Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Komıtet tóraǵasy Nurlan Beknazarov nashaqorlyq problemasy elimizdegi qoǵam densaýlyǵy men ulttyń qaýipsizdigine eleýli qater tóndirip otyrǵanyn atap ótti. Elimizde esirtkiniń taralýy jastardyń densaýlyǵy men ar-ojdanyna qaýip tóndiredi, bolashaǵyna alańdatady jáne qazaqstandyq qoǵamnyń áleýmettik turaqtylyǵyna kúmán týǵyzady.
«Búgingi tańda kóptegen damyǵan memlekette esirtkige táýeldi jandardy ońaltýǵa baǵyttalǵan quqyqtyq, medısınalyq, áleýmettik jáne ózge de qamtamasyz etý júıesi bar jáne sonymen qatar esirtkige qarsy kúshti úgit-nasıhat naýqany júrgiziledi. О́kinishke qaraı, elimizde mundaı júıe tıisti deńgeıde iske aspaı otyr. Esirtkige táýeldiler sanynyń óse túsýi jáne esirtkiniń áserinen jasalǵan qylmystar sany kóbeıip bara jatqanda mundaı jaǵdaı memleket pen qoǵam tarapynan shuǵyl shara qabyldaýdy talap etedi», dedi N.Beknazarov.
Dóńgelek ústelge qatysqan Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary, polısııa general-leıtenanty Marat Qojaev esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl jónindegi sharalar men onyń quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar jumysynyń nátıjesin jaqsartýǵa yqpal etip otyrǵany týraly aıtyp berdi. Máselen, bıylǵy tórt aıda esirtkimen baılanysty quqyq buzýshylyqtaryn anyqtaý 7%-ǵa ósken.
Onyń aıtýynsha, eldegi esirtki ahýaly úsh negizgi faktorǵa baılanysty. Olar – sıntetıkalyq preparattardyń taralýy, ózimizde ósetin kannabıstik shıkizattyń bolýy jáne «Soltústik baǵyt» boıynsha aýǵan geroıniniń trafıgi. Sonyń ishinde 2015 jyldan beri sıntetıkalyq esirtki zattarynyń taralýy qatty qarqyn alǵan. Alǵashqyda bizdiń zańnamamyz ony quryqtaýǵa qaýqarly bolmaı, 2019 jyly esirtki zattarynyń tizimi zań negizinde tolyqtyrylǵan.
«Sol úshin tıisti normalardy jasaýdyń ózi bir jyldan kóp ýaqytty aldy. Bul kezeńde naryq baqylanbaıtyn jańa zattarmen tolyǵyp jatty. Olardyń qurylymy 1-2 molekýlalardy aýystyrý arqyly ózgeretin. Bul esirtki saýdagerleriniń zańdy aınalyp ótýlerine múmkindik berip júrdi. Degenmen zańnamaǵa esirtki zattarynyń «analogteri» jáne «aıyrbastaýshylary» uǵymdary engizilgennen keıin bul keleńsizdiktiń aldy alyndy», deıdi M.Qojaev.
Qazirgi kúni zańnamaǵa engizilgen ózgeristerdiń arqasynda jańa sıntetıkalyq esirtki zaty paıda bolsa, ony tizimge engizý 1 aıǵa deıingi ýaqytty alady. Sonyń arqasynda keıingi 5 jylda tárkilengen «sıntetıkalar» kólemi jylyna 10 kg-dan 1 tonnaǵa deıin artqan. Mınıstrlik ókiliniń aıtýynsha, búginde esirtki qylmysy tolyqtaı kıber-keńistikke kóshken. «Krıpto-ámııandar», «messendjerler» jáne basqa da ınnovasııa túrleri belsendi paıdalanylady. Soǵan sáıkes olarmen kúres tásilderi de únemi jetildirilip keledi.
«О́zderińiz biletindeı, esirtki satýshylar arasynda eń tanymaly – «Telegram» messendjeri. Olar bir-birin bilmeıdi, óıtkeni barlyq baılanystar «bottar» arqyly júredi. Munda biz «antı-bot» dep atalatyn paraqsha qurdyq. Sol arqyly ınternet-dúkenderdi buǵattaımyz», dedi M. Qojaev.
Ishki ister organdary esirtki bıznesi salasyndaǵy 6 uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmetine tosqaýyl qoıyp, 23 esirtki zerthanasyn joıdy. Odan basqa, jyl saıyn respýblıka boıynsha nashaqorlyqtyń aldyn alý aıasynda 9 myńnan astam profılaktıkalyq sharalar ótkiziledi. Otbasyndaǵy, áleýmettik ahýaly nashar jáne ómiri qıyn jaǵdaıdaǵy balalarǵa, jasóspirimder men jastarǵa erekshe nazar aýdarylady, sondaı-aq salamatty ómir saltyn nasıhattaý aıasynda maqsatty túrde jumys júrgiziledi.
M.Qojaev «sıntetıka» óndirisine baılanysty qaterlerdi eskere otyryp, esirtki zerthanalaryn uıymdastyrýǵa jaýapkershilikti kúsheıtýde túzetýler ázirlengenin atap ótti. Qazirgi tańda ony uıymdastyratyn adamdar 10 jyldan 15 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesiledi. Al IIM usynǵan ózgeriste 15 jyldan 20 jylǵa deıin nemese ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndaý týraly aıtylyp otyr.
«Qazir qoǵamda esirtkini «jasyryp ketýshilerge» qatysty jazanyń tym qatańdyǵy týraly aıtylyp keledi. Bul osy salaǵa jastar men jasóspirimderdiń kóptep kelýine baılanysty bolyp otyr. Shyn máninde, keıingi jyldary esirtki taratýshylardyń «portreti» edáýir ózgerdi. Olardyń basym bóligin kúnkórisi jaqsy otbasylardan shyqqan jastar quraıdy. Olar ınternet-tehnologııalardy sheber qoldanady. Quqyqtyq saýaty tómen bolǵandyqtan jáne ońaı oljaǵa kenelý úshin esirtki saýdagerleriniń quryǵyna ońaı túsip qalyp jatyr», dedi polısııa general-leıtenanty. Qazirgi tańda osyndaı qylmystary úshin kámelet jasyna tolmaǵan 7 jasóspirim sottalǵan. Olardan bólek, 20 adamnyń ústinen qylmystyq is júrip jatyr.
Otyrysqa Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Qarjy monıtorıngi agenttigi, Sot ákimshiligi, Quqyq qorǵaý organdary akademııasy, ǵylymı qoǵamdastyq, Parlamentarızm ınstıtýtynyń ókilderi, sondaı-aq elimiz óńirleri máslıhattarynyń depýtattary qatysty.
