О́ńdeý ónerkásibin damytýdyń ózektiligi

Kirispe sóz sóılegen Májilis tór­aǵasynyń orynbasary Albert Raý memleket tarapynan jańa baǵdarlamalar iske qosy­lyp, úki­met pen memlekettik organ­dar­dyń qabyldap jatqan shara­lary­na qaramastan, eldiń jal­py ishki ónimindegi óńdeý óner­kásibiniń úle­si áli de óte tómen deńgeıde qa­lyp otyrǵanyn jetkizdi.

– Memleket basshysy «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵ­dary» atty Qazaqstan halqyna Jol­daýynda qazirgi tańdaǵy eń bas­ty mindet – elimizdiń myq­ty óner­kásiptik negizin qalyp­tas­tyrý jáne ekonomıkamyzdy ózimizdi tolyq qamtamasyz ete ala­tyn jaǵdaıǵa jetkizý, son­dyqtan óńdeý salasyn jedel damy­týǵa basa mán berýimiz qajet ekenin atap ótti. Bul rette metaldy te­reń óńdeý, munaı-gaz jáne kó­mir hı­mııasy, aýyr mashına jasaý, ýran­dy konversııalaý jáne ba­ıy­tý, avtobólshekter jáne ty­ńaıt­qysh­tar shyǵarý sııaqty baǵyt­tarǵa aıryqsha toqtaldy. Osy­ǵan oraı sońǵy jyldary bir­qatar memlekettik baǵdarlama iske asy­­rylyp, 2023 jyldyń naý­ryz aıyn­­da 2023-2029 jyldarǵa arnal­ǵan óń­deý ónerkásibin damytý tu­jy­rym­­da­ma­sy qabyldandy. Alǵa jyl­jý bar, kórsetkishter jaqsa­ryp kele­di. Alaıda óńdeý salasy­nyń deń­geıi áli de biz kútken meje­de emes. Biz búgin osy tolǵaqty má­se­l­eni tal­qylaıtyn bolamyz, – dedi ol.

Úkimet saǵatynda negizgi baıan­­damany jasaǵan О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Shar­lapaev elimizde básekege qabi­letti, ónimdiligi joǵary jáne eksportqa baǵdarlanǵan óńdeý óner­kásibin qurýdy maqsat tut­qan ın­dýstrııalandyrý saıasaty kezeń-kezeńimen iske asyrylyp jat­qanyn atap ótti. Onyń aıtýyn­sha, óńdeý ónerkásibin damytýdy zańnamalyq qamtamasyz etý maq­satynda 2021 jyly «О́ner­kásiptik saıasat týraly» zań qabyl­danyp, ol atalǵan saıasatty iske asy­rýdyń quqyqtyq negizin, sal­anyń basymdyqtary men iske asyrý quraldaryn aıqyndaǵan. Osy oraıda el ekonomıkasynda tirkelip jatqan oń nátıjeler­ge toqtalǵan mınıstr depýtat­tar nazaryna birqatar naqty sandy usyndy.

– О́ńdeý ónerkásibi óndirisiniń úlesi aǵash óńdeý sektorynda – 38%-ǵa; mashına jasaý salasynda – 25,4%-ǵa; jeńil ónerkásipte – 12,2%-ǵa jáne qurylys ındýstrııa­synda 6,1%-ǵa artyp otyr. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi ótken jylǵa qaraǵanda 11,2%-ǵa kóbeıip, 1,7 trln teńgeni qurady. О́ńdeý ónerkásibindegi ınvestısııalardyń ósýine ózge kólik quraldaryn óndirýdegi ınvestısııalardyń 7 esege (temir­­jol mashınalaryn jasaý: loko­mo­tıvter, vagondar, jarty­laı vagondar, platforma); kıim ón­dirýde 5,6 esege; jıhaz óndirýde 4 esege; avtokólikter, tirkemeler jáne jartylaı tirkemeler óndi­risinde 3,5 esege ulǵaıýynyń ar­qa­synda qol jetkizildi. О́t­ken jyl­dyń 12 aıyndaǵy kórset­kish bo­ıynsha óńdeý ónerkásibi taýar­larynyń eksporty 25,3 mlrd dol­lardy qurady, – dedi Q.Sharlapaev.

