Aýtoımmýndy dert: álemdik em-dom tájirıbesi

Revmatologııa ortalyǵy qurylady

Sonymen, ótken aptada otan­dyq densaýlyq salasynda aı­týly oqıǵa –APLAP-2024 Cım­pozıýmy men Qazaqstan revma­tologteriniń 7-kongresi ótip, úsh kúnge ulasqan aýqymdy jıynda Japonııa, Sıngapýr, Gonkong, Taıvan, Bangladesh, Ún­distan, Fılıppın, Qatar, Qy­taı, Taıland, Aýstralııa, Kana­da, Uly­brıtanııa, Kolýmbııa, Ger­manııa, Reseı, О́zbekstan, Qyr­ǵyz­stan, Tájikstan, Qazaqstan syn­dy elderdiń jetekshi mamandary sóz aldy. Joǵaryda atap ótken­deı, Qazaqstan revmato­logteriniń 7-kongresi, Azııa-Ty­nyq muhıty revmatologter qaýymdastyǵy men Eýrazııalyq revmatologter lıgasy sımpo­zıýmynda revmatıkalyq aýrýlar qurylymynda revma­toıdty artrıt, júıeli qyzyl jegi, qabyný spondıloartrıti, júıeli vaskýlıtke shaldyqqandar sany artyp kele jatqany málim boldy. Sondyqtan elimizde otan­dyq revmatologııa ǵylymı orta­lyǵyn qurý osy baǵytty ǵana emes, jalpy densaýlyq salasyn damy­týdyń mańyzdy qadamy retinde qarastyrylyp otyr.

– Ulttyq ǵylymı ortalyqty S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ult­tyq medısına ýnıversı­te­ti­niń bazasynda qurý revmatologııa sala­synyń deńgeıin aıtarlyqtaı kóteredi. Bul másele jóninde Úkimet qaýlysy shyqty. Osy jobany júzege asyrýmen jyldar boıy aınalysyp kelemiz. Ulttyq ǵylymı ortalyqtyń jumysy eli­mizde densaýlyq saqtaý sala­syn­­daǵy barlyq jańalyqty engi­zýge baǵyttalyp, oǵan qosa otan­dyq medısınanyń ǵylymı qyz­meti álemdik qoǵamdastyqqa yqpal­dasady. Taǵy bir mańyzdy vektor – kadrlyq áleýet pen bilim berýdi damytý. Alǵashqy býyn dárigerleriniń, emhanalardyń, arnaıy baǵyttaǵy mamandardyń ǵana emes, jalpy praktıka dári­gerleriniń, terapevterdiń bili­min kóterý qajet. О́ıtkeni biz­diń jumysymyzda aýrýdy asqyn­dyryp almaý óte mańyzdy, – deı­­di Densaýlyq saqtaý mınıs­tr­­li­giniń bas revmatologi, Qazaq rev­­matologııa alqasynyń (QCR) jáne Eýrazııalyq revmatologter lıga­synyń (LEAR) prezıdenti, professor Ǵalymjan To­ǵyz­baev.

Almaty kongresine kelgen sheteldik mamandar da Qazaq­standa revmatologııa ǵylymı ortalyǵyn qurý qajet degen toqtamǵa kelip otyr.

– О́ıtkeni bul oqıǵa tek Qa­zaqstanda ǵana emes, ózge mem­le­ketterdegi mamandar úshin de asa mańyzdy. Menińshe, bul – rev­­matologııalyq mektepti da­my­­týdyń qısyndy jalǵasy. Al Al­maty kongresi álemdik revma­to­logııa maıtalmandaryn jınaı aldy. Qazaqstanda birneshe myqty revmatologııalyq mektep bar. Birqatar sebepke baılanys­ty Ulttyq ǵylymı ortalyq osy mektepterdi biriktirýi, shoǵyr­landyrýy tıis. Birinshiden, ol osy saladaǵy kásibı kadrlardy tárbıeleýdiń qaınar kózine aı­nalsa, ekinshiden, aýqymdy ǵy­lymı qyzmet. Qazir revmatologııa jańa dárilik preparattardy ázirleý jaǵynan onkologııadan keıingi ekinshi orynǵa shyqty. Bul – medısınadaǵy órleýdiń qozǵaýshy kúshi. О́ıtkeni jańa ádis­ter emdeýdiń jańa múmkin­dikterin ashady. HHI ǵasyrda qabyný keselderiniń epıdemııasy bar ekenin aıtý kerek, olardyń ishinde revmatologııa eń aıqyn kórinis taýyp otyr. Qazirgi ýa­qyt­ta ómir súrý uzaqtyǵy ǵana emes, ómir sapasy da úlken áleý­met­tik mańyzǵa ıe, – deıdi RǴA akademıgi, Reseı revmatologter qaýymdastyǵynyń prezıdenti Evgenıı Nasonov.

