Ardagerler Prezıdent bastamasyn qoldaıdy

Jastar bolashaǵy alańdatady

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» ıdeıasyn ardagerler uıymynda júzege asyrý jumystaryn uıymdastyrýǵa arnalǵan is-sha­rany birlestiktiń Ortalyq keńe­siniń tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov ashyp júrgizdi. Kún tártibinde úsh másele qaraldy: joǵaryda atalǵan Prezıdent ıdeıasyn júzege asyrý úshin alǵa qoıylǵan mindetter, sondaı-aq keler jylǵy Jeńistiń 80 jyl­dyǵyna oraı qoǵamdyq bir­lestiktiń is-sharalar jos­pa­ryn bekitý jáne basqa da aǵym­daǵy máseleler qaraldy.

Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan Qazaqstannyń Eńbek eri, Májilis depýtaty Baqtyqoja Salahatdınuly ótken aptada óziniń Memleket basshysynyń qabyldaýynda bolyp, ardagerler uıymynyń eldegi turaqtylyq úshin jasap jatqan jumystary týraly málimet bergenin jetkizdi. Qasym-Jomart Kemelulynyń Ádiletti Qazaqstan qurý jolynda aǵa býynnyń tájirıbesi de, jas urpaqtyń jańa ıdeıalary da mańyzdy ekenin aıtqan oıymen bólisti.

– Atyraýda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda Prezıdent qoǵamda jańa keselderdiń paıda bolǵanyn jasyrmaı aıta kele: «Halyqtyń bereke-birligin saqtaý eldigimiz úshin asa mańyzdy. Bul iste zııaly qaýym aıryqsha ról atqarady. Ásirese elge sózi ótetin aǵa býynnyń orny bó­lek. Eldiń tutastyǵy zııaly qa­ýym­nyń birliginen bastalady. Aldymen el aǵalarynyń arasynda aýyzbirshilik bolýy kerek. Olar urpaqqa ónege bolatyn kesek áńgime aıtýy qajet» degen bolatyn. Prezıdent halyq únine qulaq asatyn memleket ornaýy úshin Ulttyq quryltaıda alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaýǵa aǵa býynnyń úles qosýyn, ásirese urpaq tárbıesinde belsendi bolýyn­ tapsyrdy, – dedi ol.

Baqtyqoja Izmuhambetov búginde kópti alańdatyp otyrǵan qoǵamdyq keselderge toqtaldy. Sonyń birinshisi – nashaqorlyq. «О́kinishke qaraı, nashaqorlyq, mamandardyń aıtýynsha, balalar arasynda da keń taralyp barady» degen ol lýdomanııa, ıaǵnı oıynqumarlyq týraly da aıta kele, onyń jas urpaqtyń bolashaǵyna balta shabatyny, talaı shańyraqty shaıqaltqany, qumar oıyn kesirinen qaryzǵa batyp, ózine qol jumsaǵandardyń bar ekeni jaıynda habardar etti.

«Úshinshiden, heıterler ıaǵnı adamdy mazaq qylyp, dattaýshylar. Áleýmettik jeliler arqy­ly aqparattyq shabýyl jasaý­shylar. Qazir – ǵalamtordyń sharyqtap damyǵan dáýiri. Ondaǵy beı-bereket aqparat tasqyny jastardyń sanasyn ýlap jatyr. Jelide árkim oıyna kelgendi jazady. Keı kezde jón-josyqsyz jalanyń kesirinen japtym jala, jaqtym kúıeniń qurbany bolyp, ómirden ozǵandar da bar» dedi ol.

