqýshy. Olardy tasymaldaıtyn arnaıy avtobýs ta joq. Internet týraly ınternat oqýshylary men qyzmetkerleri jaq ashyp otyrǵan joq. Sebebi munda ınternetti qoıyp, qarapaıym telefon baılanysy – problema.
Taý basyndaǵy Tósqaıyń aýlynda soǵystan keıingi jyldary aýrýhana bolǵan ǵımaratta oqýshylardyń turatynyn Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev bile me eken? Ony qoıyp, oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń tabany tıdi me? Máseleniń mán-jaıyn bilse, búgingi kúnge deıin jańa ǵımarat salyp bermese de, esik-terezelerin jańalap, dárethanasyn ǵımarat ishine salyp berer edi ǵoı. Aıtqandaı, qyrýar qarjy jumsap, ınternat ǵımaratyna japsarlas dárethana salynǵan. Alaıda qoldanýǵa jaramaıdy.
«Internat eski. Eski bolǵanymen, qystyń kúni jyly. Balalardyń tamaqtary toq. Másele sol, tozǵan ǵımaratta turyp jatyr. Kúrdeli jóndeýge usynǵan edik, bıyl jańa ǵımarat salynady degendi estidik. Dárethana qosymsha salynǵan. Biraq onyń syrty qaptalmaǵan. Jylý dálizde turǵandyqtan dárethana sýy qatyp qalǵan. Qazir ýaqytsha jaýyp qoıdyq», deıdi mektep janyndaǵy ınternattyń sharýashylyq meńgerýshisi Radjan Qudaıbergenov.
Álbette, jańa ǵımarat aýadaı qajet. Tósqaıyń orta mektebiniń dırektory Jaras Iýsýpovtyń aıtýynsha, jańa ınternat ǵımaraty kelesi jyly salynýy múmkin. Al oblystyq bilim basqarmasy ókilderi ne deıdi?
Joldaǵan jaýaptaryna kóz salsaq, «Shyǵys Qazaqstan oblysy bilim basqarmasy Kúrshim aýdany boıynsha bilim bóliminiń «Tósqaıyn orta mektebi» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń teńgeriminde mektep janyndaǵy ınternat bar. Bul ınternat 1948 jyly salynǵan, syıymdylyǵy 30 balaǵa arnalǵan, jalpy aýdany 500 m2» dep jalpy aqparat beripti. Sondaı-aq búginde ınternatta 14 bala turatynyn málimdegen. Mektep janyndaǵy ınternat jyl saıyn aǵymdaǵy jóndeý (ákteý, sylaý, boıaý) jumystarynan ótip turady eken. 2020 jyly 7 mln teńge qarajat bólinip, aǵymdaǵy jóndeý, sanıtarlyq toraptary ornatylǵanyn habarlapty. Ol degenimiz, dárethana. Demek istemeı turǵan dárethana úshin 7 mln teńge jumsalǵan. Durysy, jumsalmaǵan, jelge ushqan.
«Tósqaıyń orta mektebi» KMM barlyǵy 70 bala bilim jáne tárbıe alyp jatyr: onyń 15-i shaǵyn ortalyqta, 6-aýy mektepaldy daıarlyq synybynda, 49-y 1-11 synyp oqýshylary. Mektep janyndaǵy ınternatta 14 bala turady, bul balalar Balyqtybulaq, Buǵymúıiz, Shanaǵaty, Ýrýnhaıka aýyldarynyń balalary. Bıyl qardyń qalyń bolýyna baılanysty ınternatta turatyn balalar 2 aptada 1 ret úılerine mektep avtobýsymen tasymaldandy» delingen. Shyndyǵynda, arnaıy barǵan saparymyzda mektep avtobýsyn kórgenimiz joq. Kerisinshe, ata-analar mektepke avtobýs qajet desti.
«2024-2025 oqý jylyndaǵy boljamdy kontıngent 69 oqýshyny quraıdy. Onyń 12-si shaǵyn ortalyqta, 4-eýi mektepaldy daıarlyq synybynda, 53-i 1-11 synyp oqýshylary. 1-11 synyp oqıtyn 16 bala ınternatta turady dep josparlanyp otyr. Onyń ekeýi Balyqtybulaq aýlynan, jeteýi Buǵymúıizden, beseýi Shanaǵatydan, ekeýi Uranhaı aýlynan».
Aıta keteıik, Tósqaıyń aýyldyq okrýgine qarasty eldi mekende jalpy orta bilim beretin 3 mektep bar: Shanaǵaty bastaýysh mektebi (5 bala), Uranhaı negizgi orta mektebi (69 bala: 0-11 synypta – 44, shaǵyn ortalyqta – 25) jáne Tósqaıyń orta mektebi. Osy okrýgke qarasty 5 eldi meken ornalasqan, Balyqtybulaq pen Buǵymúıiz aýyldarynda mektep joq, al Shanaǵaty aýlynda tek bastaýysh mektep bar. Bul aýyldardyń araqashyqtyǵy 10-25 shaqyrym aralyǵynda. Onyń ústine taýly aımaq bolǵandyqtan, jol qıyndyǵy da joq emes. Jalpy, Tósqaıyń aýyldyq okrýginde 0-18 jas aralyǵyndaǵy balalar sany – 194.
Tósqaıyńda jańa ınternat ǵımaraty salyna ma degen basty saýalǵa jaýap bergen Shyǵys Qazaqstan oblysy bilim basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Alıma Aqylbek «Bilim berý nysandaryn salýdyń kezeń-kezeńimen josparǵa sáıkes Tósqaıyń aýlyna 25 oryndyq ınternatty úshjaqty memorandým (offteık-kelisimshart) jasasý arqyly salý josparlanǵan» deıdi. Al qurylysy naqty qashan bastalatyny týraly aqparat bergen joq. Sondyqtan máseleni oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev ta nazaryna alǵany durys shyǵar.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Marqakól aýdany,
Tósqaıyń aýyly
