Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin burynǵy alyp ımperııa armııasynan óz enshisin alyp, áskerı áýe-qorǵanys kúshterin jasaqtaý qamyna kiristi. Qorǵanys mınıstrliginiń Áýe qorǵanysy kúshteri basqarmasyna qaraıtyn 19132 áskerı bólim 1998 jyldyń 10 jeltoqsanynda qurylǵan. Biz shırek ǵasyr ýaqyttan beri elorda aspanyn kúzetken avıasııa bazasyna arnaıy bas suǵyp, tynys-tirshiligimen tanysyp qaıttyq.
Bólim komandıriniń tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar jónindegi orynbasary, maıor Erlan Maldybaev bizge avıasııa bazasynyń qyzmeti jaıynda aıtyp berdi. Olarǵa júktelgen negizgi mindetter – Úkimet pen Qorǵanys mınıstrliginiń basshylyq quramyn tasymaldaý, lıterlik jáne áýe kemelerin súıemeldep ushý, Astana qalasynyń mańyzdy startegııalyq nysandaryn áýe shabýylynan qorǵaý, jedel áýe desanttaryn túsirý, basqa da arnaıy tapsyrmalardy oryndaý. Sonymen qatar terrorǵa qarsy operasııalardy áýe kemelerimen qamtamasyz etý de osy bólimge tıesili.
Erlan Búrkitulynyń aıtýynsha, munda «Airbus», «Boeing» sekildi sheteldik ushaqtar, Mı-171, Mı-8 syndy keńestik tikushaqtar, sonymen birge óz elimizde qurastyrylatyn «Eurocopter» tikushaqtary, ózge de áýe kemeleri shoǵyrlanǵan. Barlyq áýe tehnıkasy joǵary bilikti ekıpajben tolyqtaı qamtamasyz etilgen. Olar joǵaryda atalǵan tapsyrmalardy oryndaý úshin únemi ushý daıyndyqtarynan ótip turady.
«Alyp tehnıkany áýede qalyqtatý tyńǵylyqty daıyndyqty ári úlken sheberlikti talap etedi. Ol qarapaıym kólik basqarý sekildi ońaı dúnıe emes. Sondyqtan ushqyshtarymyz aptasyna úsh ret: seısenbi, sársenbi, juma kúnderi ushý jattyǵýlarynan ótedi. Sonymen qatar ár aıdyń sońynda jalpy daıyndyq ushýlary uıymdastyrylady. Ár sabaqtan keıingi baqylaý synaǵynda ushqyshtarǵa túrli tosyn jaǵdaılarda qalaı áreket etý kerektigi jaıynda suraqtar qoıylady. Eger durys jaýap bere almasa, ushýǵa jiberilmeıdi», deıdi E.Maldybaev.
Onyń aıtýynsha, aspanǵa kóteriler aldynda ushqyshtardyń densaýlyq jáne psıhologııalyq jaǵdaıy jiti tekserýden ótedi. Dáriger olardyń qan qysymy, densaýlyqqa shaǵymy joqtyǵy, tipti uıqysynyń qanǵandyǵyna deıin tekseredi. Odan keıin psıhologtiń qaraýy bastalady. Osynyń ózi shamamen bir saǵatqa jýyq ýaqyt alady.
«Biz áskerı maqsattaǵy bólim bolǵanymyzben, joǵary jaqtan tapsyrma berilse, elge qajetti kómektiń bárin jasaýǵa ázirmiz. Máselen, 2021 jyly tálipter Aýǵanstan bıligin basyp alǵan kezde biz ushaqtarymyzben sol jaqtaǵy qazaqtardy elge qaıtarý jumystaryna qatystyq. Odan bólek, Sırııaǵa ketken azamattarymyzdy alyp kelý úshin bes ret «Jýsan» arnaıy gýmanıtarlyq operasııasy uıymdastyrylsa, sonyń bárine bizdiń ushqyshtarymyz da qatysyp, otandastarymyzdy elge alyp keldi», deıdi áskerı bólim komandıriniń orynbasary.
Árıne, kez kelgen áskerı ujymnyń basty mindeti – eldi jaýdan qorǵaýǵa daıyn bolý. Beıbitsúıgish elimiz aınalasyndaǵy kórshileriniń bárimen tatý-tátti qarym-qatynas ornatyp, eshkimmen alakóz bolyp otyrǵan joq. Alaıda bul bizdiń áskerı ushqyshtarymyz qol qýsyryp otyr degendi bildirmeıdi. Olar beıbit kúnde de túrli tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý úshin ot pen sýdyń ortasyna túsip, erlik kórsetip jatyr. Kúni keshe elordamyzda IIM Ulttyq ulany avıasııalyq bazasynyń ashylýynda sóz sóılegen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta muny atap ótken bolatyn.
