Mobıldi tólem nege tómendedi?

Sebebi byltyr ekin­shi deńgeıdegi bank­ter mobıldi tólem júıesin engizgendikten, ámııany­myzdy sandyqqa tas­tap, qaltamyzǵa qaǵaz aqsha salyp júrýdi múldem doǵarǵan edik. Munyń ózi qoǵamdyq kólikte qalta urylarynan saqtanyp júrýdi jeńildetip, qarańǵy kóshede qolyńdaǵy sómkeńdi julyp alyp qashatyn tonaýshylardyń qaýpin de seıiltkendeı bolǵan. О́kinishke qaraı, osy jyldyń basynan bastap salyq organdarynyń mobıldi aýdarymdardy jappaı baqylaýdy engizgeniniń saldarynan báz-baıaǵy  qalpymyz­ǵa qaıta tústik. Úıimizdiń san­tehnıkasy men gaz qondyrǵy­syn jóndeýge shaqyrǵan mamandar da, kóshede qol kóterip toqtatqan taksı júrgizýshileri de endi mobıldi tólem arqyly esep aıyrysýdan bas tartyp, qolma-qol aqsha suraýǵa kósh­ti. Sondyqtan sandyqtyń túbin­de sarǵaıyp jatqan ámııa­nymyzdy izdep taýyp alyp, ishine qaǵaz aqsha salyp, kóbi­nese birge ala júretin bol­dyq. Sonyń saldarynan elimiz­de jyl basynan beri mobıl­di tólem jasaý 30 paıyzǵa tómen­degen, al qolma-qol aqshany paıda­laný sonsha kólemde ós­ken bolyp shyqty. Munyń ózi qar­jy salasyn odan ári sıfr­lan­dyrýǵa teris áserin tıgizetini anyq.

Qarjy mınıstriniń 2022 jylǵy 29 naýryzdaǵy №323 buıryǵymen bekitilgen «Jeke tulǵalardyń banktik shottarynda júrgiziletin opera­sııalardy kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýdan kiris alý belgileri bar operasııalarǵa jatqyzý ólshemsharttaryna» sáıkes jeke tulǵalardyń bank shottary boıynsha júr­gizi­­letin operasııalardy ká­sip­kerlik qyzmetti júzege asyrý­­dan kiris alý belgileri bar ope­rasııalarǵa jatqyzý ólshem­sharty 1 jeke tulǵanyń qatary­nan kúntizbelik 3 aıdyń ár­qaı­sysynyń ishinde 100 jáne odan da kóp ártúrli tulǵadan kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa arnalmaǵan bank shotyna aqsha qarajatyn alýy bolyp sanalady.

Osyǵan oraı jýyrda Parlament Májilisindegi «Aq jol» Qazaqstannyń demo­kratııalyq partııasy frak­sııasynyń depýtattary Úki­metke depýtattyq saýal joldap, atalǵan ólshemshartty ózger­týdi usyndy. Depýtat­tardyń salyq organdaryna silteme jasap aıtýynsha,  bir aı ishinde jalpy somasy 3 eń tómengi jalaqy, nemese 255 myń teńgeden asatyn 100 jáne odan da kóp adamnan mobıldik aýdarym túsý monıtorıngke, ıaǵnı baqylaýǵa alýǵa negiz bolady. Bul rette aýdarymdardyń tómengi shegi anyqtalmaǵandyǵy barlyq aýdarymnyń, tipti 100-200 teńge mólsherindegi eń az aýdarymnyń da baqylaýǵa alynatyndyǵyn bildiredi. Al Reseıde 2020 jyldan bastap mobıldi tólemderdi baqylaýdyń basqa ádisi sátti qoldanylyp keledi. Atap aıt­qanda, kórshiles elde kúnine 30-dan astam aýdarym alatyn adamdar ǵana baqylaýǵa jatady. Onyń ústine ár aýdarym somasy 1 myń rýblden astam jáne olardyń jalpy somasy aıyna 1 mln rýblden astam bolýǵa tıis. Reseılikterdiń osy tájirıbesin tilge tıek etken májilismender mobıldik aýdarymdardy baqylaýdy olardyń jalpy somasy aıyna 1,5 mln teńgege jetkende ǵana júrgizýdi usyndy.

Úkimet depýtattarǵa qaı­tar­ǵan resmı jaýabynda atal­ǵan usynysty «salyq salý­dyń ádildigi qaǵıdatyna qaıshy keletindigi» sebepti qoldamaıtyndyǵyn bildirdi. Sonymen qatar «Mobıldi tólemderdi baqylaý jasyryn kirister men tirkelmegen kásip­kerlerdi anyqtaýǵa baǵyt­talǵan. О́ıtkeni kóptegen kásip­ker taýarlar, jumystar men qyz­metter úshin tólemdi kásipker­lik qyzmetke arnal­maǵan jeke shot­tarǵa mobıldi aýdarymdar jasaý arqyly alady. Bul rette baqylaý sharalary adal salyq tóleýshilerge áser etpeıdi. Jeke tulǵalar ózderi­niń jeke maqsattary úshin (týys­taryna, dostaryna aýdarym­dar, ata-analar men balalarǵa kómek, sondaı-aq basqa da ómir­lik jaǵdaılar boıynsha) mobıl­di aýdarymdar jasaı jáne qabyldaı alady», dep málimdedi.

Qalaı bolǵanda da, mobıl­di aýdarymdardy jappaı baqylaýdyń engizilýi qarjy salasyn sıfrlandyrýda qol jetken jetistiktiń qunyn ketirip, adamdarǵa qaıtadan qolaısyzdyq týǵyzyp otyrǵany qynjyltpaı qoımaıdy.