Baqtyqoja Salahatdınuly qoǵamda kórinis taýyp jatqan dinı fanatızm men alaıaqtyq áreketterin de zamanymyzdyń jegiqurty retinde atady. «Elimiz­degi qaýipti keseldiń biri – dinı fanatızm. Din taqyryby óte názik. Shyrpy tıse qaýlap janatyn shóp sııaqty óte saqtyqty kerek etedi. Sońǵy jyldary kóbeıip ketken saqaly beline túsken jastar, betin búrkep, qara jamylǵan qyzdarymyz qoǵamdyq ortalarda jıi kezdesedi. Bular – teris dinı ustanymdaǵy, adasqan jastar. Bir elde turyp, Otany bir musylman balasynyń bir-birin syılamaýy, tyńdamaýy jaqsylyqqa aparmaıdy. Bul elimizdiń egemendigine úlken qaýip», degen ol urpaq tárbıesi árbir ardagerdi oılandyratynyn, sondyqtan aldaǵy ýaqytta «Jastar tárbıesi – adamzattyń máńgilik taqyryby» ataýymen ashyq dıalog alańynda osy másele kóteriletinin jetkizdi.

Qoǵamǵa paıdaly qos joba

Uıym tóraǵasy óz sózinde ardagerler tarapynan qolǵa alynyp jatqan irgeli isterge de toqtaldy. Máselen, kóktemde elimizdiń biraz bóligin erigen qar sýy basqanda olar jumylyp iske kirisip, kómek berý jumystaryna uıytqy bolyp, halyq arasynan tabyla bildi. Sonymen birge Prezıdent qabyldaýynda Ardagerler uıy­my­nyń «Dáneker», «Iskerlik jáne jana­shyrlyq» jobalary týraly málimet bergenin de aıta ketti.

– Ortalyq keńeste «Dáneker» jobasy 2019 jyly, «Medıasııa týraly» zańdy júzege asyrý baǵytynda qolǵa alynǵan bolatyn. Nátıjesinde, ardagerlerden quralǵan qoǵamdyq medıa­tor­lar­dyń kómegimen sońǵy 4 jylda taraptar arasyn­daǵy 6 896 daýdyń 4 563-i sotqa jetpeı kelisimge kelý arqyly sheshildi. 2021 jyly úkimettik emes uıymdar arasynda «Qoǵamdyq kelisimdi jáne ulttyq birlikti nyǵaıtý» nomınasııasy boıynsha «Dáneker» jobasy jeńimpaz bolyp, arnaıy syıaqy ıelendi, – dedi ol.

Byltyr Ardagerler uıy­mynda qoǵamǵa paıdasy bar «Isker­lik jáne janashyrlyq» ataýy­men qanatqaqty joba qol­ǵa alynǵan. Oǵan ardagerler keńes­teri basshylyq jasaıdy. Olar aýyl-aımaqta áleý­met­tik qoldaýǵa zárý, muqtaj aza­mattarǵa, januıalarǵa kómek kór­­setýge kásip­kerlerdi, mekeme, kásip­oryndardy jumyldyrady. Qanat­qaqty joba qazir Atyraý, Sol­tústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda iske asyp jatyr.

– «Iskerlik jáne jana­shyr­lyq» qanatqaqty jobasynyń jumysy Atyraý oblysynda Murat Saqtaıulynyń basshy­ly­ǵymen turaqty jolǵa qo­ıylǵan. Oǵan ózderińiz jel­toqsanda ótken Ortalyq keńes­tiń keńeıtilgen tóralqa otyrysynda kýá boldyńyzdar. Bul jobamyz Soltústik Qazaq­stan jáne Qyzylorda oblys­ta­rynda da jalǵasyn tapty. Osy ju­mys­tar­dy tez arada jol­ǵa qoıyp uıymdastyra bil­­­geni úshin árip­testerimiz Murat Saqtaıulyna, Eskendir Esmaqulyna, Serik Ábishulyna alǵy­symdy bil­di­re­min, – dedi Baqtyqoja Salahatdınuly.

