Aqıqattyń aldaspany

«Qazaq ádebıeti» gazetinde jumys istep júrgenimde Saǵat aǵaǵa baryp edim, sál kóńilsizdeý otyr eken. «Aǵa, sizde eshqandaı buıymtaıym joq, tek gazettiń sekretarıatynda bolǵan soń, ózińiz kóppen birge túsken sýretterdi jınastyryp, keregi bolyp qalar dep ákelip otyrmyn», dedim. Sýretterdi alyp qarap, áp-sátte kóńildenip: «Bárekeldi, munyń óte durys tirlik eken» dep alyp, bir silkinip, máre-sáre bolyp qaldyq. Jaǵdaı suraýyna oraı jaýap qaıtarǵan bolyp otyrmyn. Sodan ol ádebıet týraly áńgimeniń tıegin aǵytty dersiń. Kókirek kózim ashylyp, kóńilim kók dónennen de júıtkip árige ketti... Osyndaı aǵynan jaryla aıtary bar aǵańnyń bolǵanyna ne jetsin!

Saǵat aǵanyń erekshe bir aıtqany: «Mynandaı fotolardy jınastyryp júrýiń­di quptaımyn. Bular ýaqyty kel­gende tarıhtan syr sherter qundy dúnıe­ler bolary sózsiz» degeni. Sodan Sákeńniń keńesimen 1982–1987 jyldary «Qazaq áde­bıeti» gazetinde sekretarıatta jumys istep júrgende jarııalanǵan, redaksııa qor­jynyna túsken fotolardy jınap júr­dim. Keıinirek jınaqtalǵan fotolar­dy sol kezdegi Aqparat mınıstriniń oryn­basary, jazýshy Álibek Asqarǵa kór­setip edim, kabınetindegi ústelge syımaı, odan edenge jaıyp tastap tańdaǵany. Ke­ıin Álekeńniń uıytqy bolýymen «Jazý­shy­lar álemi» atty fotoalbom jaryq kórdi.

Sodan qalǵan kóptegen foto bar edi. Satırık Shona Smahanulynyń qyryqqa jýyq fotosyn Almatydaǵy Sh.Smahanuly atyndaǵy mektepke tabystadym. Aqyn Hamıt Erǵalıevtiń fotolaryn balasy Ma­ratqa, qalamgerler Seıtjan Oma­rov­tikin balasy Nuraıǵa, Qalıjan Bek­ho­jındikin balasy Erlanǵa berdim. Qal­ǵan fotolardy taǵy bir iriktedim de, Asta­na qalalyq Jazýshylar odaǵynyń jetek­shisi Dáýletkereı Kápulyna amanat­ta­dym. Aqseleý Seıdimbektikin inisi Asyl­hanǵa, Safýan Shaımerdenovtikin inisi Saıyn Esmaǵıǵa tabystadym. Alma­ty­da­ǵy Jazýshylar odaǵyna baryp, sol kez­degi odaq tóraǵasynyń orynbasary Baqyt Bedelhannyń kabınetinde Sábıt Muqanov pen Ǵabıt Músirepovtikin mýzeı dırektory Ádilǵazy Qaıyrbekovke, al qalamgerler Muzafar Álimbaev, Baýyr­jan Momyshuly, Berdibek Soq­paq­baev, Ánýar Álimjanov, Ilııas Esenberlın, Asqar Súleımenov, Ǵabbas Qabyshev, Ja­ra­s­qan Ábdirashev, Muhtar Shahanov, Rol­lan Seısenbaev, Sofy Smataev, Bek­sultan Nurjekeev, Aıan Nysanáliniń fotola­ryn tıisti adamdaryna tabystap, taǵy da kóptegen fotony Jazýshylar oda­ǵy­na dep, Baqyt inime qaldyryp kettim.

Mine, Saǵat Áshimbaevtyń kóre­gen­dikpen aıtqan bir aýyz keńesiniń arqa­synda osyndaı ıgi jumysqa qolushyn bergenim bar.