Tutastaı alǵanda, ónerkásiptik saıa­sattyń negizgi maqsaty – ishki óńdeýdi ulǵaıta otyryp, damý­dyń shıkizattyq modelinen bas tartý ekenin aıtqan ol bul maqsatqa ınvestısııalardy tartý, jobalardy iske asyrý jáne júıeli sharalardy iske asyrý esebinen josparly túrde qol jetkiziletinin málimdedi. Joǵaryda atalǵan ár sala boıynsha jetken jetistikterge jekeleı toqtalǵan О́nerkásip jáne qurylys mınıstri 2030 jylǵa qaraı óńdeý ónerkásibinde ósim deńgeıi qandaı bolatynyn aıtty. Onyń sózinshe, aldaǵy alty jyl ishinde óndiris kólemi eki esege (21,6 trln tg); óńdeý ónerkásibiniń jalpy qosylǵan quny 2,8 esege, ıaǵnı 31,5 trln teńgege deıin, eńbek ónimdiligi 82,1 myń dollarǵa deıin, negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar jyl saıyn 3,5 trln teńgege deıin ósetinine senim bildirdi.

Májilistegi Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý ko­mı­tetiniń tóraǵasy N.Sa­bılıanov qosymsha baıandama jasap, «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańdy tıimdi iske asyrý, bıýd­jet qarajatyn paıdalaný tıim­diligi máselelerine toqtal­dy. О́kinishke qaraı, kásip­ker­ler kópten kútken zań qabyldan­ǵanymen, onyń tıimdi iske asyry­lýyn­da problemalar baryn aıtqan depýtat: «Jumys istep tur­ǵan 13-ke jýyq salalyq baǵyt­tyń baryna qaramastan, joǵa­ry tehnologııalyq salalardy damytý mashına jasaý, hımııa jáne farmasevtıka tóńireginde júr­gizilip jatyr. Zańmen mem­lekettik qoldaý sharalaryn alý rásimderin ońaılatý úshin «bir tereze» qaǵıdaty engizildi. Biraq bul qaǵıdat tolyqqandy júzege asyrylmady. Máselen «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha fýnksııalardy negizinen sheteldik ınvestorlarmen jumys isteıtin «Qazaqınvest» AQ ishinara oryn­dap jatyr. Biraq onyń bar­lyq memlekettik qyzmetterdi usy­nýǵa múmkindikteri joq. Bul ýá­kiletti organnyń, ıaǵnı О́ner­kásip jáne qurylys mınıstr­liginiń zańnamalyq norma­lardy júzege asyrýdaǵy úlken kem­shiligi bolyp otyr. Sondyqtan ol Ult­tyq aqparattyq júıe­ni ázirleýdi jedel­detip, beri­lip jatqan qyz­met­terdiń, qarjyland­yrýdyń, ónerkásiptik sektordaǵy jobalardy iske asyrýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýi qajet», dedi.

Nurtaı Sabılıanov elimizde 2023 jyly óńdeý ónerkásibi salasynda 587 mlrd teńge somasyna 163 jańa joba iske asyrylǵany tý­­ra­­ly mınıstrlik deregin kel­ti­­­rip, alaıda olardyń áli tolyq sha­­m­a­­da jumys istemegenin synǵa aldy.

– О́nerkásipti damytý qory­nan qarajat alǵan kóptegen kom­panııa­lar tek kólik pen tehnık­any (780 joba nemese 49,5%) sa­typ alǵan. Bul ónerkásip sala­­­synyń damýy­men tikeleı baı­lanys­ty emes. Osyǵan baılanys­ty jańa jobalar men basta­ma­larǵa jyl saıyn qarajat bólý­­diń oryndylyǵy týraly máse­­le týyndap otyr. Aldymen, bar jo­­balardy iske qosyp, naqty nátı­­je­lerin, tıimdiligin kóreıik. So­dan keıin ǵana jańa jobalardy qar­­jy­landyrýdy jalǵastyrý kerek dep sanaımyn, – dedi Májilis depýtaty.