Sonymen qatar ol aldaǵy jyly bolatyn Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı Ardagerler uıymy ázirlik jumystaryn bas­tap ketkenin, Ortalyq keńes­tiń jumys josparyna sáıkes, aldaǵy qyrkúıekte TMD elderi ardagerleri uıymy tóraǵa­la­ry­nyń qatysýymen Almaty qala­synda dóńgelek ústel ótetinin habarlady.

Ardagerlerdi qoldaý jalǵasa beredi

Plenýmda sóz alǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova aǵa býyn ókilderin áleýmettik qorǵaý jaǵdaıyna toqtaldy. «Búgingi tańda elimizde 142 soǵys ardageri turady. Olar úshin áleýmettik kómek sharalary ortalyq ta, jergilikti deńgeıde de iske asyrylady», dep atap kórsetti ol.

S.Jaqypova Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda bazalyq zeınetaqy mólsherin kezeń-kezeńimen arttyrý jalǵasyp jatqanyn eske saldy. «Birinshiden, 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 60%-dan 65%-ǵa deıin, al eń joǵary mólsheri 100%-dan 105%-ǵa deıin ulǵaıdy. 2027 jylǵa deıin bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri 70%-ǵa deıin, al eń joǵary mólsheri eń tómen kúnkóris deńgeıinen 120%-ǵa deıin arttyrylatyn bolady. Budan basqa ózge de áleýmettik tólemderge qaramastan soǵys ardagerlerine aı saıyn 16 AEK nemese 59 072 teńge mólsherinde arnaýly memlekettik járdemaqy tólenedi.

«Ekinshiden, qoldanystaǵy zańnama boıynsha olar úshin salyq salý boıynsha jeńildikter, ambýlatorııalyq-emhanalyq kó­mek kórsetetin uıymdarda basym qyzmet kórsetý jáne kezekten tys emdeýge jatqyzý jáne t.b. kózdelgen. Sonymen qatar jergilikti bıýdjet qarajaty ese­binen jekelegen óńirlerde kommýnaldyq qyzmetterge, sana­torıılik-kýrorttyq emdelýge, sondaı-aq qoǵamdyq kólik­te jol júrý jeńildikterine tóle­netin áleýmettik kómek aı saıyn tólenedi», dedi S.Jaqypova.

Ol sondaı-aq soǵys ardager­le­rine Astana jáne Almaty qa­la­laryndaǵy mamandan­dy­ryl­­ǵan gospıtaldarda bilik­ti medısınalyq kómek kórse­tile­ti­nin, al turǵyn úı zańna­ma­sy­na sáıkes olarǵa birinshi kezekte turǵyn úı beriletinin atap ótti.

S.Jaqypova Jeńistiń 80 jyldyǵyn merekeleý aıasynda vedomstvo ardagerlerge áleýmettik qoldaý kórsetý jónindegi is-sha­ralar josparyn ázirleıtinin, al jergilikti atqarýshy organ­dar­ǵa uqsas óńirlik josparlardy ázirleý qajettiligi týraly hattar jiberiletinin habarlady.

«Mınıstrlik jańa bastama retinde basqa memleketter aýma­ǵyn­daǵy jaýyngerlik is-qımyl ardagerlerine, jeńildik­teri  bo­ıynsha soǵys ­ardagerlerine, tyl eńbek­kerlerine jáne basqa da sanattarǵa teńestirilgen ardagerlerge aı saıynǵy arnaýly memlekettik járdemaqylardyń mólsherin arttyrý máselesin qaras­tyrýda», dep túıindedi mınıstr.

Otbasy qundylyqtaryn damytý qajet

Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva plenýmda ardagerlerdiń, ıaǵnı aǵa býynnyń ulttyq biregeılikti nyǵaıtý men eldiń qarqyndy damýyndaǵy rólin, sondaı-aq keler jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı, mınıstrlik is-sharalar josparyn ázirlegenin atap ótti.

