Qyz ósse, eldiń kórki

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbeginiń, syndarly da salıqaly, kóregendi saıasatynyń arqasynda táýelsiz memleketimizdi tórt aıaǵynan tik turǵyzdyq. Ekonomıkamyz nyǵaıyp, áleýmettik jaǵdaıymyz kúnnen-kúnge jaqsaryp keledi. Budan 20 jyl burynǵy jaǵdaıymyz – eńbekaqyny, zeınet­aqy­­ny 2-3 aıda bir bergen qıyndyqtar kelmeske ketti. Osynyń barlyǵyna sabyrmen qarap, shúkirshilik etip, táýbe deımiz. Memleketimizde qoǵamdyq ómir birqalypty beıbit jolmen órleı túsýde. Túrki halqy el-jurtyn saqtap, qalyptastyrýmen qatar, ózderiniń pák qyzdaryn basqaǵa kúń etpeý jolynda qıly-qıly kezeńderdi bastan ótkerse, ony jylnama etip, bolashaq urpaq bilsin dep tasqa da oıyp jazyp qaldyrǵan. Bizdiń qazaq halqy áıel zatynyń taǵdyryna, onyń ishinde qyz balalardyń taǵdyryna asa jaýapkershilikpen qarap, olardyń namystaryn taptaýdan aýlaq bolǵan.Qazaq halqy qyzdy syılap, árqashan tórge ozdyrǵan. Osy atadan balaǵa mura bolyp qalǵan baǵyt, bizdiń táýelsiz jas memleke­­­timizdiń árqashan nazarynda. Áıel azamat­tardyń, ásirese, qyz balalar­dyń quqyǵyn saqtaýǵa arnalǵan zańnamalar men normatıvtik aktiler de jetkilikti. Naqtylaı aıtqanda, memleketimiz 1998 jyly 29 maýsymda «Qazaqstan Respýblıkasynyń áıelderdi kemsitpeýshiliktiń barlyq nysandaryn joıý týraly konvensııaǵa qosylý týraly» óz Zańyn qabyldady. Osy qaǵıda­ny naqtylaý maqsatynda respýblıka Úkimeti 1999 jyly 19 shildede №999 qaýlysymen respýblıkada Áıelderdiń jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi ulttyq is-qımyl josparyn belgiledi. 2001 jyly 12 naýryzda «Áıelderge qatysty zorlyq-zombylyq problemalarymen aınalysatyn memleketttik organdardyń, uıymdardyń jáne qoǵamdyq birles­­tikterdiń ózara is-qımylyn uıymdas­tyrý týraly» №346 arnaıy qaýly da qabyldady. Áıelder men qyzdardyń ómir joly, olardyń taǵdyry Prezı­dentimiz N.Á.Nazarbaevtyń nazarynan eshqa­shan da tys qalǵan emes. Elbasy óziniń «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda «Eń aldymen biz qyzdary­myzdyń tárbıesine kóp kóńil bólýimiz kerek. Olar – bolashaq jar, bolashaq ana, shańyraqtyń shyraqshylary», dedi. Halqymyz qyzdyń joly jińishke degendi erekshe mán berip aıtady. Boıjetkenniń joly, qyzdyń joly – qyldaı, ony úzýge bolmaıdy. Boıjetken, áıel zaty árdaıym bizdiń qoǵamymyzdyń teń quqyly múshesi. Solaı bolǵanmen, aramyzda osyndaı beıbit ómirdiń mán-maǵynasyn jete túsinbeı, ártúrli ádispen dúnıe taýyp, qarnynyń toıǵandyǵyn kótere almaı shekten shyǵyp, nápsiqumarlyqqa salynatyn er azamattar da bar. Olar qyz balalardyń náziktigin, sengishtigin paıdalanyp namystaryn taptaıdy, sońynan opasyzdyq jasaıdy. Mundaı jaıt adal jandardy alańdatpaı qoımaıdy. Aıtaıyn degenim, qansha beıkúná qyzdar nápsiqumar, opasyz er azamattardyń arbaýyna túsip qalyp, ar-uıattaryn ózderi arqalap náresteli bolyp, sodan keıin, zar jylaıtyndaryn da kúndelikti ómirde kórip júrmiz. Aldaýǵa túsip qalǵan qyzdardyń amalsyzdan túsik tastatyp, keleshekte ana bolýy ekitalaı kúıge túsetinderi de az emes. Ondaılardyń keıbireýleri namysqa shydamaı, ózderine qol jumsaıdy. Osynyń saldarynan dúnıege kelgen qanshama náreste «tastandy» atanyp jatqany da shyndyq. Mysaly, tek Ońtústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda (ondaı dáıekter basqa oblystarda da barshylyq) 2012 jyly nápsiqumarlardyń aldaýyna 34 jas qyz, sonyń ishinde 20-sy 16 jasqa jetpegender, 2013 jyly 55 qyz, sonyń ishinde 26-sy 16 jasqa jetpegender, túsip qalyp japa shekken. Mine, osy keltirilgen statıstıkalyq derektiń ózi bul kórinistiń jyldan jylǵa azaımaı, kerisinshe, kóbeıip bara jatqandyǵyn kórsetip tur. Nápsiqumar er azamattardyń qyzdarǵa qatysty osyndaı opasyzdyq is-áreketterinen ultymyzdyń ar-namysyna, ımanyna eleýli nuqsan kelip otyrǵanyna kóz jetkizý qıyn emes. Nápsiqumarlardyń qyzdarymyzdyń ar-namysyn taptaǵanynan bólek, keıbir er azamattardyń áıel zorlaýy, otbasynda zorlyq-zomblyqqa jol berýi sııaqty adam tózgisiz áreketteri de azaımaı tur. Mundaı teris minez, ultymyzǵa jat oqys oqıǵalardyń sebebin izdegende, ony ár otbasyndaǵy, oqý oryndaryndaǵy, árbir memleket­tik, qoǵamdyq, jekemenshik sharýashy­lyq ujymdaryndaǵy er azamattar­ǵa qatysty tárbıe jumystarynyń kemshilikterinen tabatynymyz aıdan anyq. Sonan soń, osyndaı qasıetsiz qadamdarǵa qoǵam bolyp qarsy shyq­paı, nemquraılylyqqa salynýymyz da ıtermeleıtini kúmánsiz. Sondyqtan, opasyz er azamattardyń tabanynyń astynda ot janatyndaı jaǵdaı týǵy­zýymyz qajet-aq. Al zorlyq kórgen qyz bireýdiń mápelep ósirgen kóziniń aǵy men qarasy, bireýdiń qaryndasy, bireýdiń ápkesi. Sondyqtan, eldiń kórki – qyzdarymyzdyń ary men namysyn taptamaıyq dep gazet betinde másele kóterýdi jón kórdim. Batyrhan О́MIRZAQOV, otstavkadaǵy mılısııa polkovnıgi, Ishki ister mınıstrliginiń qurmetti ardageri. ShYMKENT.