Shyǵyndy óteý ólshemi – ádilettilik

Nátıjesinde, qazir buryn-sońdy bol­ma­ǵan sý tasqynynyń qaýpi seıile bastady. Alaıda onyń aýyr zardaptaryn joıý ońaıǵa soqpaıtyny anyq. Bul rette qoldanystaǵy zańnamada eskerilmegen túıtkildi máseleler de bar bolyp shyqty. Máselen, Petropavl qalasynyń qarǵyn sý basqan Zarechnyı shaǵyn aýda­nynyń turǵyndary ótken sáýir aıynyń basynda taıly-tuıaǵyna deıin túgel evakýasııalanǵan edi. Olardyń kópshiligi evakýasııalyq pýnktke ornalastyrylsa, birazy páter jaldaýǵa májbúr boldy. Biraq jumyrtqadan jún qyr­­qatyn paıdakúnem páter ıeleri jurttyń basyna túsken qıyn­dyqty óz múddesine paıdalanyp, jaldaý aqysyn sha­ryqtatyp jiberdi. Sóıtip, zarechnyılyqtardyń qaısysy bolsyn ýaqytsha turmystyq qo­laısyzdyqtardy bastan ót­kerip, qosymsha qyrýar shy­ǵynǵa da ushyrady. Ol azdaı, sý tasqynynan zardap shekken adamdarǵa memleket tarapynan beriletin birjolǵy áleýmettik tólemdi alýǵa ótinish bergende jergilikti sheneýnikterdiń alalaýyna tap boldy. Naqty aıtsaq, olar kópqabatty turǵyn úılerdiń qarǵyn sý kirgen birinshi qabatynda turatyn, turmystyq zattary búlingen turǵyndarǵa ǵana 100 aılyq eseptik kórsetkish, ıaǵnı 369 200 teńge mólsherinde aqshalaı járdem kórsetiledi, al mundaı ótemaqy múlki zaqym­danbaǵan 2-3-qabattardaǵy páter­lerdiń ıelerine tólenbeıdi degen kórinedi. Tipti kóppáterli úılerdiń joǵarǵy qabattarynda turatyn zarechnyılyqtardyń qaısybiriniń birjolǵy áleý­mettik tólem alýǵa bergen óti­nish­terin qabyldamaı tastap­ty. Buǵan qosa olar sý tasqy­ny­­nan zardap shekkender tizi­mine engizilmegendikten, ekin­shi deńgeıli bankter men mıkro­qarjy uıymdary buryn alǵan kredıtterin tóleý merzimin uzar­týdan bas tartqan. Munyń ózi zarech­nyı­lyqtardyń narazy­lyǵyn týǵyzyp, qala ákimi Serik Muhamedıevke ujymdyq shaǵym jazýyna týra keldi. Aqyry qala bıligi qarǵyn sý basqan kóppáterli úılerdiń 2-3-qabattarynda tu­ratyn turǵyndarǵa da 100 AEK mólsherinde birjolǵy áleý­mettik tólem tóleý týraly she­shimge keldi.

Shyntýaıtynda, evakýasııa­laýǵa jatqyzylǵanymen, kóp­páterli turǵyn úılerdiń joǵary qabattaryndaǵy páter­lerindegi múlki búlinbegen aza­mattarǵa birjolǵy áleýmettik tólem tó­leý, olardy sý tas­qy­nynan zar­dap shekkender qataryna jat­qyzý 2014 jylǵy 11 sáýirde qa­byldanǵan «Azamattyq qorǵaý tý­raly» Zań men Úkimettiń sol jylǵy 19 jeltoqsandaǵy qaý­lysymen bekitilgen Tabıǵı sıpat­taǵy tótenshe jaǵdaılar saldarynan zardap shekken­der­ge keltirilgen zııandy (nuq­sandy) óteý qaǵıdalarynda qaras­tyryl­maǵan.