«Osy oraıda men áskerı ushqyshtardyń kásibı turǵydan bilikti jáne sheber áreketin erekshe atap ótkim keledi. Olar zardap shekken aımaqtarǵa gýmanıtarlyq júk jetkizdi. Azamattardy qaýipsiz jerge kóshirdi. Sonyń bárin minsiz atqardy. Osyndaı qıyn-qystaý kezde halyqpen birge bolǵan sarbazdarǵa zor rızashylyǵymdy bildiremin», dedi Memleket basshysy.
Sý tasqyny kezinde 19132 áskerı bólimniń ushqyshtary da tilsiz jaýdan zardap shekken aımaqtarǵa gýmanıtarlyq kómek jetkizip, adamdardy qutqarýǵa atsalysqan bolatyn. Tipti syn saǵatta kórsetken janqııarlyq is-áreketteri úshin MI-171 tikushaǵynyń bort tehnıgi, kapıtan Vladımır Lıtovchenko «El qorǵany» medalimen marapattalsa, ushqysh Talǵat Turǵanbaevqa merziminen buryn «polkovnık» áskerı sheni berildi.
«Bizge «Kit» atty bıznes qaýymdastyqtan sý basqan óńirlerge gýmanıtarlyq kómek jetkizýge qolǵabys etý týraly resmı hat keldi. Áýe qorǵanysy kúshteriniń bas qolbasshysy, avıasııa general-maıory Dáýren Qosanov ruqsat bergennen keıin «Airbus» ushaqtarymen Aqtóbe oblysyna 10 tonna, Petropavlǵa 10 tonna, Batys Qazaqstan oblysyna 30 tonna gýmanıtarlyq kómekti jetkizip berdik», deıdi maıor E.Maldybaev.
Avıasııa bazasyn aralaý barysynda «El qorǵany» medaliniń ıegeri V.Lıtovchenkomen de tildesýdiń sáti tústi. Bul jigittiń tolyq aty-jóni – Vladımır Alekseıuly Lıtovchenko. Bir qyzyǵy, ulty – qazaq. Aqtaý qalasynyń týmasy, Taraz shaharynda er jetken. Bizben ana tilimizde sóılesken ol ózin «qazaqtyń qaradomalaq balasymyn» dep tanystyrdy. Ol munda tikushaqtyń bort tehnıgi bolyp jumys isteıdi. Iаǵnı tikushaqty otaldyryp berýden bastap barlyq tehnıkalyq qaýipsizdigine sol jaýapty.
– Osy qyzmette júrgenime 15 jyldan asty. Sondyqtan óz isimdi bes saýsaǵymdaı bilemin. Qostanaı oblysyna attanǵanda bizge radıýsy 200 shaqyrym aımaqtaǵy aýyldardy aralap, sý ortasynda qalǵandardy qutqarý tapsyrmasy berildi. Operasııa barysynda 300-den astam adamdy qutqaryp, Arqalyq qalasyndaǵy arnaıy oryndarǵa jetkizdik, – deıdi keıipkerimiz.
Onyń aıtýynsha, tótenshe jaǵdaı bolǵan jerlerde sýdyń tereńdigi 2-2,5 metrdi quraǵandyqtan, tikushaqtyń jerge qonýyna múmkindik bolmaǵan. Sondyqtan olar sý betine barynsha jaqyndap kelip, tikushaqty bir orynda qalyqtatyp ustap otyryp, úıdiń tóbesindegi adamdardy arqanmen kóterip alyp tasymaldapty.
– Biz Arqalyqta 4 kún boıy táýligine 12-15 saǵattan jumys istedik. Úıdiń shatyrynda, traktordyń tóbesinde otyrǵan adamdardy qutqardyq. Senesizder me, tipti aralarynda sol jerde 4 kún boıy tamaq ta, sý da ishpeı otyrǵan adamdar bar edi. Tikushaqqa kóterilgennen keıin olar bizden júrek jalǵaıtyn nárse suraıdy. Olarǵa ózimizdiń alyp shyqqan azyǵymyzdy berdik, – deıdi ol.
Tótenshe jaǵdaı aımaqtarynda olardan bólek UQK Shekara qyzmeti men TJM kúshteri tek kúndizgi ýaqytta ǵana jumys istegen. Al Qorǵanys mınıstrligi Áýe qorǵanysy kúshteriniń tehnıkalarynda túnde de áreket etý múmkindigi bolǵandyqtan, bular táýliktiń kez kelgen ýaqytynda jumysty toqtatpaǵan.