30 mamyr 1984 jyl

Saǵat aǵanyń qyzmet bólmesinde únsiz tymyraıyp otyrmyn. Bul kisideı aǵynan jarylar aqkóńil, inige qamqor azamattyń áńgimesin tyńdaýdan áste jalyqpaısyń. Ár sózinde ómirdi uǵyndyrǵysy, keıin ókinbeıtin is isteý kerektigin aıtyp, ómir qubylysyn fılosofııalyq turǵydan túsindire, qaltarys, yqpyl-jyqpyldardy ashyp kórsetkisi keledi. Nesheme sıtata, faktimen sóılegende bos sóz joq-aý. Sákeń maǵan jaqyn inisi bolǵandyǵymnan shyǵar, sheshile sóılep, óz ókinishin aldyǵa tarta kóńilge qonar biraz qupııasyn aqtardy. «Ister isti 30 ben 40 tyń arasynda tyndyrý kerek. Qanda bar qasıet pe, qazaqtyń nebir azamattary osy 40-qa deıin bitiretinin bitirip, odan keıin tynysh júredi. Al orys halqy, sýyq jaqtiki bolǵan soń ba, keshirek qalpyna kelip, 40 pen 50-diń arasynda isine belsene kirisedi eken...» degen-di.

«Aıtarym, mine, men 37-demin, 2-3 ki­tabym bar – bitirgenim shamaly, 5-6 jy­lym­nyń bos ketkenine, biraz nárseden qalys qalyp qalǵanyma ókinemin... Biz ýaqyt ótip bara jatyr dep oılaımyz, tip­ten olaı emes qoı. Kún batty, kún shyq­ty deımiz – naǵyz qatelik osydan bas­talady, negizinde Kún bir ornynda tur­ǵan nárse, aınalatyn Jer ekenin bile tura moıyndaǵymyz kelmeıdi, sol sııaq­ty ýaqyt ótpeıdi, ol bir qalypta tura beredi, tek ótetin biz, bizdiń ómirimiz... Iá, Berik, aıtar aqylym – kóp izden, eń­bek­ten. Álgi talant degen nárse shartty uǵym – bunyń bári eńbekke baılanysty. Eń­bek bolǵanda da júıeli eńbek. Bizge jetis­peıtini – teorııalyq bilim, kóp azamat osy­dan aqsap jatyr. Bilimsiz eshteńe jasaı almaısyń. Máselen, kezinde Blokti bilim­siz dep eseptegen, al negizinde Bloktiń bilimi ushan-teńiz bolǵan. Bilimsiz, nıchego podob­nogo, eshnárse bitpeıdi. Keremet týyndylar tek bilimniń jemisi dep esepteý kerek. Sondyqtan úzdiksiz izdenis, bilim óte qajet. Máselen, adamdy negizinen ustap turǵan úsh nárse ǵoı. Aldymen, zat almasý, bul bolmasa adam óledi. Kelesi  kóńil, qýaný, qaıǵyrý sııaqtylar – adamǵa qajet nár­seler. Al úshinshisi – aqparat, bilim. Bul bolmasa adam toqyraýǵa ushyrap, bir or­nynda qalyp ketedi eken...

Negizi, teorııalyq bilim qajet dedik qoı, ana senderdegi Oralhan Bókeevtiń jetken jeri, kóp nársesin 40-qa deıin bitirip, endi ózin ózi qaıtalap qalyp júr. Onyń bilý­ge den qoıyp, «Keıingi kezde tarıhı-ta­nymdyq dúnıelerdi oqýǵa den qoıyp júr­min» degeni – bilermendiktiń belgisi. Ári qaraı qalaı bolady – ony da kóre jatarmyz.

Eń bastysy, qatarlastaryńnan qalyp qoımaý. Bizden keıingi kele jatqan býyn  sendersińder, sol bir shoǵyr juldyzdan óz ornyńdy ala bilý úshin áreket, tek áreket kerek. Kóriný kerek, tanylý kerek», dep Saǵat aǵamyz bir saǵattan asa áńgime shertip aıyzymdy qandyrdy. Kókirek kózimiz ashylyp, ulaǵatty ǵulamanyń dárisin tyńdaǵandaı sergek shyqtyq. Ýaqyt tar bolmasa, tyńdaýǵa biz barmyz. Ol kisimen aralas-quralas bolǵanymnyń paıdasy kóp tıdi, keıin kitap alyp oqıtyn boldym.