– Bıyl Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan Qazaqstan ardagerleri týraly málimetterdi qamtıtyn barshaǵa qoljetimdi «Batyrlarǵa taǵzym» portaly iske qosyldy. Búginde portaldyń qyzmet aıasy keńeıip, barlyq qazaqstandyq ardagerler týra­ly derekterdi biriktiretin aqpa­rattyq ınteraktıvti júıe re­tinde jumys isteýin maqsat etip otyrmyz. Sondaı-aq soǵysqa qatysýshylarǵa arnalǵan Qa­zaqstan-Reseı tarapynyń bir­lesken foto-albomyn shyǵarý jumystary júrgizilip jatyr, – dedi ol.

Sonymen birge A.Balaeva qoǵamdaǵy ulttyq birlik, etnostar men dinı toptar arasyndaǵy ózara túsiniktik, jastardy esirtki men lýdomanııa sekildi túrli jaǵymsyz ádetterden saqtaýda ardagerlerimiz el aǵasy retinde óz úlesterin qosyp, eńbek etip kele jatqanyn aıtty.

– Baqtyqoja Salahatdınuly óz baıandamasynda qoǵamdaǵy eń kókeıkesti máselelerdi aıtyp ótti. Dese de árbir memlekettik organ jumylyp, osy qoǵamdyq keselderge qarsy belsendi jumys júrgizýimiz kerek. Onyń ishinde otbasylyq, ulttyq dástúrimizdi nasıhattap, ony saqtaý óte ózekti bolyp otyr. О́ıtkeni tárbıe eń birinshi otbasynda bastalady. Otbasynda qandaı tárbıe alsa, ol keıin qoǵam ómirinde kórinis tabatyny ras. О́kinishke qaraı, qazir jastarymyz arasynda qatygezdik, býllıng kóri­nisteri kóp. Sizder osyndaı keleń­sizdikterdiń aldyn alý úshin jergilikti jerde qoǵamdyq uıym­darmen, ákimdiktermen birge jumys istep júrsizder. Men arda­gerler uıymy men bizdiń mınıstrliktiń birlesken jos­paryn daıyndap, ony júzege asyrýǵa shaqyramyn. Sizderdiń taraptaryńyzdan bizge arnalǵan usynystaryńyz bolsa, biz ony jumys josparyna engizip, júzege asyrý joldaryn óz qolymyzǵa alatyn bolamyz, – dedi mınıstr.

Budan bólek, A.Balaeva kóshe ataýlaryn berý, eskertkishter ornatý jáne taǵy da basqa ózekti máselelerde Ardagerler uıy­mymen tyǵyz baılanysta, birge jumys isteýge senim bildirdi. Sonymen birge ardagerler Aıda Balaeva men Svetlana Jaqypovaǵa onomas­tıka, arda­ger­lerdi em-dommen qamtý, tyl eńbekkerlerine jaǵdaı jasaý, Aqmola oblysyndaǵy Eńbek aýylyna Halyq qaharmany Saǵadat Nurmaǵambetov atyn berý­ge qatysty, t.b. suraq qoıyp, tushymdy jaýap aldy.

Jergilikti jerdegi júıeli jumystar

Jıynda Almaty qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Aqan Bıjanov Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń óz sózin halyq birligin nyǵaıtýdyń mańyzynan bastaǵanyn eske saldy. «Birlik pen ádildik – biz ómir súrip otyrǵan qoǵamnyń úzdiksiz órkendeýiniń negizgi sıgmenti. Ol – moraldyq qaǵıda, qarama-qaıshylyqtyń eki jaǵynyń úılesimdi birligi. Quryltaıdyń basty ólshemi de ıdealdy qoǵam qurýdy jetil­dirýge úndeıdi. Onyń bar baılamy – jaqsy otba­sy men ónegeli, tárbıeli qoǵam qurý, beıbit ómir súrý qaǵıdatyn qalyptastyrý», dedi ol.