Taıland revmatologııalyq qaýymdastyǵy, Chýlalongkorn ýnıversıtetiniń assısent professory Sýmapa Chaııamnýaı Almatyda ótken kongreste óte qyzyqty da paıdaly sessııalar ótkenin, revmatıkalyq aýrýlardy emdeýdiń ózekti taqyryptary talqylanǵanyn, sheberlik dáris­terinde ınnovasııalyq emdeý ádisteri jóninen tájirıbe almas­qanyn atap ótti.

– Qazaqstanǵa alǵash ret jolym túsip otyr. Almaty ásem qala eken. Sımpozıým joǵary deńgeıde uıymdastyryldy. Ple­nar­lyq kezdesýlerde revmatoıdty artrıtke beıimdilikti anyq­taıtyn genetıkaǵa jáne osy aýrýlardy emdeý men aldyn alýdy aıtarlyqtaı ilgerileýge yqpal etetin basqa da mańyzdy máselelerdi qozǵadyq. Bolashaqta birige qımyldaýǵa daıynbyz, óıtkeni tabysqa óz betinshe jetý qıyn, árqashan bilimmen bólisip, tájirıbe almasyp otyrý qajet, – dedi Qatar revmatologııalyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti Samar Al Emadı.

Qyrǵyzstan revmatologter qaýymdastyǵynyń prezıdenti Ab­dımýtalıb Mamasaıdov eki el arasynda ǵalymdar men dáriger­lerdiń ózara is-qımyly biraz ýaqyttan beri júrgizilip kele jatqanyn atap ótti.

– Bul – osyndaı aýqymdaǵy alǵashqy sımpozıým. Qazaq­stan revmatologteriniń 7-kon­gresinde kóterilgen taqy­ryp­tar árbir revmatolog úshin ózek­ti. Keıingi 20 jyldaǵy revmato­logııanyń úlken jetis­tikteri de aıtyldy. Tájirıbege revmatoıdty aýrýlary bar pasıent­terdiń ómirin edáýir jaqsartatyn bıologııalyq preparattardyń engizilip, árbir másele boıyn­­sha jetekshi spıkerler sóıle­gen mundaı forým – osy salanyń da­mýynyń ǵana emes, sonymen qatar ártúrli elder mamandarynyń aýyzbirliginiń dáleli. Bizdiń árqaısymyz úshin pasıenttiń densaýlyǵy – birinshi orynda, – deıdi RF bas revmatologi, professor Aleksandr Lıla.

Ǵasyr dertine aınalyp barady

Osy arada arnaıy baǵyttaǵy mamandar daıarlaýdyń mańyz­dylyǵy men revmatologııa salasyna qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn aıta ketken jón.

– XXI ǵasyr bul aýtoımmýndyq dertter ǵasyry desek te bolady. Al aýtoqabynýlar, aý­toım­mýn­dyq ózgerister men aýtoım­­mýndyq sozylmaly aýrý­lar – rev­matologııanyń eń kúrde­li bóligi. Onyń belgileri nevralo­gııa­lyq, basqa da keselder­ge uqsaıtyndyqtan, birden dıag­nos­tıkalaý qıyn, biraq der kezin­de qaralý arqyly jeńýge bolady. Eń bastysy – «Múmkindik tere­zesin» jiberip almaý. Bir sózben aıtqanda, dertti der kezin­de anyqtap, emdik sharalardy erte bastaý. Qazirgi tańda revma­tologııalyq aýrýlardy emdeýde gendik ınjenerlik-bıologııalyq terapııa, jańa sıntetıkalyq preparattar, kishi molekýlalar qoldanylady. Al mamandar­dy aýrý belgisi bastalǵanǵa deıingi kezeń, «táýekel tobyndaǵy­lar­dy» zertteý, «saý bolyp kórine­tin adamdarda» ony qalaı bol­jaýǵa bolady degen saýaldar qyzyqtyrady, – deıdi Qazaqstan Pre­zıdent Is basqarmasy medı­sınalyq ortalyǵynyń Ulttyq gospıtali sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń revma­tologi Saltanat Bekenova.