Saǵat aǵanyń áńgimesi biraz ser­pil­tip, bir mezet bolsa da sanaǵa sáýle tú­sir­gendeı... Mysalǵa, sol sáýleniń áserinen, mine, kúndelik jazyp, oqıtyn kitap­ta­rymdy rettep otyrmyn. Uzaǵynan súıin­dir­sin.

17 tamyz 1984 jyl

Úıge Saǵat Áshimbaev pen Tólen Qaý­pynbaev aǵalardy jeńgelerimmen shaqy­ryp, qonaq ettim. Jasy úlken syıly aǵa­larym bolǵandyqtan sál abyrjyp, yńǵaı­syzdanǵanym bar. Yńǵaısyzdanyp otyrǵanym, úlkendermen shúıirkelesý ońaı emes. Sákeń áńgimege bir kirisse, toqtata qoıý qıyn. Sóziniń deni maǵan shyn kóńilimen aǵalyq aqyl aıtý bolyp keledi. Árige ketse de, áıteýir ıip ákep maǵan tireıdi. О́kinishi kóp, endi ony men sııaqty inileriniń qaıtalamaýyn tileıdi. Iá, magnıtofon qosyp jazyp alar ma edi, átteń. О́mir, kúres, jaǵdaı, áreket týraly aıtqandaryn tyńdaý bylaı tursyn, ár bóligin bólek-bólek jazyp alyp, tumar qylýǵa jaraıdy. Al Tólen aǵany tereńinen, jańa bir qyrynan tanyǵandaımyn. Iá, Saǵat aǵa aıtpaqshy, joly bolmaı júr. Jan-jaqty sa­ýatty. О́mirden kórgeni kóp, túıgeni mol. Maǵan aıtary: yrdý-dyrdýdan aýlaq bol, biz kezinde kósilip júrip kóp nárseni umyt qaldyryppyz. Tek oqý, jazý kerek eken...

Saǵat aǵa túıip aıtty: «Bar nárse kúıip bara jatsa da, óz maqsatyńnan aıny­ma, qo­lyńda qalamsap, aldyńda qaǵaz – sony ǵa­na bil... jaz, jaz da ákel, ózim-aq shyǵara­myn...»

Áńgime arasynda óziniń de prozaǵa aýyspaq nıeti baryn aıtyp qaldy. Naryn­qol aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Raýan Áripov Sákeńdi bireýlerge «bizdiń Saǵat satırıgimiz» dep tanystyrypty... Sákeń osyny aıtyp kúlip, maǵan: «Tak chto, syn men satıra kóp jaǵdaıda týysady, nysanasy bir, krıterııleri úndesedi. Belińe satıra atty syn sadaqty ilgen ekensiń, toqtama, qazirgiń durys, biraq toqmeıilsime, Súıindik babańnyń árýaǵy qoldasyn», dep bata berdi.

Tólen aǵanyń úıindegi jeńgeı aq­jarqyn, qarapaıym áńgimeni kelistirip aıtady eken. Jeńgeıdiń: «Durys kóńilmen shaqyratyndar osylaı jumaǵa shaqyrady. Orta­sha sarańdar senbiniń keshine, tipti sarańdar jeksenbige shaqyrady... Aǵa­laryń otyrǵanda kóńildi otyr, sóılep otyr. Úndemeý – óner emes dep keledi de, úıge barǵan soń, artyq kettiń dep sógedi...» degeni esimde qalypty.