«Almaty qalalyq ardagerler keńesi qandaı jumystar atqaryp otyr?» degen saýalǵa jaýap bere kele A.Bıjanov: «Bizdiń ardagerler keńesi uıymynyń maqsaty men mindeti – jastarǵa kóne dástúrlerdi jańǵyrtyp, ár ulttyń mádenıetiniń ózindik erek­shelikterin túsindirý. Mysa­ly, osy mindetterdi oryndaý jolynda bıyl biz qalalyq ǵa­lymdar qaýymdastyǵymen, jas­tar uıymdarymen birlese otyryp, kele jatqan Jeńis­tiń 80 jyldyǵyna oraı, soǵys qahar­mandary S.Nurmaǵam­betov, R.Qoshqarbaev, Sh.Jánibekov­ter­diń 100 jyldy­ǵyna arnap, «Qazaq batyrlarynyń erlik jáne ar-namys dástúrleri – jastardy áskerı-patrıottyq tárbıeleýdiń negizi» degen taqy­rypta ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótkizdik. Buǵan qosa, qalamyzdaǵy áleýmettik, rýhanı mańyzy bar «Shyńǵa órleý» atty joba bıyl da jalǵasyn taýyp otyr. Onyń mańyzdylyǵyna toqtalsaq, jaǵdaıy qıyn, kópba­laly otbasylardyń balalaryna ardagerler dáris oqyp, rý­ha­nı qundylyqtar týraly sabaq ótkizip, tárbıe jumysyn júrgizedi», – dedi.

Sapaly bilim men sanaly tárbıe qatar júrýge tıis

Qoǵam qaıratkeri, Túrkis­tan oblysy ardagerler keńe­siniń tóraǵasy Jeńisbek Máýlenqul­uly baıandamasyn búgingi tańda el ekonomıkasy damyp, halyqtyń turmysy da túzele bastaǵanyna qaramastan, jastarymyzdyń bir bóligi tán qumarynyń sońyna túsip, rýhanı qundylyqtardy umyt qaldyrǵany týraly áńgi­meden bastady.

– О́kinishke qaraı, osynyń barlyǵy – urpaq tárbıesinde jibergen kemshilikterdiń saldary. Búginde balabaqshadan bas­tap, orta mektep pen joǵary oqý oryndarynyń barlyǵynda tárbıe jumysy bilim berý úde­ri­siniń tasasynda qalyp qoı­ǵany belgili. Bastaýysh synyptan bastap balalardan birneshe tildi oqyp úırenýdi talap etemiz. Zaman talaby osy eken dep oqý baǵdarlamalaryn da óte kúrdeli etip jibergenbiz. Bir sózben aıtqanda, jas urpaqqa sapaly bilim berýdi ǵana oılap, sanaly tárbıe berý máselesine tıisti deńgeıde nazar aýdarmaı kelemiz, – dedi.

Adamı qundylyqtardy bo­ıyna sińirgen, oı-sanasy ósip-jetilgen, rýhanı turǵyda kemeldengen azamattary kóp. Ádiletti jáne izgi qoǵam ornatqymyz kelse, eń aldymen urpaq tárbıe­sine basa nazar aýdarýymyz kerek ekenin aıtqan Jeńisbek Máýlenqululy qazirgi tańda Túrkistan oblysynyń ardagerler keńesi jalpy orta mekteptiń bas­taýysh synyptaryna Dástúrtaný pánin engizý jóninde bastama kóterip, naqty jumys júrgizip jatqanyn jetkizdi.

