Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qıyn-qystaý zamanda qoldaǵy barymen bólisken jergilikti ult taǵdyrdyń jazýymen topyraǵymyzǵa taban tiregen barlyq etnos ókiline jep otyrǵan nanynyń jartysyn bólip berip, qushaq jaıa qarsy aldy. Qazaq halqynyń osy bir asyl qasıetin eshqashan umytpaǵan nemis halqy «Otanymyzǵa oralsaq ta qazaqtyń aýasyna ańsarymyz aýyp turady» dep áli kúnge deıin aıtyp otyrady. Tipti Qazaqstandaǵy nemisterdiń qazaq halqyna degen alǵysynyń bir kórinisi sol, osy eldiń týǵan tilin qoǵamdyq qatynas tilinde tanyp, óz betterinshe úırenýge tyrysty. Máselen, memlekettik tilimizdiń qoldanys aıasy tar soltústik óńirinde turǵan etnostyq nemisterdiń tili qazaqshaǵa sýdaı ekeni osynyń anyq dáleli bolsa kerek.
Kórnekti jazýshy, aýdarmashy Gerold Belgerdiń kózi tirisinde «О́mirimniń 43 jylyn qazaqtardyń arasynda, qazaq tiline qulaǵymnyń quryshyn qandyrýmen kelgen ekem. Meniń uǵym-túısigimde qazaq tili quddy qazaqtyń osynaý keńpeıil, meıirban darqan dalasy sııaqty ǵajaıyp ushan-teńiz baı, sheshen de kórkem til», dep ketti. Ulty nemis bolsa da, qany qazaq bolyp ketken jazýshy shyǵarmalaryn qazaqsha jazdy. Qazaq jerine degen qımastyǵy sol shyǵar, jazýshynyń tarıhı Otany Germanııada bolǵanymen, máńgilik mekenin osy ólkeden tabýǵa sheshim qabyldady. О́ziniń ótinishi boıynsha Keńsaıdaǵy musylman qorymyna jerlendi.
Ártúrli kezeńde údere kóship ketken nemister áli kúnge Qazaqstandy saǵynyshpen eske alady. О́ıtkeni olar osynda týyp-ósti. Qazaqstannyń jeri jaıly qonys qana emes, atajurtyna aınaldy. Qazaqstannan jasóspirim shaǵynda kóship ketken Gaýks Valter qazaq dalasy týraly estelikterdi umytqan emes. О́zi de bir sózinde: «Nemisterdiń bári Qazaqstan halqy qandaı jaqsylyq jasaǵanyn biledi. Qazaqtardy erekshe jaqsy kóremiz. Kóbi Qazaqstanǵa qydyryp kelip, qaıtarlarynda jýsan alyp ketedi. Jýsan ıisi – bizdiń esimizge dalany túsiredi. Qazy men et – bizdiń áli kúnge deıingi súıikti asymyz. Qymyz Germanııada da óndirilip jatyr. Biraq qazaqtyń qymyzyna jeter sýsyn joq», dep aǵynan jarylǵany bar.
Qazir áleýmettik jelide de Germanııada turyp jatqan nemisterdiń jandy jylytar túrli beınejazbalaryn kórýge bolady. Qazaqtyń ulttyq kıimderin kıip, salt-dástúrin Eýropa tórinde dáriptep júrgen nemisterdiń tarıhı otandarynda júrse de ózara qazaqsha shúıirkelesip jatqany qasıetti mekenge degen sheksiz qurmettiń shekarasy bolmaıtynyn kórsetedi. Taǵy bir beınejazbada Qazaqstannan kóship ketken nemis otbasy Kók týymyzdy aýlasyndaǵy bıik baǵana basynda jelbiretip, Ánuranymyzdy qosyla shyrqap, qurmet kórsetip jatqany kórsetiledi.
Atamekenine Soltústik Qazaqstannan kóship barǵan Ida Mıller «qazaqsha sóılep júrgen adamdar túsime kiredi» deıdi. Onyń aıtýynsha, Germanııada dúnıege kelgen balalar bul saǵynyshty túsine bermeýi múmkin. Biraq qazaqtyń kıeli topyraǵynda ǵumyr keship, halqynyń darqandyǵyn sezingen kez kelgen ulttyń bir búıregi sol jaqqa buryp turary anyq. «Soǵys jyldarynda týystarymnyń aman qalýyna kómekteskeni úshin uly qazaq halqyna máńgi taǵzym etemin. Biz qazaqtyń darqan dalasynda saf aýamen tynystap, jýsannyń ıisin ıiskep óstik. Beıbitshilikti tý etken eldegi jyly estelikterdi únemi balalarymyzǵa aıtýdan jalyqqan emespiz. О́zimniń de kúni búginge deıin eki el arasynda birdeı ómir súrýge degen qushtarlyq basym», deıdi Ida ájeı.
Qazaqstanda týyp-ósken Dmıtrıı Gesse de qazaq ánderin tyńdap kóz jasyna erik beretinin aıtady. «Qıyn-qystaý kezeńde janymyzdy aman alyp qalǵan qazaq halqyna alǵystan basqa aıtarymyz joq. Ata-anam Volga boıynan Qazaqstanǵa jer aýdarylǵanda qazaqtar olardy baýyrlaryna basyp, sońǵy tilim nany men qurt-maılaryn bólisken. Qazir men de seksenge taıap qaldym. Berlınge kóship kelgenimizge de biraz jyl boldy. Alaıda Almatynyń aporty, qazaq tili kúnige túsime kiredi. Ásirese qazaq ánderin súıip tyńdaımyn. Germanııaǵa balalarym úshin kettim. Kún saıyn qazaq ánderin tyńdap, qosylyp aıtyp, jylap alatyn sátterim de bolady. Týǵan jerim, súıikti Qazaqstanymdy qatty saǵyndym», deıdi nemis qarııa.
Sondaı-aq eldegi tatar ultynyń ókili Rýslan Abdýllın de beıbitshilikti tý etken Qazaqstanda turatynyn maqtanysh etedi. Búginde «Beıbitshilik jáne kelisim» qaıyrymdylyq qoryn basqaratyn ol: «Elimiz – uly dostyqtyń besigi. Birtutas qazaq shańyraǵy astynda jınalǵan etnos ókilderiniń tatý-tátti ómiri osyny dáleldep keledi. Jergilikti halyqtyń qonaqjaılylyq, keń peıildiligi basqa ulttardyń eń jaqsy ókilderiniń genofondyn saqtaýǵa kómektesti. Saıası jaǵdaılarǵa baılanysty qýylǵan halyqtardyń ólýine jol berilmedi. Muny qazaq halqy jasady. Qazir olar bir tý astynda turaqtap qaldy. Biz óz týymyzdy árqashan maqtan etemiz. Mysaly, qazir halyqaralyq beıbitshilik jáne kelisim sherýlerinde Qazaqstandaǵy beıbit ómirdi dáriptep, Tájikstan, Qyrǵyz Respýblıkasy, О́zbekstan, Reseı, Ázerbaıjan aýmaqtarynda júzden asa etnos ókili men ártúrli dinniń basyn qosqan óz elimizdegi dostyqtyń týyn kórsetýden jalyqqan emespiz», deıdi Rýslan Shavkatuly.
Qazaqstanda ómir súrgen halyqtyń boıyndaǵy tazalyq tamyry tereńge boılaǵan beıbitshilikten nár alyp jatsa kerek. Bir tý astynda tutasyp, tatý otbasyndaı ǵumyr keshýge septigin tıgize bilgen qazaq dalasynyń sıqyry da osynda bolar.