Al jazýshy emes pe, Shárbaný jeńgeı áliptiń artyn baǵyp, tabıǵat bergen tuıyqtyq bolý kerek, sózge kóp aralaspaıdy. Aralassa dóp aıtady, áriden tartyp túıip aıtady. Jeńgeıdiń: «Berik qaınym, bilýimshe, el jaǵynan Sákeń ekeýiń atalas ekensińder. «Súıindiktiń súıkemesinen saqtan» degen tirkesti el-jurtyń beker aıtpaǵan, aǵań da súıkeýdiń sheberi, sen de quralaqan emes ekensiń. Negizi syn men satıranyń tegi bir emes pe, ekeýińe sol qasıet qonǵan. Uzaǵynan súıindirsin. Al, kelin shyraq, óziń de kórip júrgen shyǵarsyń, bulardyń babyn tabý ońaı emes...» dep kelinine qarata meniń janyma maıdaı jaqqan sózderdi toǵytqanyna da rıza boldym.

Saǵat aǵa: «Uzaq ǵumyr berse eken... Oıdaǵylarym on taraý, oıyma oralyp sap túzeı qalsa, qapalanamyn, qajyr-qaıratym jeterine senimdimin. Biraq ýaqyt shirkin qýyryp barady. О́zim jetim óskenim jetedi, balalarymnyń basyna bermesin. Qazirgi jastarǵa jynyń keledi – iship-jeý, báseke, yryń-jyryń, basqa túk joq. Baıaǵyda Plehanov aıtqan eken: «Sosıalızm bárin jeńedi, tek meshanstvodan túbi jeńiledi» dep. Qarap otyrsań, soǵan kele jatyrmyz. Kúnniń ózi teńizden qorektenedi eken...»

Tólen aǵa: «Saǵat fılosoftardan sıtata keltirip, fılosofııalyq túıinder aıtyp otyr. Negizi, sol fılosofııany jat­tandy túrde emes, áriden, tereńinen, negi­zin bilgen bolsa, kez kelgen máseleni, my­saly, baǵanaǵy aıtqan áıel daýy, ólim, taǵy basqalardy taldap túsindirý ońaıǵa tú­ser edi. Bizde osy jaǵy jetispeı me dep qor­qamyn...» dep kidirgeninde, Sákeń: «Du­rys­ aıtasyz», dep sál bógelip úndemeı qaldy.

Iá, mundaı kisilerdi tańdy tańǵa uryp tyńdaı bergiń-aq keledi. Olardyń aıtqan ataly sózderi keýdeme ózgeshe shyraq jaǵyp, eriksiz erekshe oıǵa qaldyrdy.

* * *

Aýyldan kelip, jazýshylyqqa jańa­­dan aralasa bastaǵan Tursynjan Shapaı­dyń jazǵan materıaldaryna rıza bolǵan Saǵat aǵa «Jazýshy» baspasyna ózi baryp tanysypty. Tursekeńniń aıtýy boıynsha ol oqıǵa bylaı bolypty. Men kezekshilikte júrip Tursynjanǵa «Qazaq ádebıeti» gazetine materıalynyń shyǵyp bara jatqanyn aıtamyn. Ertesinde Tursekeń kıoskige erte baryp, gazet alady. Bul juma kúni bolsa kerek. Sodan dúısenbide Tursynjan jumysynda otyrǵanda Saǵat Áshimbaev kirip kelip, kóptiń kózinshe: «Osynda Tursynjan degen qaısysyń?» deıdi. Sákeńdi sýretinen tanıtyn Tursekeń ornynan lyp etip turyp: «Menmin», deıdi. Sóıtse, Sákeń baspanyń bas redaktory Muhtar Maǵaýınmen áńgimelesip otyryp, «Qazaq ádebıeti» gazetine bir óte táýir syn maqala shyqqany sóz bola qalǵanda, Muhań: «Ol maqalanyń avtory Shapaev bizde qyzmet isteıdi...» dep qalady. Sodan Sákeńniń osy bólmege kelgen beti eken. Maqalasyna rızashylyǵyn bildirip: «Inim ekensiń, habarlasyp maǵan kelersiń, keń otyryp áńgimelesemiz», dep jónine ketipti.