– Árıne, Dástúrtanýdy jańa pán retinde jalpy bilim berý mekemelerine engizý belgili bir ýaqytty qajet etetini bel­gili. О́zbekáli Jánibekov atyn­daǵy Ońtústik Qazaqstan pedago­gı­kalyq ýnıversıtetiniń ǵalym­da­rymen birlesip, búgingi tárbıe saǵattaryna balama qural retin­de Dástúrtaný sabaǵyn ótkizý baǵytynda naqty jumys atqa­rylyp keledi. Búgingi tańda bas­taýysh synyp jetekshilerine arnalǵan ádistemelik kómekshi quraldyń nusqasy paıdalanýǵa berildi. Oblys kóleminde birne­she ádistemelik semınar men tájirıbelik sabaqtar ótkizildi. Ustazdardyń da, shákirtterdiń de bul pánge qyzyǵýshylyǵy men yntasy joǵary. Alǵashqy bastama kórsetkendeı, balaǵa ulttyq tanymǵa negizdelgen oıyn­­dar arqyly ulttyq dástúrdi tanys­ty­rýdyń oń nátıjeleri baı­qa­lyp jatyr, – dedi ol.

Ardagerler úlesi

Qoǵam qaıratkeri, Almaty oblysy ardagerleri keńesiniń tóraǵasy Erbolat Turymbetov 2022 jyly jańa oblys bolyp bólingeli óńirde 155 198 ardager turatynyn, 9 aýdandyq, 1 qalalyq, 134 okrýgtik jáne 374 aýyldyq ardagerler uıymy ju­mys isteıtinin atap ótti.

Bıylǵy kóktemde elimizdiń basym bóligin qarǵyn sý alǵanda oblys ardagerleri de syn saǵat­t­a qalys qalmaı, barynsha qol­daý kórsetkenine toqtaldy. «Cý tasqynynda zardap shekken óńir­lerge gýmanıtarlyq kómek jınaý úshin «Kúshimiz – birlikte» atty 500 volonterdan turatyn shtab qurylyp, Almaty oblysy boıynsha 400 tonnaǵa jýyq kúndelikti turmysqa qajetti zattar men azyq-túlik, kıim-keshek, tósek-oryn jabdyqtary, tur­mystyq tehnıka jáne qury­lys materıaldaryn jınaldy. О́ńirdiń bıznes sýbektileri tarapynan biryńǵaı arnaıy shotqa qarjylaı kómek retinde 90 mln teńge aýdaryldy. Batys Qazaqstan oblysyna 171 arnaıy tehnıka qyzmet kórsetetin mamandarymen birge joldanyp, gýmanıtarlyq kómekti kózdegen jerlerge jetkizip, taratýǵa 15 volonter atsalysty. Oblystaǵy «Taý Turan» (Talǵar aýdany) jáne «Taý Jańashar» (Eńbekshiqazaq aýdany) balalar saýyqtyrý lagerlerine Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystarynan 211 bala qabyldandy», dedi ol.

Plenýmnyń kún tártibindegi ekinshi másele – Jeńistiń 80 jyl­dyǵyna baılanysty Ortalyq keńestiń is-sharalar jospary biraýyzdan bekitilgennen keıin uıym tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov aımaqtardaǵy arda­­ger­ler keńesteri jumysyna zor úles qosyp júrgen áriptes­terin marapattady. Atap aıt­qanda, Amanqos Tóleýov (Aqtóbe) Ardagerler uıymynyń arnaıy «Qurmet belgisi» tósbelgisimen, Rymtaı Shókeev (Pavlodar) «Qurmet» gramotasymen, Kúlaı Ermaǵambetova (Qyzylorda) Alǵys hatpen, Ardagerler uıy­mynyń jumysyn úılestirý­degi jańashyldyǵy úshin Sol­tústik Qazaqstan oblysy ar­da­gerler keńesi «Jańashyl ujym» atalymymen, «Iskerlik jáne janashyrlyq» qanatqaqty jobasyn uıymdastyrýdaǵy belsendiligi úshin Atyraý oblysy ardagerler keńesiniń tóraǵasy Murat О́teshov «Úzdik uıymdastyrýshy» atalymymen, «Dáneker» jobasyna qosqan zor úlesi jáne túrli daýlardy sheshýdegi kásibıligi úshin Satybaldy Dosymbekov (Taraz) «Úzdik mámileger» atalymymen marapattaldy.