«Birde túngi saǵat 4-tiń shamasynda tikushaqtyń tóbesindegi jaryǵy 6 shaqyrymǵa deıin jetetin projektordy qosyp, sý basqan aımaqty aralap kele jatqanda úıdiń tóbesinde otyrǵan adamdardy baıqadyq. Olar da telefondarynyń shamdaryn jaǵyn, bizdi kómekke shaqyrdy. Sol kúni jeldiń ekpini qatty edi. Biz adamdarǵa jaqyndap barǵanymyzben tikushaqty bir orynda ustap turyp, arqandy túsireıin desek, jel bizdi ári-beri shaıqap jumys isteýge múmkindik bermedi. Osy kezde, shyny kerek, qorqynysh bolǵanyn jasyrmaımyn. Sál qate áreket jasasań, apat bolýy da múmkin edi. Biraq ushqyshtarymyzdyń sheberligi arqasynda bári sátti aıaqtalyp, tórt adamdy qutqaryp, Arqalyqqa jetkizdik», deıdi kapıtan.
Bul onyń tótenshe jaǵdaı kezindegi qutqarý jumystaryna birinshi ret qatysýy emes. О́tken jyldary Qostanaı , Abaı oblystarynda orman órti tutanǵanda da tilsiz jaýdy aýyzdyqtaýǵa arnaıy baryp atsalysqan. Abaı oblysyndaǵy órtti sóndirý kezinde erekshe jiger tanytyp, keıin Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń «О́rtte kórsetken qaısarlyǵy úshin» medalin ıelengen ushqysh Ashat Seıilovti de osy áskerı bólimnen kezdestirdik. Ol 2008-2012 jyldary Aqtóbe qalasyndaǵy T.Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýtynda bilim alǵan. Mamandyǵy – ushqysh-ınjener. 2012 jyldyń qarasha aıynan beri osy áskerı bólimde qyzmet etedi.
«Biz Abaı oblysyndaǵy órtti sóndirýge mamyr jáne maýsym aılarynda eki ret bardyq. Ásirese maýsym aıynda bolǵan órttiń beti qatty edi. Bir aptadan astam sol jaqta bolyp, tikushaq astyna iletin úlken shelek tárizdes qurylǵymen Ertis ózeninen sý tasydyq. Kanada elinde óndiriletin bul ydysqa 3 tonnaǵa deıin sý quıyp alýǵa bolady. Sony janyp jatqan dala órtiniń ústine ákep shashamyz. Biz bul jattyǵýdy únemi oryndap daıyndalyp turatyndyqtan, syn saǵatta asa qıyndyq týǵyzǵan joq. Osylaısha, jerdegi órt sóndirýshilerge áýeden kómegimizdi tıgizdik», deıdi ol.
Ushqysh bolý – árbir qazaq balasynyń armany desek, qatelese qoımaspyz. Biraq oǵan qoıylatyn talaptar da erekshe. «Avıasııa – talǵampaz bıkesh. Ol tek úzdiktiń úzdigin ǵana tańdaıdy», depti amerıkalyq ushqysh Genrı Kom. Biz bólim komandıriniń orynbasary, maıor Erlan Maldybaevtan áskerı ushqysh bolý úshin adamǵa qandaı talaptar qoıylatynyn, qaıda oqýǵa bolatynyn surap bildik. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizde áskerı ushqyshtar men ınjenerlik quram ofıserlerin negizinen Aqtóbe qalasyndaǵy T.Bıgeldınov atyndaǵy áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýtynda daıarlaıdy. Odan bólek, atalǵan qalada Kishi avıasııalyq mamandar mektebi jumys isteıdi. Onda sarbazdar men serjanttar qatarynan áskerı avıasııaǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetetin mamandar bilim alady. Sonymen qatar kórshi Reseıdiń Chelıabi, Syzran, Krasnodar, Balashov qalalaryndaǵy áskerı ushqyshtar daıarlaıtyn oqý oryndarynda bilim alýǵa múmkindik bar.
Erlan Búrkitulynyń aıtýynsha, bul áskerı ınstıtýtqa áskerı qyzmet ótkermese de 22 jastan aspaǵan azamattar, merzimdi áskerı qyzmet ótkerip júrgen áskerı qyzmetshiler, kelisimshart boıynsha áskerı qyzmettegi, 25 jasqa tolmaǵan azamattar túse alady. UBT-dan keminde 50 ball jınaý kerek. Ushqyshtar men ınjenerlik mamandyqtar úshin matematıka men fızıka profıldik pánder bolyp esepteledi. Osy talaptarǵa jaýap beretin kez kelgen jas áskerı ınstıtýt stýdenti atanyp, elimizdiń qaýipsizdigin áýeden qorǵaýǵa úles qosa alady.
Adamzat balasy tatý-tátti tirshiliktiń qadirin túsinip, álemde tynyshtyq bolǵany, ár elde turaqtylyq saltanat qurǵany – beıbitsúıgish jurttyń basty armany. Áskerı ushqyshtarymyz da óz sheberlikterin tek beıbit zamanda kórsetse eken dep tileımiz.