Bul epızodty tilge tıek etip otyr­ǵanym, Saǵat Áshimbaev qashanda baspasóz betindegi eleýli materıaldardy qalt jiber­meı, al ondaǵy eldi eleń etkizer maqa­la ataýlyny qunyǵa oqyp, al ol jarııalanym kóńil tórinen oryn alsa, sonyń avtoryn izdep taýyp, rızashylyǵyn bildiretin. Iаǵnı sarabdal synshynyń talant ataýlyny talabynan tanyp, múmkindik bolǵansha onymen suhbattasyp, aqyl-keńesin aıtyp, jón-joralǵyly pikirin bildirýdi daǵdyǵa aınaldyrǵany taǵylymdy dúnıe bolsa kerek. О́z basym ondaı tálimdi qareketterdiń birnesheýiniń kýágeri bolǵanym bar.

Talantty qalamger jóninde yqylasy aıryqsha edi. «Talantty adam qynsyz qylysh sııaqty» nemese «Talantty jazýshy kórgenin de, kórmegenin de jasyra almaıdy» degen qanatty sózderi shyǵarmashylyqqa shynaıy kózqaras turǵysynan aıtylǵany anyq.

Sarabdal synshy shyǵarmashylyq or­taǵa ımene engen talanttyń aınalasy­na yqpal-áserin bylaısha bederleıdi: «Áde­­bıet­ke ózgeshe bir talantty jazý­shy­­nyń kelýi, onyń qalamynan jaqsy shy­­ǵarmanyń týýy ulttyq ıgilik, tabys eken­­digine sóz joq. Al ol sonymen birge bel­­gili bir dárejede ómirsheń ónerdiń óne­­gesin ala keledi. Iаǵnı basqa jurt soǵan qa­rap bo­ıyn túzeıdi, jazýdyń qıyn­dy­ǵyn sezinedi. Shynaıy talanttyń kelýi ta­za­lyqqa, adaldyqqa jol ashyp, hal­tý­ra­­nyń jolyn bógeıdi. Belgili mátelge salyp­ aıtsaq, kemel talant kemesi kelgende hal­týranyń qaltyraǵan qaıyǵy sýdan shyǵady».

* * *

Birde qyzmet ornyna baryp edim, kelgenimdi qup kórip, biraz áńgimeniń betin qaıyryp baryp: «Shyǵyp júrgen satı­ralyq áńgimeleriń durys. Al ne bitirdiń, bar jazǵan áńgimelerińniń jalpy sany qansha?» dep suraqty tótesinen qoıǵany. Qosyńqyrap, 70-ten asty degenim de: «Az, qysqa áńgimeniń klassıgi Anton Chehov 700-deı áńgime jazypty, Býnın saraptaı kele onyń 48-in ǵana myqty, esh ýaqytta qunyn joımaıdy depti.

Al qazaq ádebıetiniń klas­sıgi Ǵabıt Mú­si­repov 5 tomdyq tańdamaly shyǵar­malaryn baspadan shyǵar­ǵan­da, synshylar qaýymy ony­syn qomsyndy. Azsyndy. «Muh­tar Áýezovtiki – 20 tom, Sábıt Muqanovtiki – 12 tom. Sizdiki – 5-aq tom. Bul qalaı? Bolmaıdy, Ǵabe. Qury­­ǵanda 10 tom­dy­ǵyńyz­dy da­ıyndańyz» dep jana­shyr­­lyq tanyt­ty. Mine, qyzyq. Eki-úsh jyl­dan soń ja­ryq­tyq Ǵabeń 5 tomyn suryp­tap, 3 tomǵa túsirdi. Tańǵalǵandarǵa sóz zer­geri bylaı dep ja­ýap bergen eken: «Osy 3 tomymnyń ishindegi eki-úsh áńgime jıyr­ma jyldan soń oqyla ma, oqylmaı ma? Bilmeımin».

Árkimge árqıly kózqaras týdyratyn, alaıda kúlli álem jappaı oqyp jatqan japondyq Mýrakamı kezekti bir suhbatynda: «Jazǵandaryńdy óziń ólgennen soń, otyz jyldan keıin qaıta basyp shyǵarsa, klassık sol. Al endi kóziń tiride jazǵandaryńdy oqıtyn jan tabylmasa ne bolǵany» dep jazypty...» dep aıtqan salmaqty sózi kúni búginge deıin kókeıimde saqtaýly qalypty.