– Men Qazaqstanǵa osyndaı mańyzdy kezdesýge alǵash ret ke­lip otyrmyn. Is-sharada osteo­poroz, mıkrokrıstaldyq artrıt sııaqty revmatıkalyq aýrý­lardyń ózekti máselelerin tal­qy­ladyq. Bizdiń elde negizi­nen jasandy ıntellekt ádiste­rin qoldanamyz. Sondaı-aq Qa­zaq­standa revmatologııa ǵylymı or­ta­lyǵyn qurý bastamasy óte una­dy. Bul – mańyzdy oqıǵa, pasıentterge kómekti jaq­sar­týǵa serpin beredi. О́ıtkeni rev­matologııalyq aýrýlary bar adam­dardyń barlyǵy álemniń ártúr­li elderinde beıindi túrde erek­shelenedi, – dedi kanadalyq revma­tolog Vanessa Okampo.

PANLAP – Revmatologter qaýymdastyǵy panamerıkalyq lıga­synyń bas hatshysy, professor Karlos Enrıke Toro Gýterrestiń (Kolýmbııa, Kalı) pikirine súıensek, revmatıkalyq aýrýlar turǵylyqty jerine, qor­shaǵan ortaǵa, násili men basqa faktorlarǵa baılanysty erek­she sıpatta bolýy múmkin, son­dyqtan ǵylymı ortalyqta jınaq­talatyn derbes derekter pasıentterge kómek kórsetý sapasyn jaqsarta alady.

Qazaqstanda osyndaı aýqym­dy jobany qurý bastama­syn Berlındegi medısına ýnı­versıtetiniń professory Frank Býttgereıt te qýattaı kele, rev­ma­tologııada da jańa emdeý ádisterin jasaý úshin únemi zert­teýdi qajet etetindikten, ǵylymı áleýetti damytý qajet­tigin atap ótti.

Bul bastamany Sıngapýr dele­gasııasy qoldap qana qoı­maı, revmatologııany damytý salasynda Qazaqstanmen ynty­maqtastyqty jalǵastyrýǵa múddelestik tanytyp, otandyq sarapshylardy bıyl tamyzda Sıngapýrda ótetin APLAR Azııa-Tynyq muhıty lıgasynyń kongresine shaqyrdy.

Qoryta aıtqanda, omyrt­qa, býyn aýrýlaryna dýshar bolǵandardyń dertin múgedek­tikke jetkizbeı, der kezinde emdep, osy arqyly densaýlyq sala­syndaǵy kezekti bir áleýmettik máseleni bir mysqalǵa bolsa ke­mitý ózektiligin joımaı­dy. Sondyqtan otandyq revmato­lo­gııalyq qyzmettiń damýyn halyq­aralyq deńgeıden kem tús­peıtin múldem jańa beleske kóterý úshin barlyq shara qabyl­danyp jatyr deýge bolady.

Sımpozıýmnyń resmı bó­ligi aıaqtalǵannan keıin shetel­dik qonaqtar Almatynyń eń kórik­ti jerlerin aralap, Kóktó­bege shyqty. Eń qyzyǵy, Sınga­pýr Parlamenti spıkeri óz elinen kelgen Sıngapýr revmatologııa delegasııasynyń ókili Iıý-Kýang Cheng myrzamen kútpegen jerden kezdesip qalǵan. Sıngapýr Parlamentiniń spıkeri Almaty­nyń tórinde óz otandasymen kez­deskenine qýanyp qana qoı­maı, Qazaqstanda halyqaralyq aýqymdaǵy revmatologter sezi ótkizilip, álemniń eń myqty revma­to­logteri toǵys­qanynan habar­dar bolyp, tańǵal­ǵan kórinedi.

Osylaısha, úsh kúndik sımpozıýmda revmatoıdtyq artrıt, vaskýlıt, osteoporoz ben mıkrokrıstaldyq artrıt sııaqty óte ózekti keselderdi emdeýdiń zamanaýı ádisteri talqylanyp, ınnovasııalyq ázirlemeler usy­nyldy, ózara árekettiń budan bylaıǵy keleshegi talqylandy. Sondaı-aq sıfrlyq júıedegi medısınalyq dári-dármekter kórmesi qatar júrdi.

ALMATY