Sý tasqynynan zardap shek­ken azamattardyń basqa muq­tajdyqtary da az emes eken. Par­lament Senatynyń Soltústik Qazaqstan oblysynan saılanǵan depýtaty Ásem Rahmetova jýyr­da Premer-mınıstr Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldap, óńirlerde sý tasqynynan zardap shekkendermen kezdesýler barysynda úıleri sýda turǵan, ózderi evakýasııalyq pýnktterde bas saýǵalap júrgen jergilikti turǵyndar kótergen kókeıkesti máselelerdi jetkizdi. Onyń aıtýynsha, qarǵyn sýdyń kesirinen úıleri qulaǵandar nemese turǵynjaılaryn sý shaıy­p ketkender úshin materıaldyq shyǵyndy dáleldeý qıynǵa soǵyp otyr. Al úılerin, qora-jaı­la­ryn salyp alǵanymen, olar­dy jyl­jymaıtyn mú­lik retinde resmı tirketip úl­germegen jáne saıajaılarda turyp jatqan adam­dar memleketten beriletin materıaldyq kómekten qaǵylamyz ba dep alańdaýly. Buǵan qosa sý basqan eldi mekenderdegi turǵyn úılerdi jalǵa alǵandar birjol­ǵy ótem­aqyǵa qol jetkize almaı júr. Taǵy bir ózekti másele – esepshottary buǵattalǵan turǵyndarǵa berilgen birjolǵy áleýmettik tólem somasyn ekinshi deńgeıli bankter olardyń alǵan kredıtterin tóleý úshin ustap qalyp jatyr. Osyǵan oraı senator qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti ózgerister men to­lyqtyrýlar engizip, sý tasqyny kezinde tolyq joıy­lý nemese joǵalý sebebinen baǵalaý júrgizý múmkin emes turǵyn úıge keltirilgen zalaldy óteý, garaj, sharýashylyq qu­rylystar, monsha sııaqty turǵynjaı emes ǵımarattarǵa jáne jıhaz, turmystyq tehnıka tárizdi múlikke keltirilgen zııannyń ornyn toltyrý, saıajaılarda turatyn azamattarǵa birjolǵy áleýmettik tólem tóleý tetikterin ázirleýdi, sondaı-aq sý tasqynynan zardap shekken jeke ne memlekettik turǵyn úı qorynan jalǵa beriletin úılerde turatyn azamattarǵa birjolǵy ótemaqy tóleý jáne olardyń materıaldyq shyǵynyn óteý tár­tibin aıqyndaýdy, tótenshe jaǵdaı kezinde ekinshi deńgeıli bankterdegi shottary buǵattalǵan zardap shekkender úshin arnaıy shottar ashý múmkindigin qaras­tyrýdy usyndy.

Parlament Májilisiniń Qos­tanaı oblysynan saılanǵan depýtaty Ekaterına Smyshlıaeva Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevqa jol­daǵan depýtattyq saýalynda qarǵyn sý basqan úıleri bú­linip, apattyq jaǵdaıda turǵan ot­basylarǵa baspana berýge ákim­dikterdiń turǵyn úı qorlary je­tispeıtindikten, olar jaldap turyp jatqan páterlerdiń jaldaý aqysyn 50 paıyz mólsherinde sýbsııadııalaý týraly usynys jasady. Májilismen taǵy bir ózekti máseleni kóterip: «Qoldanystaǵy ereje boıynsha qarǵyn sý qaıt­qannan keıin turǵyn úıler men aýlalardy sanıtarlyq óń­deý olardyń ıeleriniń esebi­nen júr­gizilýge tıis. Alaıda bul shara qymbat turady ári ony tıis­ti mamandar atqarýy qajet. Son­dyqtan sanıtarlyq óńdeý júr­gizý úshin bıýdjetten qara­jat bólý jáne bul jumysty maman­dandyrylǵan uıymdarǵa tapsyrý qajet», dedi.

Túıindeı aıtsaq, múddeli memlekettik organdar men Parla­ment depýtattary bıylǵy alapat sý tasqynynan tıisinshe sabaq alyp, azamattyq qorǵaý, tótenshe jaǵdaılardan zardap shekken adamdarǵa áleýmettik qoldaý kór­setý týraly qoldanystaǵy zań­namany jetildirý maqsatynda birtalaı jumys atqarýy qajet. Ázirge jergilikti atqarýshy organdar týyndaǵan máselelerdi tótenshe jaǵdaı rejimine sáıkes sheship jatyr.