* * *

1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisiniń tarıhymyzda orny erekshe ekeni belgili. Sol oqıǵadan keıin Saǵat aǵa meni sha­qy­ryp, bir tapsyrma berip otyryp: «О́t­ken­­d­egi Qazaqstanǵa basshy bolyp kelgen Kol­­bınniń Jazýshylar odaǵynda bolǵan kez­desýine qatysqan shyǵarsyń?» dep qaldy. Men ol kezde «Qazaq ádebıeti» gazetinde qyzmet istep júrgendikten, «qatysqan shyǵarsyń?» degen suraǵyna bas ızedim.

...Sákeń tunjyrap biraz otyrdy da,­ jıynda sóz sóılegen aıbyndy aqyn Ju­ban Moldaǵalıevtiń: «Men qazaqtyń ulyn qorlap, qyzyn qarǵa otyrǵyzyp, sha­­shynan súırep jatqanyn kórgenshe, soǵysta ólýim kerek edi!..» degen sózin ny­ǵarlaı qaıtalap: «Jubaǵańa quldyq! Budan bylaı Jubaǵańa bas ıip, zamanǵa keter ana semser de óreli sózi tarıh tas­pasynda óshpesteı bolyp qalaryna senimdimin!» degeninde, meniń oıyma sol oqıǵaǵa baılanysty bedeldi de elge tany­mal azamattarymyzdyń: «Budan asqan oń­baǵandyq joq! Biz masqara bol­dyq, ul­ty­­myz masqara boldy! Myna buza­qy­lyqqa qatysqan ońbaǵandardy atyp tas­tasa da, artyq bolmaıdy!» «Bul – bizdiń kinámiz. Biz ońbaǵan urpaq tárbıeleppiz. Jeksuryndardy aıamaý kerek!» degen kesirli sózderi oıyma oralyp tunjyrap, tómen qaradym.

Sákeńniń Juban Moldaǵalıevtiń qaharly sózin tilge tıek ete aıtqan qysqa da nusqa sózinen arly adamnyń búkil qaıratkerlik bolmysy sezilgendeı... Kún­deligindegi: «17-18 dekabr! 1986 jyl. Men bul kúnderdi umytqan kúni ult namysy degen uǵymdy da umytatyn shy­ǵar­myn. Al ony umytqan jerde baryń­nan joǵyń jaqsy» dep jazylǵan sózderi jan kúızelisiniń kórinisi bolsa kerek.

Al sol Jeltoqsan kóterilisiniń búkil kórinisinen habar berer teletaspanyń túsirilýine baılanysty shet-jaǵasy buǵan deıin aıtylyp kelgen, qaýipti de qaterli operasııa týraly jaıtty taǵy bir márte eske túsirelik.

Alańda bolyp jatqan sherýdi vıdeo­ǵa ­jazyp alýdy sol kezdegi Qazaq KSR Televızııa jáne radıohabaryn tara­tý jónindegi memlekettik komı­teti tóraǵasynyń orynbasary Saǵat Áshimbaev (sol kezde komıtet tóraǵasy Más­keý­ qalasynda júrgendikten) tájirı­beli operator Rýbıkjan Iаhınge tapsy­rady da, túsirgen taspasyn ózine tikeleı ákelýdi eskertedi. Qyzmetker tapsyrmany tııanaqty túrde oryndap, taspany ákep tapsyrady. Sodan Sákeń operator ákelgen taspany dereý kóshirtip alady da, túpnusqany bólmesinde turǵan temir seıftiń ishine emes, onyń syrt bóligindegi joǵary ornalasqan tabanyna jelimdep tas­taıdy. Ertesine qaýipsizdik organdarynyń qyzmetkerleri kelip tas­­pany suraǵanda, olarǵa kóshirmesin usynady. Al biz kórip júrgen Jeltoqsan kóterilisi jónindegi kórsetilimder – sol tıisti oryndardyń «qy­raǵy kózderinen» «suryptalyp» baryp ruqsat etilgen kórinister eken. Al ana taspanyń túpnusqasy sol kúıinde qala bergen. Iаǵnı Sákeń ony bir kúni senimdi inisi, sport kommentatory Rabat Jánibekovke tapsyrady. Aǵasynyń bul qupııa isine asa jaýaptylyqpen qaraǵan Ra­bat taspany Almaty mańyndaǵy О́jet aýlyndaǵy tanysynyń úıine aparyp, esh­kimge kórsetpegen qalpy jerge kómip tas­taıdy da, araǵa bes jyldaı ýaqyt ót­kende Saǵat Áshimbaevtyń ózine tabys­taıdy. Ol taspanyń sodan keıingi jaǵdaıyn Sá­keń­niń jubaıy Shárbaný Beısenovadan bil­genimizde: «Keıingi kezde taspanyń tolyq nusqasyn kórýge umtylyp edik, odan beri tehnıkalar nesheme ózgerip, ony kórsetetin apparattardyń reti bolmaı tur. Taspany sol kúıinde Almatydan Astanaǵa kóshkende qundy dúnıeniń biregeıi retinde ózimizben birge ala kelgenmin. Aldaǵy ýaqytta ony Teleradıo ortalyǵynyń muraǵatyna tapsyraıyq dep sheshtik», dedi.

Mine, azamattyq, mine, kóregendik...

Al ádebıet álemindegi «Syn mu­raty», «Talantqa taǵzym», «Parasatqa qush­tar­lyq», «Shyndyqqa súıispenshilik», «Aqıqatqa ińkárlik» pen «Azamattyqqa adaldyq» atty kitaptary – Saǵat Áshim­baevtyń ádebı-estetıkalyq álemi – týyn­dylarynyń aty men zatynan kórinip turǵandaı tereńdik pen kemeldiktiń, azamattyq pen adamgershiliktiń álemi. Ol – synshy muratynyń, talantqa taǵzymnyń, parasatqa qushtarlyqtyń, shyndyqqa súıispenshiliktiń, aqıqatqa ińkárliktiń álemi, shyndyqty jazyp qoıý ǵana emes, kúndelikti ómirde ult múddesin aıtyp ta, aıtysyp ta qorǵaǵan qaıratker.

Negizinde qazaqtyń fılosofııalyq syny tarıhyndaǵy eren tulǵa Saǵat Áshim­­baev óz kezeńinde belgili telejýrnalıst, ushqyr oıly kósemsózshi de bola bildi. Alǵashqy «Júrekten qozǵaıyq» baǵ­dar­la­­masy onyń telejúrgizýshi retin­degi qo­ǵamnyń kertartpa máselelerin ashyq aıt­qan oıly da ónegeli bastamasy ǵana edi. Al ata­jurttan tys jerlerde turatyn qan­das­­ta­rymyzdyń arasynda bolyp, túsirip qaıtqan «Qaýyshý» atty jaz­basyn da qa­lyń kópshilik tushyna qabyl­dasa, kelesi «Paryz ben qaryz» baǵdar­la­ma­synda qa­zaq­ halqynyń júregin jaýlap, odan da kóp aýdıtorııanyń nazaryn aýdardy. Bul jo­ba aıasynda alǵash ret ulttyq bire­geı­lik­ti oıatý, memlekettik tildiń mártebesi men jas urpaqqa pat­rıottyq tárbıe berý má­­­se­leleri tal­qylandy. Bul habardyń qo­ǵam­­­dyq sananyń qalyptasyp, uıqydaǵy oı­­dyń oıanýyna, ulttyq sana-sezimniń sil­ki­­nis­­ke kelýine aıryqsha serpilis ákel­geni aıd­an anyq.

Túıindep aıtsaq, aǵyl-tegil aqyl­shy­myz, árqashan talantqa qamqor Saǵat Áshimbaev óziniń sýretkerlik bıik tuǵy­rymen, azamattyq berik ustanymymen qazaq ádebıetiniń tutas bir býynynyń kórkemdik kózqarasynyń qalyptasýyna erekshe yqpal etkeni sózsiz.

Berik SADYR,

Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty